Ҷанги Украина
Нерӯҳои Украина артиши Русияро ба ақиб рондаанд. Маскав аз "ҷанги ниёбатӣ" гуфт
Дафтари президенти Украина дар рӯзи 78-уми ҳамлаи бедалели Русия аз "берун рондани нерӯҳои русӣ аз Харков" хабар дод, аммо дар бораи дастовардҳои артиш тафсилот надод. Президент Владимир Зеленский тасдиқ кард, муваффақиятҳои ахири нерӯҳои украинӣ боис шудааст, то дувумин шаҳри калони ин кишвар аз мушакпарониҳо эмин бимонад. Вай ҳамзамон ҳушдор дод, ки украиниҳо набояд якбора интизориҳои зиёде дошта бошанд.
Артиши Украина дар талош аст, то назорати атрофи дарёи Донетсро ба даст бигирад ва аз ин тариқ хати ҷабҳаи Русияро дар минтақаҳои дурдаст мавриди таҳдид қарор диҳад.
Хабаргузории "Рейтерз" ба нақл аз як манбаи низомии Украина гузориш дод, ки дар пайи идомаи пешравиҳо дар рӯзи гузашта, нерӯҳои украинӣ дар ниҳоят тавонистанд, субҳи чаҳоршанбе ба чандин километрии марзи Русия дар сарҳади Харков бирасанд.
Бар пояи ин гузориш, нерӯҳои украинӣ назорати деҳаи Рубежнаро дар соҳили Донетс ба даст гирифтаанд. Аз моҳи апрел ба ин тараф, ҳамзамон бо ақибнишинии нерӯҳои Русия аз Киев ва шимоли Украина, нерӯҳои украинӣ дар ин минтақа ба пешравии худ идома медиҳанд.
Як сарбози украинӣ ба хабаргузории "Рейтерз" гуфтааст, фиристодани аслиҳа ва таҷҳизоти низомӣ, бахусус зидди танкҳо дар ақиб рондани нерӯҳои русӣ ба артиши Украина мадади калоне кардааст.
Ин хабаргузорӣ ҳамчунин ба нақл аз манбаъҳои низомии худ таъкид кард, ки артиши Украина муваффақ ба бозпас гирифтани чаҳор деҳа дар шимоли минтақаи Харков шудааст ва нерӯҳои Русияро то наздикиҳои марз ба ақиб рондаанд.
Артиши Русия даргириҳоро дар ин минтақа таъйид кардааст, аммо шарҳи бештар надодааст. Дмитрий Медведев, собиқ президенти Русия, рӯзи чаҳоршанбе Амрикоро ба роҳандозии "ҷанги ниёбатӣ" ё гибридӣ алайҳи Русия муттаҳам кард ва гуфт, ин иқдомот иқтисоди Амрикоро ба дарди сар хоҳад андохт.
Ин изҳорот пас аз он баён мешавад, ки Маҷлиси Намояндагони Амрико рӯзи сешанбе бастаи кумакҳои 40-миллиардолларӣ ба Украина қабул кард.
Ин сиёсатмадори рус дар паёме дар "Телеграм" тасвиби ин бастаи ёриҳоро "талоше барои ворид кардани шикасти ҷиддӣ" ба Русия ва "маҳдуд кардани рушди иқтисодӣ ва нуфузи он дар ҷаҳон" хонд.
Ӯ иддао кард, ки афзоиши "девонавор"-и нархи сӯзишворӣ ва хӯрокворӣ дар Амрико натиҷаи тасмимҳои "мақомҳои русҳарос"-и амрикоӣ аст. Дар ҳамин ҳол, тибқи гузоришҳо, Сергей Ряков, муовини вазири корҳои хориҷии Русия ва Ҷон Салливан, сафири Амрико дар Маскав бо ҳам мулоқот кардаанд. Дар баёнияи сафорати Амрико омадааст, "ИМА ҳамчунон пойбанд ба боз нигаҳ доштани каналҳои иртибототӣ бо ҳукумати Русия аст".
Дар баёнияи кӯтоҳи Вазорати корҳои хориҷии Русия ба ҷузъиёти гуфтугӯҳо дар ин дидори дуҷониба ишора нашудааст.
Сергей Лавров, вазири корҳои хориҷии Русия низ рӯзи чаҳоршанбе гуфт, Маскав хоҳони ҷанг дар Аврупо нест. Ӯ, ки пас аз мулоқот бо ҳамтоёни уммонии худ дар шаҳри Масқат сухан мегуфт, дар айни ҳол кишварҳои ғарбиро муттаҳам кард, ки моиланд шоҳиди шикасти Русия дар маъракаи низомӣ дар Украина бошанд.
Ҳамаи хабарҳои имрӯзро дар инҷо бихонед
"Шояд аз инҷо ҷасадатро баранд; ҷанг мисли роҳи бебозгашт аст"
Дар ҷанги Русия алайҳи Украина, ки қариб чаҳор сол боз идома дорад, ҳазорҳо зодаи Осиёи Марказӣ аз тарафи Маскав иштирок доранд. Бархеро бо зӯру таҳдиди ихроҷ аз Русия ба майдони даргирӣ бурдаанд. Иддае танҳо хостаанд, ки аз ин тариқ пул кор кунанд. Александр Бастрикин, раиси Кумитаи тафтишоти Русия, дар моҳи июни соли 2024 гуфт, ки 30 ҳазор хориҷии соҳиби шиносномаи Русияро “ба даст афтонданд” ва маҷбурӣ дар қайди ҳарбӣ гузоштанд. Аз ин шумора даҳ ҳазор кас ба ҷабҳа бурда шудаанд.
"Доим дар интизори марг"
Шавкат Машрабов, зодаи 45-солаи Узбекистон, зери таъсири барномаҳои "меҳанпарастона"-и телевизионҳои Русия ба ҷанги зидди Украина рафтааст. Дар ниҳоят, ӯ шаҳрвандии Русияро гирифт, аммо чандон хурсанд нест.
Машрабов дар номае аз Владимир Путин, раисҷумҳури Русия, Вазорати дифоъ ва Сардодситони ҳарбии ин кишвар барои ҷавоб шуданаш аз майдони даргирӣ мадад хостааст. Ӯ гуфтааст, "ду сол боз пайвандонамро надидаам. Илтиҷо мекунам, ба зону мезанам."
Коршиносон вазъияти ӯро дар Русия маъмулӣ медонанд. Ба гуфтаи онҳо, ҷалби хориҷиён ва шаҳрвандони “нав”-и Русия ба ҷанги зидди Украина дар ҳоли афзоиш аст, аммо онҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳимоя карда намешаванд ва нисбат ба русҳо бо тарзи хашинтари сафарбарӣ (басеҷ) дучор ҳастанд.
Шавкат Машрабов маълумоти олии муҳандисӣ дорад. Вай дар номааш гуфтааст: “Ҷанг ба мисли сафари яктарафа аст... Сармо, ифлосӣ, намӣ. Доим дар интизори марг. Қарордоде, ки имзо кардӣ... билети яктарафа аст. Аз инҷо берун рафтан имкон надорад. Шояд аз инҷо ҷасадатро баранд ва дар оромгоҳи умумӣ дафн кунанд.”
Шавкат дар Узбекистон ба ҳайси муҳандис дар GM-uz ва UzAuto motors кор кардааст. Сипас ба Санкт-Петербург кӯчид ва корро дар корхонаи General Motors шуруъ кард. Ҳамсар ва ду фарзанд дорад. Пеш аз оғози ҷанг ба Узбекистон рафт. Вай исрор меварзад, ки на барои пул, балки аз “муҳббаати зиёд ба СССР ё Иттиҳоди Шӯравии собиқ” ва инчунин "бар асоси маълумоте, ки аз телевизионҳои Русия гирифт", ба ҷанги зидди Украина рафт.
“Замоне ки Путин амалиёти махсусро (Русия ҷангашро дар Украина расман чунин меномад) эълон кард, ман ба Санкт-Петербург баргаштам. Ба комиссариати ҳарбӣ рафта, гуфтам, ки “мехоҳам, кумак кунам.” Он вақт маро нагирифтанд. Гуфтанд, ки хориҷиҳоро намегирем, ба мо шаҳрвандони Русия даркор ҳастанд,” – навиштааст ӯ.
Машрабов мегӯяд, боз ба Узбекистон баргашт ва ба тамошои телевизионҳои Русия идома дод. Дертар эълони ҷамъоварии ихтиёриёнро дид ва телефонӣ пурсид, ки оё хориҷиёнро ҳам ба ҷанг мебаранд ё не ва посухи мусбат гирифт. Ин дафъа ӯ ба Красноярск рафт: "Аз духтур гузаштам ва ҳуҷҷат гирифтам, ки сиҳат ҳастам ва ба комиссариати ҳарбӣ рафтам."
Ин зодаи Узбекистон баробари имзои қарордод 450 ҳазор рубли Русия гирифта, зуд ба майдони даргирӣ фиристода шудааст: "Онҳо ҳатто напурсиданд, ки ман кистам ё чӣ кор карда метавонам, фавран ба ҳамла дар Бахмут фиристоданд. Дар онҷо моро бо паҳпод заданд. Як муҳосиб дар пеши ман таркид, ҳама пароканда шудем ва ақибнишинӣ кардем.”
Шавкат мегӯяд, дар ин ҳодиса ҷон ба саломат бурд, вале як рӯз дар бемористон бистарӣ шуд: бо шамолхӯрии шадид ва баъди он ки дар фасли зимистон бо автомату қуттии вазнини тир лағжиду афтод ва ҷароҳат бардошт.
"Ҳам ҷисман ва ҳам рӯҳан хаста шудам"
Шавкат Машрабов дар моҳи майи соли 2024 барои гирифтани шаҳрвандии Русия дархост дод ва онро моҳи сентябр гирифт. Шартномаи ӯ 29-уми октябри соли 2024 ба поён расид ва ӯ рӯзи дигар барои рафтан аз майдони ҷанг ариза навишт: "Ман аризаи худро менавиштам ва онҳо ба ман гуфтанд, ки "Шумо шаҳрванди Русия ҳастед". Ман гуфтам, "мефаҳмам, аммо қарордодро ҳамчун шаҳрванди Узбекистон имзо кардаам.”
Аммо ба Шавкат Машрабов гуфтаанд, ҳоло ки шиносномаи Русияро дорад, ӯро аз сафи нерӯҳои мусаллаҳ ҷавоб додан мумкин нест. Шавкат аз ин хашмгин шудааст: "Лутфан, ба ман бигӯед, ки оё сарбоз бояд савганд ёд кунад? Оё метавонед шаҳрванди Русияро ба ин кор маҷбур кунед? Не, ӯ бояд ё ихтиёрӣ шартнома имзо кунад ё сафарбар карда шавад. Ва ман танҳо як моҳ аст, ки шаҳрванди Русия ҳастам. Ман ягон шартнома имзо накардаам ва ягон савганд нахӯрдаам, шумо чӣ ҳақ доред, ки маро нигоҳ медоред?”
Дар посух ба номаи Шавкат Машрабов гуфта шудааст, ки ба ҳар куҷое мехоҳад раваду шикоят кунад, аммо касе ё чизе ёрӣ нахоҳад кард. Ӯ ҳанӯз дар ҷанг аст: “Мо рӯзҳои истироҳат надорем. Ман аз ҷиҳати ҷисмӣ ва аз ҷиҳати рӯҳӣ низ хаста шудаам. Ду сол боз наздиконамро надидаам. Ман наметавонам ба рухсатӣ ба хона равам. Дар ҳоле ки дар артиш ҳастам, ба ман шиносномаи Русия намедиҳанд. Ва бо шиносномаи Узбекистон маро фавран зиндонӣ мекунанд. Агар бо шиносномаи Русия равам, ин маънои онро дорад, ки ҳамчун шаҳрванди Русия ҷангидаам ва маро зиндонӣ нахоҳанд кард."
Иван Чувиляев, ҳомии ҳуқуқи башар, бовар дорад, ки қазияи Шавкат Машрабов ягона нест: "Ба мо аксар вақт одамоне муроҷиат мекунанд, ки шартнома имзо кардаанд. Дар қонуне, ки соли гузашта қабул шуд, банде вуҷуд дорад. Тибқи он, ҳар касе, ки шаҳрвандии Русияро мегирад, бояд дар дафтари ҳарбӣ сабтином шавад, вагарна шаҳрвандии ӯ бекор карда мешавад. Пулис ин қонунро ба таври дигар шарҳ медиҳад, агар шумо шаҳрвандии Русияро гирифтед, бояд шартнома имзо кунед. Байни сабтином ва имзои шартнома фарқи калон ҳаст. Ва аксари шаҳрвандони Осиёи Марказӣ шартномаҳоро бо ин роҳ имзо кардаанд."
Чувиляев мегӯяд, ки тарси Машрабов аз бозгашт ба ватанаш, Узбекистон, низ комилан асос дорад: "Зархаридон хуб мефаҳманд, ки ба осонӣ ба зодгоҳ баргашта наметавонанд. Онҳо байни обу оташ ҳастанд. Аз як тараф дар Русия шартнома имзо кардаанд ва Русия мехоҳад онҳоро ба куштан диҳад. Аз тарафи дигар, дар ҷайб шиносномаи кишвари худро доранд, ки дар он ҷо барои муздурӣ ба зиндон маҳкум хоҳанд шуд.”
Сергей Кривенко, мудири гурӯҳи ҳуқуқи башари “Шаҳрванд. Артиш. Қонун”, мегӯяд, “шаҳрвандони хориҷӣ мақоми махсус надоранд. Пас аз имзои шартнома, онҳо дар сафи нерӯҳои мусаллаҳи Русия сарбозони қарордодӣ мешаванд. Тибқи фармони Путин, то поёни сафарбарӣ ҷавоб додани хидматчиён манъ аст. Муҳоҷиронро ҷалб мекунанд ва ба онҳо дурӯғ мегӯянд, ки ин барои муддати муайян аст, аммо ин як дом аст, онҳо ба он меафтанд ва халос шуда наметавонанд.”
“Агар Шавкат Машрабов дар соли 2023 шартнома имзо кардааст ва ба ӯ гуфта бошанд, ки ин барои як сол аст, пас, ӯро фиреб додаанд. Зеро ҷавоб додани хидматчиён аз 21-уми сентябри соли 2022 манъ аст. Дар шартнома шояд "барои як сол" навишта бошанд, аммо дар асл он бемуҳлат аст,” – хулоса кард ӯ.
Раҳбари дастгоҳи раёсати ҷумҳурии Украина истеъфо дод
Раҳбари дастгоҳи раёсати ҷумҳурии Украина аз мақомаш истеъфо дод. Дар ин бора Владимир Зеленский дар як муроҷиаташ ба сокинони ин кишвар хабар дод.
Субҳи ҷумъа, 28-уми ноябр Идораи миллии мубориза бо коррупсия дар Украина ва Додситонии махсуси зидди коррупсия хонаи Андрей Ермакро тафтиш ва ҷустӯҷу кардаанд. Расонаҳои Украина бо такя ба манбаъҳои худ хабар доданд, ки ҳанӯз муфаттишон ба Ермак нагуфтаанд, ки ӯро ба чӣ гумонбар медонанд.
Маълум нест, ки ҷустӯҷуҳо ба чӣ сабаб сурат гирифтаанд. Зоҳиран он ба амалиёте бо номи “Мидас”, ки аз сӯйи Идораи миллии зидди фасоди Украина барои ришвахорӣ дар самти энержӣ гузаронида мешавад, рабт дорад. Гумонбари аслӣ дар ин қазия, соҳибкор Тимур Миндич аст, ки Украинаро тарк кард. Вай аз ҳалқаҳои наздик ба президент Владимир Зеленский будааст.
Андрей Ермак яке аз мансабдорони бонуфузи Украина аст. Расонаҳо аз ӯ шахси дуввуми кишвар ҳам ном мебурданд. Вай соли 2020 раҳбари дастгоҳи раёсати ҷумҳурии таъин ва яке аз афроди наздики Владимир Зеленский шуд. Ҳафтаи гузашта Ермак ҳайати музокиротии Украинаро дар гуфтугӯҳо бо Амрико дар Женева дар бораи поён додан ба ҷанг роҳбарӣ мекард.
Пас аз сар задани моҷаро оид ба ришвахорӣ дар бахши “Энергоатом” мухолифони Зеленский ва бархе аз муттаҳидонаш истеъфои Ермакро талаб карданд, вале рӯзи 20-уми президент таъкид карда буд, қасди тағйири раҳбари дастгоҳашро надорад.
Дабири кулли НАТО: Ҳадаф Украинаи қавиест, ки Русия дигар ба он ҳамла намекунад
Марк Рутте, дабири кулли паймони низомии НАТО, гуфт, тарҳи пешниҳодии Амрико дар бораи хатми ҷанг дар Украина кумак кардааст, ки Вашингтон ва Киев дар ин масъала ба пеш ҳаракат кунанд.
Ӯ рӯзи 24-уми ноябр дар суҳбат бо Радиои Озодӣ дар шаҳри Брюссел гуфт, музокироти ҳайатҳои Украина ва Амрико дар шаҳри Женева дар рӯзҳои истироҳати гузашта бисёр муваффақ буданд. Хабарнигори Радиои Озодӣ дар суҳбат бо Марк Рутте нахуст аз ӯ пурсид, ки оё тарҳи 28-бандии сулҳ ба назари ӯ заминае хубе барои барқарории сулҳ дар Украина ҳаст?
Марк Рутте: “Баъзе аз нукот бояд ба таври возеҳ баррасӣ шаванд. Вале ончӣ мо дар музокироти Женева дидем, як асос шуд, ки Украинаву Амрикоро барои ҳаракат ба самти пеш наздик сохт. Албатта, кори зиёде ҳаст, ки бояд анҷом шаванд, вале ҳайати украинӣ ва ҳайати амрикоӣ гуфтугӯи бисёр босамаре доштанд. Ман дар бораи ҳар хати ин тарҳ шарҳ намедиҳам, вале он ҳамчун асос ба ҳадафи худ расид, ки ду тарафро ба муколамаи воқеӣ раҳнамун кунад.”
Радиои Озодӣ: Оё шумо ҳам мисли дигар шарикони Украина дар масъалаи коҳиши нерӯҳои Украина ва вогузории қисмате аз қаламравҳояш ба Русия нигарон ҳастед?
Марк Рутте: “Дигарбора мегӯям, ки ман ҳар хати тарҳро шарҳ намедиҳам ва иҷозаи гуфтани ҳар чизеро, ки аз музокироти дирӯза шунидам, надорам. Албатта, баррасиҳо ҳоло ниҳоӣ нашудаанд. Амрикоиҳо ва украиниҳо баррасиҳоро идома медиҳанд. Аммо дар ин масъала мо назари возеҳ дорем ва дар инҷо ман бо ҳадафи ниҳоии раисҷумҳури Амрико мувофиқ ҳастам. Ҳадафи ниҳоӣ, ки Доналд Трамп аз моҳи феврал сари он кор мекунад, Украинаи мустақили дар ҳоли пешрафт ва кишвари қавиест, ки Русия дигар ба он ҳамла намекунад. Ҳамаи мо барои ҳамин кӯшиш дорем.”
Навори суҳбат дар инҷост:
Радиои Озодӣ: Оё Украинаву шариконаш дар НАТО метавонанд, ба Владимир Путин, раисҷумҳури Русия бовар кунанд, ки дигар ба Украина ҳамла намекунад?
Марк Рутте: “Медонед, ман вақте нахуствазири Ҳолланд будам, бо Путин кор кардаам, то замоне ки моҳи майи соли 2014 ба Қрим ҳамла кард. Шояд ман ё каси дигар ба шумо гуфта бошад, ман дигар барои дарки ин мард саъй накардаам. Вале як чизро ба таври кул дар бораи русҳо ва шахсан Путин медонам. Ҳар вақт шумо ба созише даст ёфтед, бояд мутмаин бошед, ки ба нафъи вай аст. Аз ин рӯ, бисёр муҳим аст, ки ҳар гоҳ созиши сулҳ дар Украина ҳосил шавад, ӯ ҳаргиз дигарбора талош накунад. Агар ӯ бидонад, ки оқибатҳои талоши таҷовузи дигарбора ба Украина барои ӯ харобиовар мешаванд, ӯ ин корро намекунад. Албатта, дар сурати ҳосил шудани созиши дарозмуддати оташбас ва ё беҳтар созиши сулҳ.”
Тарҳи 28-бандии Доналд Трамп, раисҷумҳури Амрико пешбинӣ мекард, ки Украина бояд қисматҳое аз қаламравҳояшро дар ихтиёри Украина гузорад ва артиши хурду аслиҳаи камтар дошта бошад.
"Чаҳорчӯби возеҳтари сулҳ" барои поён додан ба ҷанги Русия дар Украина
Иёлоти Муттаҳида ва Украина як “чаҳорчӯби навшуда ва возеҳтари сулҳ”-ро барои поён додан ба ҷанг бо Русия таҳия кардаанд, ки зоҳиран аз тарҳи пешинаи ҳукумати Доналд Трамп тафовут дорад. Украина ва ҳампаймонҳояш тарҳи пешинаи хатми ҷангро аксаран ба нафъи Русия хонда, изҳори нигаронӣ карда буданд.
Ҳайатҳои Амрико ва Украина пас аз музокирот дар шаҳри Женева натиҷаҳои онро “бисёр босамар” номида, гуфтанд, ки музокирот рӯзҳои наздик идома мекунад. Кохи Сафед гуфт, тарҳи навшуда кафолатҳои қавитари амниятиро дар бар мегирад ва манфиатҳои миллии Украинаро инъикос мекунад.
Марко Рубио, вазири корҳои хориҷии Амрико, гуфт: “Мо рӯзи бисёр хубе доштем. Фикр мекунам, ки ба пешрафти бузурге ноил шудем.” Ӯ рӯзи якшанбе гуфт, ки дар тарҳи поён додан ба ҷанг дар Украина пешрафти назаррас ба даст омадааст, аммо дар бораи кафолатҳои амниятӣ ба Украина дар баробари нигарониҳо аз таҳдиди Русия ҳеч гуна созиш ҳосил нашудааст.
“Ҳамаи мо дарк мекунем, ки хотима додан ба ҷанг, бояд ин эҳсосро ҳам ба Украина бидиҳад, ки дар амон аст ва ҳаргиз мавриди ҳамла ё таҷовуз қарор намегирад," – афзуд Рубио.
Мақомоти Украина, Амрико ва Аврупо рӯзи якшанбе дар Женева тарҳи пешниҳодии Иёлоти Муттаҳидаро баррасӣ карданд. Пеш аз ин гуфтугӯҳо Украина ва муттаҳидонаш аз он чӣ, ки гузаштҳои бузург ба Русия хондаанд, изҳори нигаронӣ карданд.
Бар асоси тарҳи 28-бандӣ, Украина бояд аз баҳри қисмате аз қаламраваш мегузашт, артиши хурдтаре медошт ва орзуи пайвастан ба НАТО-ро фаромӯш мекард. Барои бисёре аз украиниҳо, чунин шартҳо пас аз тақрибан чаҳор соли мубориза бо Русия ба таслим шудан баробар хоҳад буд.
Мақомоти Аврупо гуфтанд, ки дар таҳияи ин тарҳ бо онҳо машварат нашудааст. Онҳо рӯзи якшанбе як нусхаи дигареро пешниҳод карданд, ки таслими қаламравҳо ва маҳдудиятҳо дар нерӯҳои мусаллаҳи Киевро дар бар намегирад.
Доналд Трамп, раисҷумҳури Амрико ба Владимир Зеленский, раисҷумҳури Украина то рӯзи панҷшанбе фурсат дод, ки тарҳро бипазирад, аммо рӯзи шанбе гуфт, ки пешниҳоди ӯ ниҳоӣ нест. Трамп рӯзи якшанбе навишт, Украина талошҳои Амрикоро барои хотима додан ба ҷанг аслан “қадрдонӣ” намекунад.
Пас аз чанде, Андрей Ермак, роҳбари ҳайати Украина, ба Трамп барои тааҳудоташ ба Киев изҳори сипос кард: “Мо ба дӯстони бузурги худ, Иёлоти Муттаҳида ва шахсан раисҷумҳур Трамп ва дастаи ӯ барои аҳдашон барои овардани сулҳ сипосгузорем.”
Чанд дақиқа пас, Зеленский низ дар паёме дар шабакаҳои иҷтимоӣ ба Трамп ташаккур гуфт. Ду манбаъ ба хабаргузории “Рейтерс” гуфтанд, ки мақомоти Амрико ва Украина имкони сафари Зеленский ба Вашингтон ва мулоқоти ӯро бо Трамп барои арзёбии тарҳи сулҳ баррасӣ мекунанд.
Гузориши видеоӣ дар инҷост:
"Бахше аз қаламрави худро диҳед". Пешниҳод барои поёни ҷанги Украина
Хабаргузории "Рейтерз" мегӯяд, Амрико ба Владимир Зеленский, президенти Украина гуфтааст, ки Киев бояд чорчӯби таҳияшуда аз сӯи Вашингтон барои поёни ҷанг бо Русияро бипазирад. Бар асоси ин пешниҳод Украина бахше аз қаламрав ва бархе аслиҳаи худро бояд вогузор кунад.
"Рейтерз" гузориши худро ба нақл аз "ду манбаи огоҳ" нашр кардааст, ки бинобар ҳассосияти мавзӯъ, хостаанд номашон пинҳон монад. Онҳо гуфтаанд, ин пешниҳодҳо шомили коҳиши андозаи нерӯҳои мусаллаҳи Украина ва мавридҳои дигар аст ва Вашингтон мехоҳад Киев нуқтаҳои аслиро бипазирад.
Мақомоти расмии Амрико ва Украина ҳанӯз дар бораи ин тарҳ ва ин гузориш изҳори назар накардаанд.
Пештар аммо торнамои Axiоs аз талоши Амрико ва Русия барои таҳияи тарҳи маҳрамонаи поёни ҷанги Украина, ки ҳоло дар остонаи чаҳорсола шудан аст, хабар дода буд.
Хабаргузории "Франс-пресс" навишт, Кремл аз изҳори назар дарбораи гузориши ин расонаҳои амрикоӣ низ худдорӣ кардааст.
Шабакаи CNN ҳам рӯзи 18 ноябр ба нақл аз манбаъҳои огоҳ гузориш дод, ки Стив Виткофф, фиристодаи вижаи Амрико, масъули кор бар рӯи тарҳи нав барои ҳалли бӯҳрони Украина аст.
Ба гуфтаи ин шабака, "Виткофф, ки дар маркази гуфтугӯҳои ҳукумат бо Маскав қарор доштааст, раҳбари ин талошҳост".
Яке аз манбаъҳои огоҳ ҳам ба CNN гуфтааст, ки ин гуфтугӯҳо дар ҳафтаи ҷорӣ афзоиш ёфтааст, зеро Вашингтон дарёфтааст, ки Маскав ба чунин муомила омода аст.
Ин гузоришҳо дар ҳоле аст, ки Русия ахиран шабакаи энержии Украинаро дар остонаи зимистон ҳадаф қарор дода ва нерӯҳои хастаи украинӣ низ дар хати пеши ҷанг зери фишоранд.
Умеди аслии Киев ин аст, ки Вашингтон бо ҷорӣ кардани таҳримҳо битавонад Русияро сари мизи гуфтушунид кашонад.
Доналд Трамп, раисҷумҳури Амрико талош кардааст аз робитааш бо Владимир Путин, президенти Русия, барои поёни ҷанг истифода кунад, аммо то кунун пешрафте надоштааст.
Путин борҳо дархости оташбасро рад карда, аз Зеленский хостааст, барои поёни ҷанг, қаламравҳои бештаре вогузор карда, аз ҳимояти Ғарб чашм пӯшад. Пешниҳодҳое, ки Киев онро баробар ба таслим шудан медонад.
Дар майдони ҷанг нерӯҳои Русия оҳиста, аммо пайваста пешравӣ мекунанд ва Маскав исрор дорад, ки агар Украина ба дархостҳояш тан надиҳад, ба ҷанг идома хоҳад дод.
Дар охирин ҳамлаҳои Русия ба Украина дар субҳи 19 ноябр даҳҳо нафар дар минтақаҳои гуногуни он кишвар кушта ва захмӣ шуданд. Ба гуфтаи мақомоти украинӣ, дар байни кушташудаҳо кӯдакон низ ҳастанд.
Ин ҳамлаҳо дар ҳоле рух дод, ки Владимир Зеленский, раисҷумҳури Украина, барои гуфтугӯ бо Раҷаб Таййиб Эрдуғон, ҳамтои туркаш ба ин кишвар рафта буд, то талош кунад раванди сулҳро дубора фаъол кунад.
Аммо Стив Виткофф, фиристодаи вижаи Трамп, бархилофи интизори Киев дар музокироти рӯзи чаҳоршанбе ширкат накард. Ҳеч мақоми рус низ дар ин гуфтугӯ ҳозир набуд.
Бо ин ҳол Эрдуғон бори дигар аз Русия ва Украина хост, ки музокироти Истамбулро дубора оғоз кунанд. Дар даврҳои қаблӣ ҷонибҳо асиронро иваз карданд ва ҷасадҳои сарбозони кушташударо ба якдигар доданд.
Писари раиси бахши фатвои Шӯрои уламои Тоҷикистон дар Украина кушта шудааст
Шоми 14-уми ноябр пайкари як кушташудаи дигари ҷанги Украинаро дар Тоҷикистон ба хок супурданд.
Нисориддин Хомӯшови 36-сола, писари Ҷамолиддин Хомӯшӣ, раиси Шӯъбаи фатвои Шӯрои уламои Тоҷикистон аст, ки ба гуфтаи наздиконаш, эҳтимолан дар моҳи августи соли равон дар ҷабҳаи ҷанги Русия ба зидди Украина кушта шудааст.
Ҷамолиддин Хомӯшӣ аз фаъолтарин узви Шӯрои уламои Тоҷикистон аст, ки пайваста дар масоили фиқҳӣ бо рӯзноманигорон суҳбат мекунад ва як чеҳраи шинохта дар кишвар аст.
Дӯстони ин хонавода ба Радиои Озодӣ нақл карданд, ки Нисориддин ҳамроҳи ҳамсар ва чаҳор фарзандаш чанд соли ахир дар Русия ҳамчун муҳоҷир мезист ва тақрибан се моҳ пеш довталабона бо имзои қарордод ба ҷанг дар Украина рафта, дар аввалин рӯзҳои ширкаташ дар ин ҷанг кушта шудааст.
Ба нақли манбаъҳои Радиои Озодӣ, Нисориддин Хомӯшов дар моҳи августи соли равон дар як амалиёти низомӣ нопадид шуда, дигар аз худ паём надодааст ва ба писарамакҳояш, ки дар Русия бо ӯ робитаи наздик дошта, бо телефон суҳбат мекард, тамос нагирифтааст.
Ҷанозаи ӯ шоми 14-уми ноябр бо имоматии Саидмукаррам Абдулқодирзода, муфтии Тоҷикистон дар масҷиди "Мехкалон"-и ноҳияи Синои Душанбе баргузор шуд.
Дар бораи марги ӯ дар ҷанги Украина манбаъҳо ба Радиои Озодӣ ҳанӯз як моҳ пеш хабар дода буданд, вале пайвандонаш зарур нашумориданд, ки то интиқоли тобут ба Тоҷикистон ин иттилоъ расонаӣ шавад. Дар ин муддат худи Ҷамолиддин Хомӯшӣ низ зоҳиран аз мавзуъ огоҳ набуд. Ҳамчунин рӯшан набуд, ӯ аз амалкарди писараш то куҷо хабардор аст ва муносибаташ ба он чист.
Хешовандони аксари онҳое, ки хабари маргашон дар ҷанг мерасад, мегӯянд, фарзандонашонро бо фиребу зӯр ба ҷанг бурдаанд. Мақомоти Тоҷикистон то ин дам танҳо сад мавриди аз зиндонҳои Русия ба ҷанг бурда шудани шаҳрвандони Тоҷикистонро тасдиқ карда, дигар дар ин бора маълумот намедиҳанд.
Тарҳи давлатии Украина бо номи “Зистан мехоҳам” дар чанд моҳи охир номи наздик ба се ҳазор шаҳрванди Тоҷикистонро ҳамчун "зархарид" нашр кардааст, ки бархе аз онҳо дар ҷанги Украина кушта ё нопадид шудаанд.
Қонунҳои Тоҷикистон барои иштирок дар ҷангҳои хориҷӣ ҷазои сангинро пешбинӣ мекунад, вале дар муддати сеюним соли ҷанг ҳеч додгоҳи ин кишвар ягон ширкатдори ҷанги Украинаро муҳокима накардааст.
"Дар ҷанг кушта шуд." Русия ҷасади як ҷавони тоҷикро ба наздиконаш фиристод
Ҷасади Исфандиёр Мулломаҳмадшарифови 34-соларо, ки ҳафт моҳ пеш дар Русия нопадид шуда буд, рӯзи 5-уми ноябр ба наздиконаш дар деҳаи Шаватки Болои ноҳияи Айнӣ супурдаанд. Ба онҳо гуфта шудааст, ки "ӯ дар ҷанги Украина кушта шуд".
Мақомоти Русия дар ҳуҷҷатҳое, ки ба хонаводааш пешниҳод кардаанд, сабаби марги Исфандиёр Мулломаҳмадшарифовро "таркиши мина" номидаанд.
Наздикони ин ҷавон рӯзи 10-уми ноябр дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфтанд, ӯ як муҳоҷири одӣ буд ва ҳафт моҳ пеш дар Русия нопадид шуд. Ба гуфтаи онҳо, Исфандиёр ягона фарзанди хонадон буд ва ҳамсару як фарзанди хурдсол дорад.
Пайвандонаш намедонанд, ки Исфандиёр Мулломаҳмадшарифов бо чӣ роҳе ба ҷанги Украина бурда шудааст. Дӯстмуҳаммад, яке аз наздикони ин ҷавон гуфт, "падару модараш ҳанӯз ба худ наомадаанд ва касе ҳам намедонад, ки бо чӣ шароите ӯро ба ҷанг бурдаанд."
“Фақат ба мо гуфтанд, ки ӯро аз кӯча бурдаанд. То ҷое ӯро мешиносам, ҳеч вақт ихтиёрӣ ба ҷанг намерафт. Ба фикрам, маҷбур кардаанд ё шантаж карда бурдаанд. Рӯзи ҷаноза дар деҳа рӯзи маҳшар буд. Худатон мефаҳмед, ки вақте падару модар ягона писарро ба хок месупоранд, чӣ мешавад,” – афзуд ӯ.
Русия дар ҷанги бедалелаш дар Украина, ки наздик ба чор сол боз давом дорад, садҳо зодаи Тоҷикистонро ҷалб кардааст.
Тарҳи давлатии Украина бо номи “Зистан мехоҳам” дар чанд моҳи охир номи наздик ба се ҳазор шаҳрванди Тоҷикистонро ҳамчун "зархарид" нашр кардааст, ки бархе аз онҳо дар ҷанги Украина кушта ё нопадид шудаанд.
Хешовандони аксари онҳое, ки хабари маргашон дар ҷанг мерасад, мегӯянд, фарзандонашонро бо фиребу зӯр ба ҷанг бурдаанд. Мақомоти Тоҷикистон то ин дам танҳо сад мавриди аз зиндонҳои Русия ба ҷанг бурда шудани шаҳрвандони Тоҷикистонро тасдиқ карда, дигар дар ин бора маълумот намедиҳанд.
Ҳамлаи Русия ба чанд минтақа дар Украина
Шаби гузашта Русия бо истифода аз ҳавопаймо ва бесарнишину мушакҳо ба чанд минтақаи Украина ҳамла кард. Аз ҷумла, вилоятҳои Днепропетровск, Киев, Кировоград, Николаев, Полтава ва Харков мавриди зарба қарор гирифтаанд.
Мақомоти расмии Украина иддао доранд, ки Русия зерсохторҳои энергетикӣ ва иншооти ғайринизомиро ҳадаф қарор додааст.
Бино ба хабарҳо, чанд нерӯгоҳи барқӣ осеб дидааст. Метрои Харков аз кор монда, ба шабакаи барқу об ҳам зарар расидааст. Дар шаҳр нуқтаҳои гармшавӣ кушода шудаанд.
Раисиҷумҳури Украина Владимир Зеленский, рӯзи 8-уми ноябр гуфт, ки беш аз 450 ҳавопаймои бесарнишин ва 45 мушаки навъҳои мухталиф партоб шудаанд, ки ҳадафи ҳамла ба зиндагии муқаррарӣ, биноҳои истиқоматӣ, иншооти энергетикӣ ва инфрасохтор аст. "Барои ҳар як зарбаи Маскав ба бахши энержии мо бо ҳадафи эҷоди мушкил ба мардуми оддӣ пеш аз зимистон, бояд бо ҷорӣ кардани таҳрими бидуни истисно ба тамоми сохторҳои энергетикии Русия посух дода шавад."- навиштааст, Зеленский дар Telegram.
Ба иттилои шаҳрдори Кременчуге дар пайи зарбаҳои Русия мардум дар ин ҷо аз барқ маҳрум шуданд. Дар вилояти Полтава дар пайи ҳамлаҳои Русия ба кори роҳи оҳан халал ворид шуда, дар роҳе, ки Харковро бо Киев мепайвандад чандин қатора аз ҳаракат бозмонданд.
Дар Днепр бесарнишини Русия ба як бинои истиқоматии нуҳ ошёна бархурдааст. Дастикам ду нафар ҷон бохта, хонаҳо дар ошёнаи дуюм вайрон шудаанд.
Хабарнигорон номи беш аз 145 000 низомии кушташудаи русро маълум карданд
Як таҳқиқоти журналистӣ исми 145 ҳазору 258 сарбози русро маълум кардааст, ки аз оғози ҷанг дар Украина кушта шудаанд.
Шахсияти низомиёни кушташударо хабарнигорони “Медиазона” ва бахши русии “Би-би-си” дар якҷоягӣ бо ихтиёриён маълум кардаанд.
Бино ба навиштаи хабарнигорони ин ду расона, дар давоми ду ҳафтаи охир шумораи кушташудагон қариб 5000 нафар афзудааст. Муаллифон мегӯянд, якбора мизони маргу мир миёни ноболиғон дар майдони ҷанг бештар шудааст. Ин ба қонунҳои нави Русия марбут будааст, ки маҳдудияти ҷалби шахсони 18 соларо ба ҷанг бекор кард.
Дар гузориш омадааст, эҳтимол онҳо пас аз як ё ду моҳи бастани қарордод дар майдони ҷанг кушта мешаванд.
Ба навиштаи хабарнигорон шумори воқеии талафоти Русия хеле бештар аз онест, ки тавассути манбаҳои боз ошкор мешавад.
Коршиносони низомӣ ҳадс мезананд, ки таҳқиқи қабристонҳои Русия, бойгонии низомиён ва хабару эълонҳо танҳо аз 45 то 65 дарсади қурбониёни воқеиро фаро мегирад. Дар бораи на ҳамаи сарбозони кушташуда ошкоро хабар дода мешавад.
“Дар Русия зиндонӣ буд.” Дафни боз як тоҷики кушташуда дар ҷанги Украина
Ҷасади боз як шаҳрванди Тоҷикистонро, ки дар ҷанги Русия алайҳи Украина кушта шудааст, рӯзи 3-юми ноябр дар зодгоҳаш, ноҳияи Деваштичи вилояти Суғд, дафн карданд. Абдумуталиб Аюбов 27 сол дошта, ба қавли пайвандонаш, дар Русия зиндонӣ буд.
Абдумуъмин Аюбов, падари Абдумуталиб, рӯзи чоруми ноябр дар тамоси телефонӣ бо Радиои Озодӣ гуфт, ба иттилои гирифтаи онҳо, писараш 24-уми октябр дар як деҳаи вилояти Донетски Украина ба ҳалокат расидааст.
Вай афзуд, писараш ҳашт сол пеш бо нияти кор ба шаҳри Маскав рафта, ба онҳо кумак мекард. Аммо се сол пеш, баъди як сонеҳаи нақлиётӣ бо иштироки ӯ, ки дар натиҷа як шаҳрванди Русия фавтидааст, зиндонӣ шудааст. "Аз замони ҳабс гардиданаш тамос нагирифта буд," – гуфт Абдумуъмин Аюбов.
Амакаш Абдурашид Аюбов мегӯянд, мақомоти Русия бародарзодаашро дар зиндони шаҳри Новосибирск ҷойгир карда буданд ва бори охир тақрибан ду сол пеш ӯро дидааст.
Ба таъкиди амакаш, пайвандон чӣ гуна ба ҷанг фиристода шудани Абдумуталиб Аюбовро намедонанд, аммо мақомоти Русия дар варақе навиштаанд, ки "ихтиёрӣ рафт". Ин санад ҳамроҳи тобути Абдумуталиб аз Русия ба Тоҷикистон оварда шудааст. Пайвандонаш азми ба ҷое шикоят карданро надоранд.
Абдумуталиб Аюбов оиладор набуда, аз рӯи аксҳое, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ гузоштааст, ба варзиш майл доштааст.
Сокинони деҳаи Басманда дар ноҳияи Деваштич мегӯянд, бори аввал аст, ки зодаи ин минтақаро аз ҷанги Украина меоранд. Аз иштироки дигар ҳамдеҳагонашон дар ҷанг иттилоъ надоранд.
Гузориши видеоиро дар инҷо бинед:
Дар минтақаҳои дигари Тоҷикистон ҳадди ақал моҳе аз дафни кушташудагони ҷанги Русия бо Украина ба Радиои Озодӣ иттилоъ мерасад. Вале ягон омори расмӣ аз ҷониби ниҳодҳои давлатӣ ироа намегардад, ки чӣ қадар шаҳрвандони Тоҷикистон дар он муноқиша ширкат меварзанд.
Тарҳи давлатии "Зистан мехоҳам" дар Украина моҳи майи соли ҷорӣ номи 931 зодаи Тоҷикистонро нашр кард, ки аз ҷониби Русия дар ҷанги зидди ин кишвар иштирок доранд. Ҳамин тарҳ дар моҳи сентябр рӯйхати 446 зодаи Тоҷикистонро нашр кард, ки дар ҷанги Украина кушта шудаанд.
Вазири корҳои дохилии Тоҷикистон Рамазон Раҳимзода соли 2023 ба хабарнигорон гуфта буд, ки тақрибан 100 шаҳрванди Тоҷикистон аз зиндонҳои Русия ба ҷанг дар Украина фиристода шудаанд. Мансабдорони тоҷик аз он замон то кунун иттилои дигаре надодаанд.
Қонунҳои Тоҷикистон барои иштирок дар ҷангҳои хориҷӣ ҷазои сангинро пешбинӣ мекунад, вале дар муддати сеюним соли ҷанг ҳеч додгоҳи ин кишвар ягон ширкатдори ҷанги Украинаро муҳокима накардааст.
Достони як ҷавони тоҷик, ки аз зиндони Русия ба ҷанги Украина бурда шуд
Як маҳбуси собиқи тоҷик, ки ба ҷанг дар Украина ҷалб шуда буд, аз Русия фирор кардааст.
Исмоил Расулов, шаҳрванди 26-солаи Тоҷикистон мегӯяд, моҳи июли соли 2024 зери фишор аз маҳбаси Челябински Русия ба ҷанги Украина фиристода шуд ва чор бор дар ин ҷанг захм бардоштааст.
Ин шаҳрванди Тоҷикистон, ки нахост маҳали феълии будубошашро ошкор кунем, гуфт, замоне аз Русия фирор кард, ки дар пайи захмҳои зиёд маъюб ва корношоям шуд, вале бо ин вуҷуд мақомоти рус ӯро ба ҷанг бурданӣ буданд.
Радиои Озодӣ ба санадҳои тиббие шинос шуд, ки корношоямии ӯро собит мекунанд ва ин ҷавон аксҳоеро ба мо нишон дод, ки аз шикам, гардан ва пою пушташ захмҳои сахт бардоштааст.
Мақомоти Русия ӯро моҳи октябри соли 2020 бо гумони фурӯши маводи мухаддир боздошт ва ба нӯҳ соли зиндон маҳкум кардаанд. Ӯ аз соли 2018 то замони боздошт дар Челябинск ронандаи таксӣ будааст. Худаш мегӯяд, пулис ӯро тӯҳмат кард ва гуноҳи дигаронро ба сараш зада буданд.
Пас аз ҳамлаи Русия ба хоки Украина ширкати зархаридони "Вагнер" ва баъдан Вазорати мудофиаи Русия садҳо маҳбусро бо ваъдаи раҳоӣ аз идомаи адои ҷазо ба ҷанги Украина ҷалб карданд. Исмоил Расулов низ аз ҷумлаи ин маҳбусон будааст.
Ӯ дар суҳбат бо Радиои Озодӣ нақл кард, ки ду сол даъвати рафтан ба ҷангро рад карда буд, вале охири моҳи июли соли 2024 бо таҳдиде, ки агар ба ҷанг наравад, кушта мешавад, ба ҷанг сафарбар шуд. Исмоил нақл кард, ки ӯро бо 58 маҳбуси дигар, ки асосан шаҳрвандони Узбекистон ва Тоҷикистон буданд, пас аз 21 рӯзи тамрини низомӣ ба вилояти Курск интиқол доданд.
Он вақт, артиши Украина дар посух ба таҷовузи Русия 6-уми августи соли 2024 вориди вилояти Курски Русия шуда, ҳудуди ҳазор метри мураббаъро зери назорат гирифта буд. Русия дар Курск аз нерӯи маҳбусоне мисли Исмоил Расулов ва сарбозони Кореяи Шимолӣ истифода карда, моҳи марти соли 2025 артиши Украинаро маҷбур ба ақибнишинӣ намуд.
Исмоил Расулов нақл кард, ки дар деҳаи Даринои Курск се бор захмӣ шуд, вале пас аз табобатҳои кутоҳ ҳар бор ӯро дубора ба ҷанг мефиристоданд.
"7-уми апрели соли 2015 дар деҳаи Демидовкои шаҳри Белгород сахт захмӣ шудам, ки дигар ҳаракат карда наметавонистам. Маро ба беморхонаи Бурденко ба шаҳри Маскав интиқол доданд ва ҳудуди якуним моҳ дар шӯъбаи эҳё табобат гирифтам. Ман дигар маъюб шуда будам. Дар аввали моҳи августи соли равон пас аз ба анҷом расидани муҳлати шартномаи яксола дубора маро барои тамдиди он даъват карданд, вале ман напазируфтам ва ба Тоҷикистон баргаштам",-нақл кард ӯ.
Ин ҷавони тоҷик нақл кард, ки пас аз сарпечиаш аз даъвати дигарбора ба ҷанг мақомоти рус ҳамсарашро дар Тотористон азият доданд, то ӯ маҷбур шавад, ба Русия баргардад. Ӯ мегӯяд, Артём Зирянов, муовини фармондеҳи воҳиди низомии 104 тариқи "Вотсап" ба ӯ тамос гирифта, хоҳиш кард, то дубора ба Русия баргардад.
"Вақте ман рад кардам, ӯ гуфт, ки туро дар ҷустҷӯ қарор додем ва боздошт мешавӣ. Дигар ман Тоҷикистонро ҳам барои худ амн надонистам ва аз онҷо берун шудам"-гуфт ӯ.
Исмоил Расулов мегӯяд, намедонад сарнавишташ чӣ мешавад, вале ба ҳеч шарте дигар ба Русия нахоҳад баргашт.
Русия аз оғози ҳамла ба Украина дар соли 2022 садҳо маҳбуси тоҷикро ба ин ҷанг ҷалб кард. Радиои Озодӣ дар бораи беш аз сад нафар аз маҳбусон хабару гузориш нашр кард, ки дар ҷанги Украина кушта шуда буданд.
Исмоил Расулов, ки борҳо шоҳиди ҷалби маҳбусон ба артиш шудааст, мегӯяд, солҳои аввал бо ваъдаи раҳоӣ аз маҳбас пас аз як соли ҷанг ва маблағ зиндониёнро ба ҷанг мебурданд, вале пас аз соли 2023 дигар касе ихтиёрӣ намонда буд ва мақомоти рус муҳоҷирони маҳбусро маҷбур ба ҷанг ҷалб мекарданд.
Тарҳи "Зистан мехоҳам" дар Украина аз аввали имсол чанд бор номи сарбозону афсарони Русияро нашр кард, ки дар ҷанги зидди Украина кушта шудаанд. Дар чанд моҳи охир дар ин тарҳ исми наздик ба се ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон ҳамчун "зархарид" зикр шудаааст, ки баъзе аз онҳо дар Украина кушта шудаанд.
Муаллифони тарҳ мегӯянд, ки маълумотро ба воситаи "одамони худ" дар артиши Русия дастрас кардаанд. Радиои Озодӣ исми чанд нафарро дар феҳрастҳои гузашта тафтиш ва дақиқ карда буд, ки бархеи онҳо дар ҳақиқат кушта шудаанд.
Қонунгузории Тоҷикистон ҳузури шаҳрвандонро дар ҷангҳои берунӣ манъ мекунад, вале мақомоти ҷумҳурӣ мегӯянд, то ин дам нисбат ба касе барои иштирок дар ҷанги Украина парвандаи ҷиноӣ боз накардаанд.
Вазъи аҷиби Белорус дар рӯёрӯӣ бо паҳбодҳои муттаҳидаш Русия
Субҳи 10 сентябр, ҳангоме, ки бесарнишин ё паҳбодҳои русӣ вориди ҳарими ҳавоии Белору шуданд ва ба тарафи марзи Лаҳистон ҳаракат карданд, як афсари низомии Белорус гӯшии хатти вижаро бардошт ва бо ҳамтои лаҳистонии худ тамос гирифт, то ба ӯ ҳушдор диҳад.
Ин бори аввал набуд.
Ва Лаҳистон ҳам танҳо ҳамсояе набуд, ки чунин тамосе аз белорусиҳо дарёфт кард. Дар Литва, ҳамсояи шимол-ғарби Белорус, низ мақомҳои низомӣ ҳушдори ба ин монанд дарёфт карданд.
Русия ҷанги паҳбодии худро алайҳи Украина шиддат бахшидааст ва ба таври рӯзафзун осмони Белорусро бо ин парандаҳои тарканда пур мекунад. Мавзӯе, ки ҳукумати Белорусро бар сари чандроҳӣ гузоштааст ва ба дардисар андохтааст.
Оё Белорус бояд тасмим бигирад паҳбодҳои русиро сарнагун кунад? Оё бо ҷанги электронӣ онҳоро дарҳам барҳам бизанад? Оё ба ҳамсоягонаш ҳушдор диҳад? Оё ҳама ин корҳоро бо ҳам анҷом диҳад? Нуктае, ки Минск бояд ин корро бе ранҷонидани Маскав анҷом диҳад, чун сохторҳои низомӣ ва амниятии Русия бо Белорус дар ҳам танидаанд.
Бар асоси баровардаҳои Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ, бар пояи изҳороти расмӣ, гузоришҳои манбаъҳои боз ва омори гурӯҳи назоратии "Belarusian Hajun"(дар моҳи феврали соли 2025 аз сӯи мақомот баста шуд), аз моҳи июли соли 2024 то кунун дастикам 700 паҳбоди русӣ вориди ҳарими ҳавоии Белорус шудаанд.
Шумори паҳбодҳое, ки аз сӯи артиши Белорус сарнагун ё раҳгирӣ шудаанд, маълум нест. Танҳо чанд ҳодиса аз сӯи ҳукумат ё расонаҳои давлатӣ эълон шудааст. Бо ин ҳол, аз июли соли 2024 то кунун даҳҳо гузориши тасдиқношуда, асосан дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз фуруд омадани боқимондаҳои паҳбодҳо дар хоки Белорус, нашр шудааст.
Аз ҷумлаи ин ҳодисаҳо, рӯйдоди 29 августи соли 2024 аст, ки дар он як ҷангандаи Белорус бархост ва як паҳбоди интиҳориро дар минтақаи ҷанубии Гомел сарнагун кард. Нахустин ҳодисаи эътирофшуда, ки дар он Минск қасдан як паҳбоди русиро раҳгирӣ кард.
Бо ин ҳол, дар аксари мавридҳо, мақомҳои Белорус на чизе гуфтаанд ва на иқдоме анҷом додаанд.
Русия аз ҳамсояи бисёр хурдтари худ барои ҷанг алайҳи Украина ва маҳалле барои ҷобаҷойии силоҳҳое, ки метавонанд НАТО-ро таҳдид кунанд, истифода кардааст.
Артем Шрайбман, таҳлилгари сиёсии белорусӣ вобаста ба Бунёди Корнегӣ барои сулҳи байналмилалӣ, мегӯяд, "ин паҳбодҳо пайваста роҳи худро гум мекунанд, вориди Белорус мешаванд ва хориҷ аз контрол парвоз мекунанд ва ин авлавияти Лукашенко аст, на Русия, ки паҳбодҳо бар сар ва боми мардуми Белорус фуруд наоянд".
Вазоратҳои дифои Лаҳистон ва Литва ба дархости Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ барои изҳори назар дар бораи ин мавзуъ посух надоданд. Аммо як муовини вазири дифои Литва дар изҳороте барои хабарнигорон тасдиқ кард, ки мақомҳои Белорус рӯзи 10 сентябр ҳамтоёни литвагии худро аз вуруди паҳбодҳо огоҳ кардаанд.
Каролис Алекса, рӯзи 17-уми сентябр гуфт, "иртибот бо Белорус барқарор шуд, аммо мо комилан медонем, ки Белорус на шарики мост ва на ба ҳеч ваҷҳ кишвари муттаҳиди мо. Як хатти тамоси фаврӣ вуҷуд дорад ва дар лаҳзаҳои даркорӣ аз он истифода мешавад".
ЧАРХИШИ ЛУКАШЕНКО
Лукашенко, ки беш аз се даҳа дар қудрат ва амалан берақиб будааст, миёни гушудани дарвозаҳои кишвараш ба Ғарб ва таслим шудан ба фишорҳои Маскав барои ҳамгироии наздиктар, масири душвореро дар пешрӯ дорад.
Пас аз як давраи кутоҳи кушоиш дар нахустин давраи президентии Трамп, сафари Майк Помпео ба Минск дар моҳи феврали соли 2020, нахустин сафари як вазири корҳои хориҷии Амрико тайи 26 сол буд. Лукашенко пас аз интихоботи пур аз тақаллуби моҳи августи ҳамон сол, ба сӯи Русия чархид.
Моҳҳо эътирозҳои бесобиқаи мухолифон бо саркӯби густурдаи ҳазорон эътирозгар анҷомид, ки боис шуд Лукашенко дубора ба "ҷойгоҳи манфур"-и худ бозгардад.
Ҳамлаи Русия ба Украина дар моҳи феврали соли 2022 ҳукумати Лукашенкоро ба ларза андохт, аммо ӯ дар баробари фишорҳои Русия барои фиристодани нерӯҳои белорусӣ ба Украина муқовимат кард, то бетарафии худро ҳифз кунад. Аз бемористонҳои Белорус ба таври густурда барои табобати сарбозони захмии рус истифода шудааст.
Аммо парвози паҳбодҳои русӣ аз ҳарими ҳавоии Белорус хатари хосе барои Минск эҷод мекунад.
Алексей Ижак, таҳлилгари муассисаи миллии мулотеоти стратегӣ дар Киев мегӯяд, "як қонуни нисбатан рӯшан вуҷуд дорад: то вақте, ки Белорус аз нерӯҳои худ дар ин ҷанг истифода накунад ва сарзамини худро барои ҳамлаи ошкор ба Украина ё кишварҳои НАТО дар ихтиёр қарор надиҳад, кишвари бетараф ба шумор меравад ва касе ба Белорус даст нахоҳад зад".
Эйтвидас Баярунас, сафири пешини Литва дар Русия ва Бритониё мегӯяд, "Лукашенко эҳтимолан талош мекунад ин мавзуъ -- суқути паҳбодҳои русӣ дар дохили Белорусро пинҳон накунад, зеро намехоҳад мардуми Белорус аз Русия битарсанд ё аз он хашмгин шаванд".
Мақомҳо ҳамчунин талош кардаанд иттилоърасонӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ дар бораи паҳбодҳо дар ҳарими ҳавоии Белорусро контрол ё саркӯб кунанд.
Дар октябри соли 2024 як воҳиди вижаи пулис ҳамроҳ бо кормандони КГБ як занро дар шаҳри ҷанубии Калинковичи, пас аз нашри видеое дар як гурӯҳи чати шаҳрӣ аз суқути як паҳбод, ки бо дурбини мадорбастаи хонааш сабт шуда буд, боздошт карданд. Ин зан ба эҷоди ваҳшат ва нашри маълумоти нодуруст муттаҳам шуд.
ЧӢ КАСЕ ПАҲБОДҲОРО ДАРҲАМУ ПАРЕШОН МЕКУНАД?
Далели дигаре низ барои суқути паҳбодҳои русӣ дар Белорус вуҷуд дорад: Ҷанги электронӣ бо мухтал ё дарҳаму парешон кардани сигналҳо.
Чанд соат пас аз ҳодисаи паҳбодӣ, ки ҳудуди 20 паҳбод вориди ҳарими ҳавоии Лаҳистон шуданд, раиси Ситоди кулли артиши Белорус дар баёнияи ғайримаълумӣ, ки ба забони англисӣ нашр шуд, гуфт, бархе аз паҳбодҳои русӣ ҳангоми парвоз дар ҳарими ҳавоии Белорус бинобар халали электронӣ аз масир берун шуданд. Ӯ гуфт, ин паҳбодҳо тавассути системаи ҳавоии Белорус сарнагун шуданд.
Ӯ нагуфт, паҳбодҳо ба кадом кишвар тааллуқ доштанд. Украина низ тавоноиҳои густурдае дар арсаи паҳбодҳо дорад ва тақрибан ҳар шаб ҳамлаҳои ҳавоӣ ба ҳадафҳое дар Русия, анҷом медиҳад. Бо ин ҳол, як дипломат аз Литва гуфт, ба эҳтимоли зиёд ин мухтал кардани электронӣ аз сӯи Украина будааст.
Тибқи гузоришҳои манбаъҳои боз, ки масири парвози паҳбодҳо ва мушакаҳои Русияро пайгирӣ мекунанд, артиши Русия ба таври маъмул аз бахше аз қаламрави ҷануб-шарқи Белорус барои ҳадаф қарор додани Украина истифода кардааст.
Лукашенко дар моҳи сентябри соли 2024 ҳудуди ду моҳ пас аз онки як паҳбод дар наздики шаҳри ҷанубии Бабруйск суқут кард, нахустин бор ба таври ошкор ба ин мавзуъ ишора кард. Як ҷангандаи S-30 ва як чархболи Mi-24, барои раҳгирии ин паҳбод ба парвоз даромаданд.
Бо ин ҳол, ӯ иддао кард, ин як паҳбоди украинӣ будааст, ки эҳтимолан бинобар халали электронӣ суқут кардааст. Каналҳои назоратии манбаъҳои боз ин иддаоро рад карданд.
Додаҳои радёбӣ ҳамчунин нишон медиҳад паҳбодҳои русӣ гоҳе пеш аз вуруд ба ҳарими ҳавоии Украина дар марзҳои Белорус ва Украина давр мезананд ё дар имтидоди он парвоз мекунанд. Дэвид Генделман, коршиноси низомӣ аз Исроил мегӯяд, ин нишонгари мизони робитаҳо миёни артишҳои Русия ва Белорус аст.
Ба гуфтаи ин коршиноси низомӣ, "онҳо инро ошкоро намегӯянд, аммо шояд дар сатҳи низомӣ ҳамоҳангӣ вуҷуд дошта бошад ва ба ҳамин далел аст, ки ин паҳбодҳо сарнагун намешаванд".
Як коршиноси дигар аммо мегӯяд, системаи дифои ҳавоии Белорус барои ҳадаф қарор додани ҳадафҳои бузургтар -- ҳавопаймоҳо ва мушакҳо тарҳрезӣ шудааст, на ашёи хурдтаре монанди паҳбодҳо.
Ин ҳамон мушкиле аст, ки акнун Лаҳистон, Литва ва тамоми паймони НАТО бо он рӯбарӯ ҳастанд. Ба гуфтаи артиши Украина, дар даҳуми сентябр ҳудуди 415 паҳбод аз Русия ба парвоз даромад. Ҳангоме, ки шуморе аз онҳо вориди ҳарими ҳавоии Лаҳистон шуданд ва Минск ба Варшава ҳушдор дод, ҳавопаймоҳои НАТО барои раҳгирии онҳо ба парвоз даромаданд.
Ба гуфтаи дабири кулли НАТО, Марк Рутте, дар ин раҳгирӣ аз ҷумла, ҷангандаҳои F-35-и Ҳоланд, ҷангандаҳои F-16-и Лаҳистон ва як ҳавопаймои итолиёии AWACS ба ҳамроҳи як системаи дифои ҳавоии Patriot-и Олмон иштирок доштанд, яъне, ҳазинаи сангине аз ҷангафзорҳои пешрафта барои сарнагун кардани таҷҳизоте арзон.
Истифодаи Русия аз ҳарими ҳавоии Белорус барои озмоиш ё "иғво"-и аъзои НАТО -- Лаҳистон ё Литва -- фишоре бештари бар ҳукумати Лукашенко ворид мекунад. Ба хусус, барои мисол, агар НАТО тасмим бигирад пеш аз вуруди паҳбодҳои русӣ ба ҳарими ҳавоии ин паймон, онҳоро сарнагун кунад
Ба гуфтаи Алексей Ижак, таҳлилгари муассисаи мулотеоти стратегӣ дар Киев, "ин ба унвони як абзори муҳими дигар барои таъсиргузорӣ бар раҳбарии Белорус истифода мешавад. Агар онҳо хабардор набошанд, (русҳо) метавонанд шурӯъ ба кашонидани Белорус ба чунин рӯёрӯиҳои кунанд".
"Зери шиканҷа шартномаи рафтан ба ҷангро имзо кард"
Як шаҳрванди 20-солаи Қирғизистон, ки дар яке аз зиндонҳои Русия адои ҷазо мекард, дар тамрингоҳе дар вилояти Луҳански Украина пайдо шуд. Наздиконаш мегӯянд, ин ҷавон дар зери шиканҷа шартномаи рафтан ба ҷангро имзо кард. Дар Вазорати корҳои хориҷии Қирғизистон гуфтанд, дар пайи аниқ кардани масъала ҳастанд.
Наздикони ҷавони қирғизистонӣ, ки номаш фош намешавад, аввали моҳи сентябр баъди як занги шубҳанок фаҳмиданд, ки ӯ дар яке аз минтақаҳои ишғолшудаи Украина аст. Ба гуфтаи падараш, нафаре, ки худро корманди комиссариати ҳарбӣ муаррифӣ кард, ба онҳо хабар дод, ки фарзандашон бо Вазорати дифои Русия шартнома баста, давраи омӯзиширо дар Луҳанск мегузаронад.
Рискелди Назаров, падари ҷавон мегӯяд, нафари ношиносе ба онҳо занг зада худро корманди комиссариати ҳарбӣ муаррифӣ кард ва гуфт, ки писараш барои рафтан ба "амалиёти махсус" шартнома имзо кардааст. Русия ҷангашро дар Украина "амалиёти махсус" меномад.
"Ин нафар дар телефон гуфт, маълумотҳои шиносномаи писаратонро фиристед маблағро ба шумо мегузаронем. Баъди ин суҳбат фавран ба писари калониам занг задам. Онҳо ба мақомоти дахлдор муроҷиат карданд ва бо вакили дифоъ дар Русия тамос гирифтанд. Ҳуқуқшинос гуфт, ки ин рақам ба комиссариат ягон алоқа надорад. Мо ба натиҷае расидем, ки қаллобон ба мо занг заданд", - афзуд падари ҷавон.
Видеоро инҷо бинед:
Ба гуфтаи пайвандонаш, ҷавон дар яке аз маҳбасҳои ҷумҳурии Тиваи Русия адои ҷазо мекард. Хонавода танҳо ба воситаи мактуб бо писарашон тамос доштанд ва охирон бор моҳи август аз ӯ нома гирифтаанд. Дере нагузашта худи ҷавон тамос гирифта гуфтааст, ки 15 рӯз боз дар тамрингоҳ асту ӯро барои фиристодан ба ҷанг омода мекунанд. Ҷавон ба наздиконаш хабар додааст, ки шартномаро дар зери шиканҷа имзо кардааст.
Чолпон Мамбетқулова, модари ҷавон мегӯяд, "писарам гуфт, ки ӯро ҳар рӯз шиканҷа карданд, азоб доданд. Рӯзона ӯро маҷбур кардаанд, ки кор кунанд ва шабона боз задаанд. Барои ҳамин маҷбур шудааст ба шартнома имзо монад. Ӯ писари ором ва шармгин аст".
Ба гуфтаи ин зан, писараш моҳи феврали соли гузашта барои кор ба Русия рафта буд. Моҳи май пулис ӯро бо гумони қасди таҷовузи як зан боздошт кардааст. Тафтишот зиёда аз ним сол давом кард ва дар моҳи декабр додгоҳ ҷавонро ба се сол зиндон маҳкум кард. Наздиконаш бовар доранд, ки ҷавон қурбонии туҳмат шудааст.
Урмат Аманат уулу, бародари ҷавон мегӯяд, дар видеое, ки дурбинҳои назоратӣ сабт карданд дида мешавад, ки додараш занро танҳо тела додааст. "Зан дар ҳолати мастӣ буд. Додгоҳ ҳамаи ин далелҳоро нодида гирифт. Ягон ҳолати зӯроварӣ набуд. Бародарамро бидуни далел ҷазо доданд".
Падари ҷавони қирғиз мегӯяд, онҳо дар бораи маҷбуран ба ҷанг фиристодани маҳбусон дар Русия огоҳ буданд. Барои ҳамин аз рӯзи аввали боздошт фарзандашонро огоҳ карданд, ки дар зери ҳеч шароите шартномаро имзо накунад.
"Мо ҳамаамон дар ин бора медонистем. Бародари калониаш ба назди писарам ба боздоштгоҳи муваққатии Маскав даромада ба ӯ ҳушдор дод, ки дар ҳеч шароит шартномаро имзо накунад. Писарам ваъда дод, ки шартномаро имзо намекунад", - мегӯяд Рискелди Назаров.
Ба гуфтаи бародари ҷавон, то оғози мурофиаи додгоҳӣ низ мақомоти Русия талош карданд, ки ин ҷавонро бо ваъдаи маблағи зиёд ва озодӣ ба ҷанг фиристанд.
Эрланбек Токтосунов, ки аз ҳуқуқҳои ин ҷавони қирғиз дар додгоҳ ҳимоят кардааст мегӯяд, зерҳимояаш мехост давраи адои ҷазоро дар ватанаш гузаронад ва ҳуҷҷатҳо барои интиқоли ӯ ба Қирғизистон омода буд. Ҳомии ҳуқуқ низ бовар дорад, ки ҷавон дар зери фишор шартномаи рафтан ба ҷангро имзо кардааст.
Эрланбек Токтосунов, вакили дифоъ аз Вазорати корҳои хориҷии Қирғизистон ва сафорати ин кишвар дар Русия дархост дорад, ки ба қазия дахолат кунанд.
"Онҳо вазифадоранд пурсанд, ки ҷавон шартномаро ихтиёран имзо кардааст ё дар зери фишор? Агар ӯ дар ҳақиқат бо ихтиёри худ шартномаро имзо карда бошад, бояд дар ин бора забонхат нависад. Вале агар гӯяд, ки шартномаро дар зери фишор имзо кардааст, бахши консулӣ ва Вазорати корҳои хориҷӣ вазифадоранд дар ин бора чора андешанд", - афзуд вакили дифоъ.
Пайвандони ҷавони қирғиз аз ҳукумати кишварашон дархости кумак доранд, ки "то фарзанди онҳоро аз ҷанги бегона наҷот диҳанд". Онҳо тарс доранд, ки писарашон кушта мешавад.
Намояндагони Вазорати корҳои хориҷии Қирғизистон гуфтанд, ба Сафорати ин кишвар дар Русия дастури фаврӣ фиристодаанд то масъаларо рӯшан карда, чораи зарурӣ андешанд.
Ин бори аввал нест, ки муҳоҷирон аз кишварҳои Осиёи Марказӣ аз маҷбуран ба ҷанг фиристода шуданашон аз сӯи мақомоти Русия шикоят доранд. Давоми се соли ҳамлаи Русия ба Украина, хабарҳои зиёде дар бораи фиристода шудани муҳоҷирон ба ҷанг алайҳи Украина расонаӣ шудааст. Як қисми ин муҳоҷиронро бо ваъдаи озодӣ аз зиндонҳои Русия ба ҷанг бурдаанд.
Наздикони зиндониён аз идомаи ҷалби маҳбусон нигарон ҳастанд, чун бовар доранд, ки Русия ба зудӣ ба ҷанг поён доданӣ нест ё дар пайи тақвият додани артишаш барои фишори бештар ба Украина ҳаст.
Путин: Омодаи мулоқот бо Зеленский ҳастам, агар ба Маскав биояд
Раисҷумҳури Русия мегӯяд, "дар мавриди мулоқот бо Зеленский, ман ҳаргиз эҳтимоли чунин дидореро рад накардаам, аммо оё фоидае дорад? Бояд бубинем".
Владимир Путин, раисҷумҳури Русия рӯзи 3 сентябр гуфт, омода аст бо раисҷумҳури Украина мулоқот ва гуфтугӯ кунад, дар сурате, ки ба Маскав биояд, аммо гуфт, ҳанӯз маълум нест, ки оё чунин дидоре арзиш дорад ё не.
Владимир Зеленский барои баҳсу баррасии як созиши эҳтимолӣ фишор овардааст ва Доналд Трамп, раисҷумҳури Амрико ҳам талош дорад ин ду раҳбар бо ҳам дидор кунанд.
Путин дар поёни сафари худ ба Чин гуфт, ки ҳамеша барои мулоқот бо Зеленский омода будааст. Аммо Кремл ҳамеша такрор мекунад, ки чунин дидоре бояд аз қабл ба хубӣ омода шавад ва натичаҳои чашмрас дошта бошад.
Ӯ гуфт, "дар мавриди мулоқот бо Зеленкский, ман ҳаргиз эҳтимоли чунин дидореро рад накардаам. Аммо оё фоидае дорад? Бояд бубинем".
Раисҷумҳури Русия афзуд, ки аз назари ӯ, агар қарор аст пешрафте ҳосил шавад, Украина бояд ҳукумати низомиро бекор кунад, интихобот баргузор намояд ва дар бораи масъалаҳои қаламрав, ҳамапурсӣ баргузор кунад.
Русия ки аз моҳи феврали соли 2022 бо ҳамла ба Украина даргири ҷанги сесола бо ин кишвар аст, аз панҷ як ҳиссаи қаламрави Украинаро ишғол кардааст.
Маскав хоҳони пайвастани чаҳор минтақаи Украина ба хоки Русия аст. Киев ва аксар кишварҳои ғарбӣ ин амали Маскаваро тасарруфи ғайриқонинии заминҳо бо пуштибонии ҷанги истеъморӣ дониста, онро рад кардаанд.
Раисҷумҳури Амрико рӯзи сешанбе гуфт, ки аз Путин "бисёр ноумед" шудааст, вале маълумоти бештар надод.
Доналд Трамп рӯзи 2 сентяр дар як мусоҳибаи радиоӣ гуфт, "ман аз президент Путин бисёр ноумед шудам, мо робитаҳои олӣ доштем, ва коре барои кӯмак ба зиндагии мардум анҷом хоҳем дод".
Раисҷумҳури Амрико ҳамчунин иттиҳоди Русия, Чин ва Кореяи шимолӣ дар нишасти Чинро "тавтеа алайҳи Амрико", хонд.
Раисҷумҳури Русия рӯзи 3 сентябр дар вокуниш ба ин изҳорот гуфт, ки Трамп "ҳисси шӯхтабъӣ" дорад.
Аз як зиндони Русия шаш тоҷики дигарро ба ҷанг дар Украина бурдаанд
Аз як зиндони шаҳри Тюмен дар Русия дар як ҳафтаи охир шаш зодаи Тоҷикистонро ба ҷанг дар Украина бурдаанд.
Яке аз маҳбусон бо шарти фош нашудани номаш рӯзи 29-уми август ба Радиои Озодӣ гуфт, ки “онҳо зери фишор қарордод имзо карданд”. Ин кор рӯзи 21-уми август сурат гирифтааст. Тасдиқи мустақилонаи хабар имконпазир нест.
Ҳамсуҳбати Радиои Озодӣ иддао кард, ки “дар пайи фишори зиёд ва ваъдаи мақомоти Русия барои озод кардани маҳбусон ҳар моҳе чанд зиндонии тоҷику узбек ночор ба ҷанг мераванд.”
Дар аввали имсол низ 9 маҳбуси тоҷикро аз зиндони Тюмен ба ҷанг дар Украина бурда буданд.
Ду шаҳрванди зиндонии Тоҷикистон дар маҳбаси рақами дуи шаҳри Тюмен дар моҳи март ба Радиои Озодӣ шикоят карда буданд, ки барои рафтан ба ҷанги зидди Украина зери фишор мондаанд. Онҳо аз мақомоти Тоҷикистон талаб доштанд, ки барои идомаи адои ҷазо ба маҳбасҳои кишвар фиристода шаванд, вале сарнавишти баъдии онҳо маълум нест.
Ба хабарҳои гуногун, “дар зиндони шаҳри Тюмен қариб 60 тоҷик ҳаст, ки асосан бо гуноҳи қочоқи маводи мухаддир, қаллобӣ ва дуздӣ маҳкум шудаанд.”
Аз оғози ҷанги бедалели Русия дар Украина то кунун даҳҳо мавриди ҷалб ва кушта шудани шаҳрвандони Тоҷикистон дар Русия расонаӣ гаштааст. Мақомоти Тоҷикистон соли 2023 танҳо сад мавриди ҷалби маҳбусони тоҷикро аз зиндонҳои Русия ба ҷанг тасдиқ карда, дигар дар ин бора маълумоте надодаанд.
Тарҳи давлатии Украина, “Зистан мехоҳам”, рӯзи 18-уми август гуфт, танҳо дар ним сол 628 зодаи Тоҷикистон бо артиши Русия қарордод баста, асосан дар ҷанги Русия алайҳи Украина истифода мешаванд. Аз он пеш, дар моҳи апрел, номи тақрибан ҳазор зодаи Тоҷикистон ошкор шуда буд.
Дар Тоҷикистон то кунун касе барои ширкат дар ҷанги Русия дар Украина ба ҷавобгарӣ кашида нашудааст.
Гуфтугӯ