Пайвандҳои дастрасӣ

Хабари нав

Тоҷикистон аз нигоҳи коршиносони байналмилалӣ

"Хонаи Озодӣ" Тоҷикистонро дар байни "бадтарини бадтаринҳо" ҷой дод

Майкл Абрамович, раиси созмони Хонаи Озодӣ

Хонаи Озодӣ ва ё Freedom House, як созмони ҳомии ҳуқуқ, мегӯяд, Тоҷикистон ба сабаби беэҳтиромӣ ба ҳуқуқи инсон имсол дар байни “бадтарини бадтаринҳо” қарор гирифт.

Ин созмон гуфт, ки бар асоси арзёбии ҳуқуқҳои сиёсӣ ва озодиҳои маданӣ, Тоҷикистон дар радифи кишварҳое ба мисли Куриёи Шимолӣ, Сурия, Судони Ҷанубӣ, Эритрея, Судон ва Либияву Ҷумҳурии Африқои Марказӣ ҷой гирифтааст.

  • Хонаи Озодӣ, ки дар Вашингтон қарор дорад, навиштааст, вазъи риояти ҳуқуқи сиёсӣ ва озодиҳои фардӣ дар Туркманистону Тоҷикистону Узбекистон низ дар муқоиса бо кишварҳои дигари ҷаҳон “бисёр бад аст”.
Дар тарафи дигар Муҳаммад Бин Салмон, валиаҳди шоҳи Арабистони Саудӣ, ба гулхан бензин мерезад ва раҳбарони Эрону Чин ва Венесуэла ва Маҷористон гулханро бод медиҳанд, то баландтар бисӯзад.

"Танҳо дар 50 кишвар беҳбудӣ мушоҳида шудааст"

Хонаи Озодӣ ва ё Freedom House дар гузориши тозаи худ дар бораи озодӣ дар 195 кишвар навиштааст, дар 68 кишвар ҳуқуқи сиёсӣ ва озодиҳои фардӣ таназзул ёфтанд ва танҳо дар 50 кишвар беҳбудӣ мушоҳида шудаасту бас.

Дар гузориши солонаи созмон, ки рӯзи 5-уми феврал нашр шуд, Тоҷикистону Туркманистону Узбекистон ва Русияву Эрон, Озарбойҷон, Черногория, Сербистон ва Маҷористонро танқид кардаанд. Дар гузориш гуфта шудааст, ин кишварҳо “дар таназзули 13-сола ва пайиҳами озодӣ дар саросари ҷаҳон мусоидат кардаанд.”

"Мардум суботро аз озодӣ беҳтар мешуморанд"

Дар вокуниш ба ин гузориш Сайфулло Сафаров, муовини собиқи раиси Маркази тадқиқоти стратегии Тоҷикистон, ба Радиои Озодӣ гуфт, хулосаҳои ин созмони ҳомии ҳуқуқро қабул надорад, зеро он ба воқеиятҳои Тоҷикистон мувофиқат намекунад. Ӯ афзуд: “Дар Тоҷикистон бархе аз мушкилот вуҷуд дорад, вале мо наметавонем, зуд ба як кишвари пешрафтаи демократӣ табдил ёбем.”

Сайфулло Сафаров
Сайфулло Сафаров

Дар кишвар, ба гуфтаи ӯ, “мардум суботу оромиро бартар аз озодиҳои фардӣ ва ҳуқуқи сиёсӣ мешуморанд.”

Айни замон Хонаи Озодӣ гуфтааст, “чолишҳо барои демократия” дар Амрико метавонад, “барои ҳуқуқи сиёсӣ ва озодиҳои фардӣ” дар саросари ҷаҳон хатар эҷод кунад.

"Озодӣ"-ро кӣ месӯзонад?

Дар муқоваи гузориш карикатурае ҳаст, ки дар он Владимир Путин, раиси ҷумҳури Русия ва Раҷаб Таййиб Эрдуғон, раиси ҷумҳури Туркия гулханеро афрӯхтаанд, ки калимаи “озодӣ”- ро месӯзонад.

Дар тарафи дигар Муҳаммад Бин Салмон, валиаҳди шоҳи Арабистони Саудӣ, ба гулхан бензин мерезад ва раҳбарони Эрону Чин ва Венесуэла ва Маҷористон гулханро бод медиҳанд, то баландтар бисӯзад. Дар як гӯша Доналд Трамп, раиси ҷумҳури Амрико дар ин гулхан ширинӣ сурх мекунад.

Ба гуфтаи муаллифони гузориш, демократия дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико бар асоси меъёрҳои ҷаҳонӣ “собит мондааст”, вале дар зарфи 8 соли гузашта “ба таври қобили мулоҳиза коҳиш ёфтааст.” Ба қавли онҳо, “ҳамлаҳои мудавоми Доналд Трамп ба волоияти қонун, хабарнигории воқеъбинона ва дигар усулҳову меъёрҳои демократия” мумкин аст, сабаби таназзули бештари озодиҳо шавад.

Хонаи Озодӣ, ки умдатан аз тарафи ҳукумати Амрико сармоягузорӣ мешавад, гуфтааст, “кишварҳои дигар ончиро ки дар Амрико мегузарад, мебинанд ва аз раҳбарони он ибрат мегиранд.”

Ба гуфтаи Майкл Абрамович, раиси созмон, “таназзули демократия дар Амрико бо Трамп шуруъ нашудааст, балки баёнияҳо ва амалҳои раиси ҷумҳур, усулҳои асосӣ, ба мисли волоияти қонун ва эътимод ба интихоботи озоду шаффофро ба таҳдид рӯ ба рӯ мекунанд.”

Дар гузориш омадааст, ки Русияву Эрон дар миёни кишварҳои афзояндае ҳастанд, ки хориҷ аз марзҳои худ, дигарандешонро ҳадаф мегиранд.

Вазъи Узбекистон, ки дар байни “бадтарини бадтаринҳо” ҷой гирифтааст, ба гуфтаи Хонаи Озодӣ дар аҳди Шавкат Мирзиёев андаке беҳбуд ёфт. Созмон раҳоии маҳбусони сиёсӣ ва осонтар кардани фаъолияти созмонҳои ғайриҳукуматиро ёдовар шудааст. Ҳукумати Ҷумҳурии Мардумии Чинро барои табъизи аққалиятҳои уйғур ва қазоқ зери танқид гирифтаанд.

Интиқоди Тоҷикистон барои нигоҳ ба ришвахорӣ аз паси панҷа

Гузориши нави созмони Шаффофияти Байналмилал нишон медиҳад, ки Тоҷикистон дар соли гузашта аз назари фасоди молӣ ва мубориза бо он дар яке аз мақомҳои поинтарин қарор гирифтааст. Дар шохиси имсолаи созмон Тоҷикистон дар миёни 180 кишвар дар мақоми 152-ум қарор дорад.

Ба гуфтаи муаллифони гузориш, соли 2018 дар умум кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Аврупои Шарқӣ дар мубориза бо фасоду ришвахорӣ пешрафте накарданд ва ингуна беамалӣ ба демократия дар тамоми минтақа таҳдид мекунад.

Шаффофияти Байналмилал (Transparency International) дар шаҳри Берлин қарор дорад ва сатҳи коррупсияро бар асоси ҷадвали 100-имтиёзӣ баҳо медиҳад. Агар имтиёзи кишвар ҳар қадар кам бошад, фасоду ришвахорӣ дар он ба ҳамон андоза зиёд аст.

Имтиёзи бештар, аммо вазъи бадтар

Гузоришро рӯзи 29-уми январ нашр карданд ва Тоҷикистон дар он дар соли 2018 назар ба соли 2017 имтиёзи бештар гирифтааст. Соли 2017 ба кишвар 21 ва соли гузашта 25 имтиёз доданд, ки дар асл бояд “аломати беҳбудӣ” бошад.

Аммо Светлана Савитская, коршиноси Аврупо ва Осиёи Марказӣ дар ин созмон ба Радиои Озодӣ гуфт, тағйири имтиёз фақат фаннӣ аст ва онҳо ҳеҷ аломатеро надидаанд, ки дар Тоҷикистон мубориза бо коррупсия беҳтар шуда бошад.

“Соли 2017 пурсиши мудирону соҳибкорон дар бораи фасоду ришвахорӣ дар Тоҷикистон набуд, соли 2018 сурат гирифт, аз ин рӯ мумкин аст, ҳамин тағйироти фаннӣ сабаби имтиёзи бештар гирифтани Тоҷикистон шуда бошад. Бар асоси таҳқиқоти алоҳида баръакс вазъ дар муқоиса ба соли 2017 бадтар шудааст”, гуфт Светлана Савитская.

Дар маҷмуъ кишварҳои Аврупои Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ имтиёзи куллии 35-ро гирифтаанд ва дар вазъашон андаке беҳтар аз кишварҳои африқоӣ будааст.

Дар гузориш омадааст: “Тақрибан ҳамаи кишварҳои минтақа аз 100 имтиёз 45 имтиёз ё камтар аз инро гирифтаанд ва дар мубориза бо фасод пешрафти бисёр кам доштаанд.”

Дар Осиёи Марказӣ ба гуфтаи муаллифони гузориш, ришвахориву фасод дар Туркманистон аз ҳама бештар будааст. Кишвар 20 имтиёз гирифтааст ва Тоҷикистону Узбекистон поинтар ва дар мақоми 161-ум қарор дорад. Узбекистон дар мақоми 158-ум ва 6 зина поинтар аз Тоҷикистон аст.

Коррупсия бе ҳеҷ муқовимат "мешукуфад"

Ба гуфтаи Шаффофияти Байналмилалӣ, зоҳиран худи ҳукуматҳо зиёд майли мубориза бо фасодро надоранд. ”Набуди иродаи сиёсӣ, сохторҳои заиф ва ҳуқуқи ками сиёсӣ фазоеро фароҳам овардааст, ки дар он коррупсия бе ҳеҷ гуна муқовимат ривоҷ меёбад”, омадааст дар ин гузориш.

Созмон мегӯяд, фасод дар кишварҳои дорои низоми худкома ва ҷое нашъунамо меёбад, ки демократия вуҷуд надорад. Ба гуфтаи муаллифони гузориш, дар кишварҳои минтақа ҳукуматҳо на танҳо иродаи сиёсӣ барои мубориза бо фасоду ришвахорӣ дар ниҳодҳои давлатиро надоранд, балки ҳуқуқи сиёсии мардумро, ки барои мубориза бо фасод лозим аст, зери по мекунанд.

Ба қавли Светлана Савитская, зоҳиран чунин вазъ ба манфиати ҳукуматҳои минтақа аст. “Дар ҳукумат онҳое раҳбарӣ мекунанд, ки намехоҳанд, авзоъ тағйир ёбад. Ва ё мавҷудияти чунин вазъ ба манфиати онҳост ва тамом” - мегуяд, Светлана Ставитская.

Ба гуфтаи созмони Шаффофияти Байналмилал, бидуни ниҳодҳои демократӣ, интихоботҳои озоду шаффофу одилона мубориза бо коррупсия пешрафт намекунад.

Мақомот: Ба коррупсия аз паси панҷа нигоҳ намекунем

Мақомоти Тоҷикистон эътироф кардаанд, ки дар воқеъ фасоду ришвахорӣ ба як мушкили ҷиддӣ табдил шуда ва ба амнияти кишвар таҳдид мекунад.

Аммо дар гузашта арзёбиҳои созмонҳои байналмилалӣ аз талошҳои кишвар дар мубориза бо терроризмро ғаразмандона номидаанд. Оҷонси мубориза бо коррупсия, ки имсол 12-солагиашро таҷлил кард, мегӯяд, “муқовимат бо коррупсия ҷузъи муҳими сиёсати ҳукумати Тоҷикистон аст” ва барои мубориза бо ин зуҳурот, ки монеаи ҷиддӣ дар роҳи рушди иқтисодию иҷтимоӣ ва риояи ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон маҳсуб меёбад, тамоми аҳли ҷомеаро ҷалб кардаанд."

Тоҷикистон 5 сол пештар Стратегияи мубориза бо коррупсия барои солҳои 2013 то 2020-ро қабул кард, ки ҳадаф аз он решакан кардани ин зуҳурот аст. Дар солҳои гузашта ҷазо барои ришвахориву фасодро сахттар карданд ва садҳо корманди давлат барои ришвахорӣ паси панҷара рафтаанд.

Охири соли гузашта порлумони Тоҷикистон Қонун дар бораи мубориза бо коррупсияро ислоҳ кард ва акнун бар асоси он ҳар довталаби курсӣ дар ниҳодҳои давлатӣ бояд ҳатман дар бораи дороиҳои худ ва манбаъҳои даромад ба мақомоти молиёт гузориш бидиҳад.

Аммо мунтақидон мегӯянд, ҳукумат бо қабули чунин қарору қонунҳо вонамуд мекунад, ки бо коррупсия мубориза мебарад, вале дар асл ба чашми “ҷомеаи байналмилал хок мепошад.”

Матни асл бо забони англисӣ дар инҷост

1215 рӯз ҳабси Бузургмеҳр Ёров

Бузургмеҳр Ёров

Як созмони байналмилалии ҳомии ҳуқуқ аз мақомоти Тоҷикистон хостааст, ки ба таъқиби вакилони мудофеъ дар кишвар хотима дода, адвокати зиндонӣ Бузургмеҳр Ёровро билофосила озод кунад. Рӯзи 24-уми январ рӯзи ҳуқуқшиносонест, ки таҳти хатар ҳастанд.

Ҳоло бар сари беш аз 11 ҳазор аҳолии кишвар 1 адвокат рост меояд.

"Бо ангезаҳои сиёсӣ паси панҷара бурданд"

Марк Коттриҷ ҳамкори ширкати ҳуқуқии Hogan Lovells ва яке аз муаллифони муроҷиатнома ба унвонии Созмони Милали Муттаҳид дар мавриди қазияи Бузургмеҳр Ёров аст.

Вай рӯзи панҷшанбе бо нашри гузориш таваҷҷӯҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ва бахусус мақомоти Тоҷикистонро ба сарнавишти Бузургмеҳр Ёров ва вакилони дигар ҷалб кардааст. Коттриҷ мегӯяд, вакилони мудофеъ барои иҷрои масъулиятҳои касбиашон зиндонӣ шуда ва ё таҳти таъқиб қарор доранд.

Марк Коттриҷ дар муроҷиаташ тавассути вебсайти "Дипломат" гуфтааст, Тоҷикистон бояд мустақилии вакилони мудофеъро таъмин кунад. "Бузургмеҳр Ёров ва ҳуқуқшиносони дигар, ки бо ангезаҳои сиёсӣ паси панҷара рафтаанд, бояд бе қайду шарт озод шаванд", - таъкид шудааст дар муроҷиатнома.

"Ҳар кас барои аъмоли ҷиноиаш зиндонӣ шудааст"

Бузургмеҳр Ёров тирамоҳи соли 2015, баъди омодагӣ ба ҳимоят аз ҳуқуқи аъзои боздоштшудаи ҳизби наҳзат дастгир ва дар ҷиноятҳои мухталиф, аз ҷумла қаллобиву сохтакорӣ айбдор шуд. Додгоҳ ӯро ба 28 соли зиндон маҳкум кард. Худи ӯ ва тарафдоронаш иттиҳомотро рад карда, ҳукмро дорои ангезаҳои сиёсӣ меноманд.

Ҳомиёни ҳуқуқ мегӯянд, дар давоми се соли охир дастикам панҷ вакили дифои дигар зиндонӣ ваё таҳти таҳқиб қарор гирифтанд. Шӯҳрат Қудратов охири соли 2018 ва аз он пештар Фахриддин Зокиров аз зиндон озод шуда, Нуриддин Маҳкамов ҳанӯз дар маҳбас аст.

Зариф Ализода
Зариф Ализода

Зариф Ализода, Омбудсмени Тоҷикистон, рӯзи 24-уми январ нақзи ҳуқуқи вакилони мудофеъро дар кишвар рад кард ва иддаои созмонҳои байналмилалиро "бепоя" хонд. Ӯ гуфт, "ҳар як вакили дифои зиндонӣ барои ҷинояти мушаххас аз тарафи додгоҳ ба зиндон маҳкум шудааст. Аз ҷумла, айбҳои марбут ба қаллобии Бузургмеҳр Ёров дар додгоҳ собит шудаанд."

"Аз мавқеи худ нагаштааст"

Рӯзи 24-уми январи соли 2019 аз замони ба ҳабс гирифта шудани Бузургмеҳр Ёров 1215 рӯз гузашт. Дар ин рӯз ҳамсари ӯ Заррина Набиева пушти дари зиндон буд, то Ёров дидор кунад.

Набиева бори охир бо ҳамсараш моҳи гузашта дар зиндон вохӯрданд. Ӯ дар ҷавоб ба суоли онки вазъи шавҳараш дар зиндон чӣ гуна аст, гуфт, мавқеашро тағйир надодааст ва ҳукми худро ноодилона меҳисобад. "Вазъи саломатии шавҳарам бад нест, аммо зиндон - зиндон аст", - афзуд ӯ.

Зарина Набиева
Зарина Набиева

Даъвати ҷомеаи байналмилалӣ ва кишварҳои ғарбӣ бо талаби озодӣ ва бозбинии парвандаи Бузургмеҳр Ёрови 49-сола дар гузашта бисёр садо додааст. Бори охир Эмилия Пума, муовини ёвари котиби давлатии Амрико моҳи октябри соли 2018 дар чаҳорчӯби машваратҳои сиёсии миёни Тоҷикистону Иёлоти Муттаҳида аз сарнавишти Бузургмеҳр Ёров ёдовар шуд ва бозбинии парвандаи ӯро тақозо кард.

Вакилони мудофеъ ё миёнравҳо?

Бархе аз кормандони созмонҳои байналмилалӣ мегӯянд, маҳз сарнавишти Ёров ва чанд ҳамкори дигари ӯ боис шудааст, ки вакилон аз кор бо парвандаҳои ба истилоҳ сиёсӣ худдорӣ кунанд. Як корманди созмони байналмилалии ҳомии ҳуқуқ дар Тоҷикистон бе зикри номаш гуфт, "боздошти адвокатҳо сабаб шуд, ки вакилон вазифаи худро асосан дар "салому алейк" ва расонидани паёмҳо ба наздикони маҳбусон мебинанд".

​Ҳомиёни ҳуқуқ мегӯянд, дар пайи фишору таъқиби ҳуқуқшиносон ва ҳам роҳандозӣ шудани таҷрибаи аз санҷиш гузаронидани вакилон, ҳоло чизе дар ҳудуди 800 адвокат ҳаққи иҷрои вазифаҳои касбии худро дорад. Қаблан ин рақам ба якуним ҳазор нафар баробар буд.

Ҳоло бар сари беш аз 11 ҳазор аҳолии кишвар 1 адвокат рост меояд.

Гузориши The Diplomat ин ҷо қобили дарёфт аст:

https://thediplomat.com/2019/01/fighting-for-tajikistans-jailed-lawyers/

Human Rights Watch: Таджикистан. События 2018 года

Хорошо известный в Таджикистане независимый журналист Хайрулло Мирсаидов был арестован 5 декабря 2017 г. после обращения к президенту о коррупции в местной власти.

И без того плачевное состояние прав человека в Таджикистане ухудшилось в 2018 году. Арестам и длительным срокам заключения по политическим мотивам подверглись журналисты, оппозиционеры и родственники, находящихся за рубежом мирных активистов-оппозиционеров.

Наступление на свободу ассоциаций, вероисповедания и выражения мнений распространилось практически на все проявления инакомыслия, даже на пользователей социальных сетей, мягко критикующих политику правительства. Чрезвычайно тревожным стало появление официального реестра лиц, идентифицированных как принадлежащих к сообществу лесбиянок, геев, бисексуалов и транссексуалов (ЛГБТ). Наличие подобных списков подвергает сотни людей риску задержания и вымогательства со стороны милиции.

Власти активизировали кампанию по принудительному возвращению в страну политических оппонентов из-за рубежа, используя для этого политически мотивированные запросы об экстрадиции в Интерпол (международную организацию уголовной полиции), а также договоренности с правоохранительными органами и службами безопасности Турции и России. Члены запрещенных и объявленных экстремистскими в Таджикистане Партии исламского возрождения Таджикистана (ПИВТ) и оппозиционного движения «Группа 24» являются наиболее частыми объектами сотен «красных карточек» Интерпола и других запросов об экстрадиции, поданных таджикскими властями.

Тем не менее, 2018 год также стал свидетелем нескольких позитивных шагов со стороны правительства в отдельных случаях нарушений, после протестов в социальных сетях таджикских и международных активистов гражданского общества.

Преследование оппозиционеров за рубежом

Во исполнение поступившего в Интерпол запроса таджикских властей, 9 октября 2017 года в Афинском международном аэропорту греческие пограничники задержали активиста ПИВТ Мирзорахима Кузова, следовавшего транзитом из Польши, где он принимал участие в конференции по правам человека. 29 ноября, после вмешательства греческих и международных правозащитных групп, суд отклонил запрос Таджикистана об экстрадиции Мирзорахима Кузова и освободил его из-под стражи.

5 февраля полиция Стамбула задержала Намунжона Шарипова, бизнесмена и члена ПИВТ, бежавшего из Таджикистана в 2015 году. За несколько дней до задержания в чайхану, принадлежавшую Шарипову, наведались таджикскиее официальные лица, находящиеся в Стамбуле, которые уговаривали его вернуться в Таджикистан. После 11-дневного содержания под стражей в Турции, Намунжона Шарипова заставили сесть в самолет, следовавший в Душанбе. 20 февраля Шарипов появился на таджикском общественном телевидении с заявлением о том, что его возвращение в страну было «добровольным». Позже родственники и сам Шарипов рассказали сотрудникам Хьюман Райтс Вотч, что его задержали таджикские спецслужбы. В июне, после давления со стороны общественности, таджикские власти разрешили Шарипову вернуться в Турцию.

В марте, по запросу правительства Таджикистана об экстрадиции, турецкая полиция задержала председателя «Группы 24» Сухроба Зафара и члена этой группы Насимжона Шарипова (однофамилец, но не родственник Намунжона Шарипова). Их адвокаты подали в Конституционный суд Турции иск о приостановлении экстрадиции, сославшись на то, что в случае возвращения в Таджикистан их подзащитным грозят пытки. Суд города Стамбул отклонил запрос таджикских властей об экстрадиции. Шарипов был освобожден в июле, а Зафар в октябре.

Задержанию в различных странах и принудительному возвращению в Таджикистан подверглись и другие активисты-оппозиционеры, в том числе Наимджон Самеев, бывший глава ПИВТ в Согдийской области (северный Таджикистан). Самеев был задержан в России 30 ноября и сразу же был возвращен в Таджикистан, где, по сообщению его родственника, был арестован таджикскими спецслужбами и подвергается высокому риску применения пыток.

Давление Душанбе на ПИВТ достигло апогея после произошедшего 29 июля на юге Таджикистана нападения, в результате которого погибли 4 иностранных велотуриста — два гражданина США, один швейцарец и один подданный Нидерландов. Отвественность за атаку взяла на себя группировка «Исламское государство» (ИГ; ранее известная как ИГИЛ). ИГ также распространило видео, в котором злоумышленники присягают группировке на верность. Таджикское правительство обвинило в организации теракта ПИВТ (в настоящее время базирующуюся в Европе), несмотря на отсутствие каких-либо достоверных доказательств для подобного обвинения и невзирая на заявление ИГ об ответственности за нападение. ПИВТ отрицает свою причастность, заявляя, что эти обвинения безосновательны и лишены смысла и призывает к тщательному расследованию.

Семьи оппозиционеров

Власти подвергали преследованиям родственников, находящихся за границей мирных диссидентов. Живущие во Франции, Германии и Польше активисты сообщали Хьюман Райтс Вотч, что их родственников в Таджикистане регулярно посещают сотрудники спецслужб и оказывают на них давление, требуя осудить своих родственников-активистов, предоставить информацию об их местонахождении и деятельности. Им также угрожают тюремным заключением в случае, если их родственники за границей не прекратят вести оппозиционную деятельность.

Власти запрещали выезд за границу ближайшим родственникам активистов оппозиции, включая детей и внуков. На протяжении нескольких лет таджикские власти не выпускали из страны для лечения рака четырехлетнего Иброхима (Хамзу) Тиллозоду, внука находящегося в изгнании лидера ПИВТ Мухиддина Кабири. Однако 29 июля, после оказанного международного давления, власти пошли на уступкуи.

Похожим образом развивались события и в случае с Фатимой Давлятовой, 10-летней дочерью правозащитницы Шабнам Худойдодовой. 4 августа спецслужбы Таджикистана сняли с рейса девочку и следовавших с ней родственников. Дочь, мать и брат, находящейся в эмиграции активистки летели к ней. 11 августа, после развернувшейся в социальных сетях кампании, власти разрешили семье Шабнам Худойдодовой покинуть Таджикистан.

В сентябре суд города Душанбе приговорил Раджабали Комилова, брата находящегося в Германии члена ПИВТ Джанатулло Комилова, к 10 годам лишения свободы за предполагаемое членство в партии и неподтвержденные преступления, совершенные во время гражданской войны 1992-1997 гг. в Таджикистане. Джанатулло Комилов сообщил Хьюман Райтс Вотч, что дело против брата было возбуждено, чтобы вынудить его самого вернуться в страну.

Свобода выражения мнений

Власти постоянно блокируют доступ к популярным социальным сетям и новостным сайтам, включая «Фейсбук», «Ютуб» и «Радио Свободная Европа/Радио Свобода», и периодически ограничивают доступ к услугам операторов сотовой связи и к их сервисам обмена сообщениями (что обычно происходит когда в сети появляются критические заявления о президенте, его семье или правительстве).

22 августа решением коллегии Согдийского областного суда был освобожден независимый журналист Хайрулло Мирсаидов, ранее приговоренный к 12 годам лишения свободы. Он был арестован в декабре 2017 года после того, как написал открытое письмо президенту Эмомали Рахмону о фактах коррупции в рядах местных чиновников. Тюремный приговор Мирсаидову был заменен на штраф в размере 80 тысяч сомони (приблизительно 8 500 долларов США) и одним годом исправительных работ. Международная кампания #FreeKhayrullo ранее освещало его дело.

В августе суд приговорил Умара Муродова к пяти с половиной годам лишения свободы за «оскорбление» президента Рахмона на странице в социальной сети «Одноклассники». Поправка к закону, принятая осенью 2017 года, предусматривает уголовную ответственность за публичное оскорбление или клевету в адрес «Основателя мира и национального единства, лидера нации» [президента].

Также в августе суд приговорил Бежана Ибрагимова, солдата Национальной гвардии, к семи годам лишения свободы по обвинениям в «экстремизме». Ибрагимова обвинили в том, что на своей странице в «Одноклассниках» он разместил фотографию флага запрещенной в Таджикистане группировки «Ансаруллах», а также вел беседы в соцсети со своим бывшим одноклассником, находящимся в Сирии или Ираке.

В сентябре, после отбытия сроков наказания, вышли на свободу адвокат-правозащитник Шухрат Кудратов и критик режима Абубакр Азизходжаев. Правозащитные группы назвали арест Кудратова в 2014 году и Азизходжаева в 2016 и последовавшие за ними приговоры, политически мотивированными.

Свобода религии и убеждений

Правительство Таджикистана жестко ограничивает свободу религии и убеждений, регламентируя даже внешний вид граждан. Так, например, был введен запрет на ношение хиджаба, а мужчинам запрещено носить длинные бороды. Салафизм, фундаменталистское направление ислама, в Таджикистане официально запрещен с 2011 года, и власти регулярно подвергают граждан арестам за предполагаемое членство в салафитских группировках.

В августе власти обвинили оппозиционного блогера Джунайдулло Худоерова в предполагаемых связях с вооруженными экстремистами-салафитами. Он был приговорен к пяти годам лишения свободы. После вынесения приговора Худоеров заявил журналистам в зале суда, что его дело было политически мотивированным возмездием за его публикации с обвинениями местных властей в коррупции и что эти публикации не имеют никакого отношения к «Салафии» [салафизму]. В августе в Таджикистане амнистировали семерых экстрадированных из России салафитов, после того, как они отреклись от движения.

В 2018 году Министерство культуры издало книгу под названием «Инструкция по рекомендованной одежде для девушек и женщин Таджикистана», в которой подробно изложены «утвержденные» стили одежды для девочек, девушек и женщин в возрасте от 7 до 70 лет. Под запрет властей попали куклы Барби в хиджабах, взамен которых предлагаются куклы в таджикской национальной одежде. Правоверным мужчинам-мусульманам пришлось сбрить бороды, чтобы вернуть конфискованные ранее у них документы.

Насилие в семье

К концу 2018 года власти предприняли ряд шагов по борьбе с семейным насилием в отношении женщин и детей, задействовав более 15 милицейских участков, укомплектованных инспекторами-женщинами, которые прошли подготовку по работе милиции с населением с учетом гендерных факторов. Министерство внутренних дел также разработало дополнительные инструкции по применению закона «О предупреждении насилия в семье», принятого в Таджикистане в 2013 году. Тем не менее, по словам жертв семейного насилия, юристов и оказывающих помощь организаций, закон остается в значительной степени нереализованным и жертвы семейного насилия по-прежнему страдают из-за отсутствия надлежащей защиты, в том числе и из-за острой нехватки доступных приютов для жертв семейного насилия.

Сексуальная ориентация и гендерная идентичность

Несмотря на то, что однополые связи в Таджикистане не криминализированы, ЛГБТ-сообщество сталкивается с дискриминацией. В октябре 2017 года, в рамках проведения правоохранительных операций под названиями «Нравственность» и «Чистка», власти объявили о создании специального реестра, включающего 367 лиц, чья принадлежность к ЛГБТ была предположительно «доказана». Этот список, созданный якобы для защиты сексуальных меньшинств и прекращения распространения заболеваний, передаваемых половым путем, на самом деле подвергает сотни людей риску задержаний, вымогательства со стороны милиции и суровой социальной стигме.

Ключевые международные партнеры

Не желая портить отношения с Душанбе из-за его геостратегического значения [граница с Афганистаном], США, Европейский Союз и другие международные партнеры в целом сопротивлялись введению в отношении Таджикистана каких-либо жестких политических санкций за серьезнейшие нарушения прав человека в стране.

После того, как Хайрулло Мирсаидов был приговорен к 12 годам лишения свободы, Посольства Соединенного Королевства Великобритании, Германии, Франции, США и Представительство ЕС в Республике Таджикистан выступили с совместным заявлением, в котором они осудили этот приговор, назвав его «чрезвычайно суровым». В заявлении говорилось, что приговор «окажет негативное влияние на свободу слова и выражения в стране». После международной кампании в поддержку журналиста приговор был отменен в апелляционном порядке.

Представитель Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ) по вопросам свободы средств массовой информации Арлем Дезир заявил, что он «встревожен строгим и несоразмерным приговором, вынесенным журналисту».

9 марта в Брюсселе прошло шестое заседание Комитета по сотрудничеству между ЕС и Таджикистаном. Подчеркнув ухудшающиеся условия для гражданского общества в стране, ЕС отметил, что его будущая Стратегия должна «содействовать проведению реформ, <…> и уважению прав человека».

В опубликованном в 2018 году ежегодном докладе, Комиссия США по свободе вероисповедания в странах мира рекомендовала Госдепартаменту вновь включить Таджикистан в список стран, «вызывающих особую обеспокоенность» в связи с серьезными нарушениями религиозных свобод.

В мае Рабочая группа ООН по произвольным задержаниям обнародовала свои выводы о том, что арест и лишение свободы заместителя председателя ПИВТ Махмадали Хаита с сентября 2015 года являются нарушением международных обязательств Таджикистана в области прав человека, и призвала к его немедленному освобождению. Комитет ООН по правам человека пришел к аналогичному выводу по результатам изучения дела другого оппозиционера – Зайда Саидова. В опубликованном в июле решении Комитет назвал заключение Саидова незаконным и призвал к немедленному освобождению активиста.

В своем третьем периодическом докладе по Таджикистану в июне 2018 года Комитет ООН против пыток выразил озабоченность сообщениями о пытках в тюрьмах и следственных изоляторах и о случаях смерти в местах заключения. Он также указал на серьезные проблемы в вопросах насилия в семьях и на преследования ЛГБТ. Комитет призвал Таджикистан расследовать обвинения в том, что заключенные в тюрьму представители ПИВТ Махмадали Хаит, Рахматулло Раджаб и Сайдумар Хусайни подвергались пыткам.

Оригинал здесь: https://www.hrw.org/ru/world-report/2019/country-chapters/326283

Интиқоди сахти HRW аз вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон

Дидбони Ҳуқуқи Башар мегӯяд, вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон соли 2018 бисёр бад шудааст ва ба ҳадде, ки мақомот тоби дидани нармтарин интиқодро ҳам надоштаанд.

Гузориши солонаи созмон дар бораи вазъи ҳуқуқи инсон дар соли 2018 рӯзи 17-уми январ нашр шуд ва дар он омадааст, ки “вазъи фавқуллода бади ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон дар соли 2018 бадтар шуд. “

Дидбони ҳуқуқи башар, ки дар Ню Йорк қароргоҳ дорад, мегӯяд, мақомоти Тоҷикистон мунтақидони ҳукумат, аз ҷумла фаъолони мухолифин, хабарнигорон, хешовандони дигарандешон дар хориҷро бо иттиҳомоти дорои ангезаҳои сиёсӣ ба солҳои тӯлонии зиндон маҳкум кард.

Дар баёнияи созмон дар бораи кишварҳои Осиёи Марказӣ омадааст, “Вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон бадтар шуд, чун мақомот маҳдудият дар озодии баён ва гирдиҳамоӣ, фаъолияти сулҳомези мухолифон, вакилони дифоъ ва ҳуқуқи мазҳабиро зиёдтар карданд. Бештар аз 150 фаъоли сиёсӣ, ба шумули вакилони дифоъ ва хабарнигорон ноодилона дар зиндон монданд. Мақомоти Тоҷикистон аз дигарандешони муқими хориҷ бо азияти хушунатбори хешовандони онҳо дар дохил ниқор гирифтанд.”

Маъракаи бозгардонидани мухолифони сиёсӣ

Манзури созмон аъзои Ҳизби мамнӯи наҳзати исломӣ ва “Гуруҳи 24” аст, ки дар қаламрави кишвар ҳардуро созмони террористӣ ва ифротӣ эълон кардаанд. Дар ин сол ба гуфтаи созмон, мақомоти Тоҷикистон маъракаи бозгардонидани мухолифони сиёсӣ аз хориҷро васеътар карданд ва барои овардани онҳо ба Интерпол пулиси байналмилалӣ дархостҳои дорои ангезаҳои сиёсӣ фиристоданд. Ба гуфтаи созмон, дар ин маърака ба Тоҷикистон хадамоти амниятии Туркия ва Русия ҳам кумак кардаанд.

Дидбони Ҳуқуқи Башар, Наимҷон Самиев, раиси собиқи бахши Ҳизби мамнӯи наҳзати исломӣ дар Суғдро мисол овардааст, ки рӯзи 30-уми ноябр дар Русия нопадид шуд ва сипас гуфтанд, ки ӯро ба Тоҷикистон овардаанд. Боздошти Мирзокарим Кузов, як фаъоли дигари ҳизб дар Юнон бо дархости Интерпол ва раҳоии баъдии вай бо мудохилаи ҳомиёни ҳуқуқ мисоли дигарест, ки муаллифони гузориш зикр кардаанд.

Фақат Туркманистон метавонад, ҳоло бо Тоҷикистон рақобат кунад

Дидбони Ҳуқуқи Башар мегӯяд, хешовандони дигарандешони тоҷик дар Олмону Фаронса ва Лаҳистон ба ин созмон гуфтаанд, ки маъмурони амниятӣ дар Тоҷикистон ба хонаи хешовандони онҳо мераванд ва фишор меоранд, то ки амалҳои наздикони худро маҳкум намоянд. Дар бораи ҷойи иқомат ва фаъолияти онҳо мепурсанд ва таҳдид мекунанд, ки агар хешовандонашон фаъолияти худро қатъ накунанд, онҳоро ба зиндон меандозанд.

Бастани вебсайтҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ

Муаллифони гузориши Дидбони Ҳуқуқи Башар мегӯянд, маҳдуд кардани озодии баён ба ҳадде расид, ки корбарони шабакаҳои иҷтимоиро барои интиқоди нарм ҳам саркӯб карданд.

Дар робита ба озодии баён Дидбони Ҳуқуқи Башар қатъи дастрасӣ ба шабакаҳои иҷтимоӣ ва вебсайтҳои хабарӣ дар Тоҷикистонро зикр карда ва гуфтааст, “ҳар вақте агар матолиби интиқодие дар бораи раиси ҷумҳур, хонаводаи ӯ, ё ҳукумат нашр шавад, дастрасӣ ба хадамоти телефонҳои мобил қатъ мешавад.” Созмон қатъи дастрасӣ ба Фейсбук, Ютуб ва вебсайти Радиои Озодиро мисол овардааст.

Айни замон Стив Свердлов, намояндаи Дидбони Ҳуқуқи Башар гуфт, ки соли гузашта ба чанд намунаи амалкардҳои мусбати ҳукумати Тоҷикистон дида шуд. Ӯ тағйири ҳукми Хайрулло Мирсаидов, хабарнигори тоҷикро мисол овард, ки баъди тақозоҳои пайвастаи созмонҳои байналмилалӣ ва ҳомиёни ҳуқуқи ҳукми зиндонашро тағйир дода озодаш карданд.

Иҷоза додан ба сафари Фотима Давлатова – духтари даҳсолаи Шабнам Худойдодова – як фаъоли сиёсии тоҷик, ки дар Аврупо ба сар мебарад, ба гуфтаи ӯ намунаи дигар аст.

Дар соли гузашта ҳамчунин ҳукумати Тоҷикистон баъди муроҷиатҳои зиёди ҳомиёни ҳуқуқ иҷоза дод, ки Ҳамза Тиллозода, набераи Муҳиддин Кабирӣ, раиси Ҳизби мамнуи наҳзати ислом, ки аз бемории саратон ранҷ мебурд, ба хориҷ ба назди падараш ва барои муолиҷа биравад.

Мақомот ва намояндагони Ҳизби Халқии Демократӣ, ҳизби ҳоким дар кишвар мегӯянд, бо баёнияҳои Дидбони Ҳуқуқи Башар мувофиқ нестанд ва онро беасос мешуморанд.

"Оё вазир, ё раиси кумита даъвое кардааст?"

Дар вокунише ба ин гузориш, Бахтиёр Сафарзода вакили порлумон ва раиси фраксияи ҳизб дар Маҷлиси намояндагон гуфт: “Шумо дидаед, ки барои танқиди ҳукумат нафаре саркӯб шуда бошад? Дидбони Ҳуқуқи Башар нодуруст мегӯяд, чун таъқиби журналистҳо ва ё дигарандешон вуҷуд надорад. Ман бо чунин натиҷагириҳо розӣ нестам. Ман бо чунин назари Дидбони Ҳуқуқи Башар розӣ шуда наметавонам. Дар Тоҷикистон вақте журналистҳо соҳаҳои мухталифи ҷомеаи кишварро танқид мекунанд, оё вазир, ё раиси кумита даъвое кардааст?”

Радиои Озодӣ барои гирифтани назари яке аз ҳомиёни ҳуқуқ дар Тоҷикистон дар бораи гузориши Дидбони ҳуқуқи башар муроҷиат кард. Ва ӯ гуфт, ҳоло замоне нест, ки онҳо чунин гузоришҳоро шарҳ бидиҳанд.

"Рақобат танҳо бо Туркманистон"

Марат Мамадшоев
Марат Мамадшоев

Марат Мамадшоев, хабарнигори тоҷики муқими Бишкек ба Радиои Озодӣ гуфт, авзои ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистонро, ки дар солҳои пеш ҳамеша аз Узбекистон беҳтар арзёбӣ мешуд, ҳоло фақат бо Туркманистон, пӯшидатарин кишвари Осиёи Марказӣ муқоиса метавон кард. Ӯ гуфт, мумкин аст, имсол вазъ дар Тоҷикистон тағйири зиёд накунад.

“Фикр намекунам, вазъ тағйир ёбад, зеро дигар аз ин ҳам бадтар буда наметавонад. Вазъи ҳуқуқи инсон дар минтақа аз ҳама бадтар дар Тоҷикистон аст. Бори аввал аст, ки Узбекистон дар бисёре аз нишондодҳо аз ҷумла озодии баён ва демократия аз Тоҷикистон боло гузашт. Фақат Туркманистон метавонад, ҳоло бо Тоҷикистон рақобат кунад" гуфт, Марат Мамадшоев.

Ба қавли Марат Мамадшоев, шояд имсол мақомот бо ҳадафи ҷалби сармояи хориҷӣ ва вонамуд кардан, ки вазъи ҳуқуқи инсон беҳтар мешавад, сиёсаташонро андаке тағйир диҳанд.

Ба гуфтаи Дидбони Ҳуқуқи Башар, бо вуҷуди помоли ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон бозигарони калидӣ дар арсаи байналмилалӣ, Амрико, Иттиҳодияи Аврупо аз эъмоли ҳаргуна таҳрим ба зидди Тоҷикистон худдорӣ карданд, чун бо назардошти мавқеи геостратегии кишвар, ки бо Афғонистон ҳаммарз аст, намехоҳанд, ки Тоҷикистонро аз худ дур накунанд.

Мурооти ҳуқуқ ва пешрафти иқтисодӣ даст ба даст пеш раванд

Дидбони Ҳуқуқи Башар, як созмони мӯътабари ҳомии ҳуқуқ ба ҳукуматҳои Осиёи Марказӣ, ки барои ҳамкориҳои бештари минтақавӣ ва ҷалби сармоягузорони байналмилалӣ ҳастанд, хост, ки риояти ҳуқуқи инсонро аз авлавияти кори худ қарор бидиҳанд.

“Барои беҳтар кардани зиндагии 105 миллион нафар аз сокинони Осиёи Марказӣ зарур аст, то мурооти ҳуқуқи инсон ва рушди иқтисодиву ҳамкории минтақавӣ даст ба даст пеш раванд” – гуфтааст, Ҳю Вилямсон, мудири бахши Аврупо ва Осиёи Марказӣ дар Дидбони Ҳуқуқи Башар.

Стив Свердлов ба Радиои Озодӣ гуфт, агар дар воқеъ ҳукумати Тоҷикистон мехоҳад, вазъи иқтисод ва зиндагии мардум беҳтар шавад, бояд ба ҳуқуқи мардум эҳтиром бигузорад.

Стив Свердлов
Стив Свердлов

"Ба ин ҳад помол кардани ҳуқуқи инсон боиси мушкилоти азими иқтисодӣ мешавад. Мо аз ҳукумат мехоҳем, ки бо назардошти уҳдадориҳои байналмилалии худ, вазъро тағйир диҳад. Маҳбусони сиёсиро озод кунад, ба журналистон озодӣ диҳад, бигузорад, ки мақолаҳои танқидӣ бинависанд, вебсайтҳоро боз кунад, аз ҷумла вебсайти Радиои Озодиро. Озодиҳои мазҳабиро таъмин кунад" - гуфт, ӯ.

Стив Свердлов афзуд, ҳукумати Тоҷикистон мехоҳад, вазъи иқтисодӣ беҳтар шавад ва неругоҳи Роғунро бо ҳамин ҳадаф соли гузашта ба кор андохт. Барои пешрафти иқтисод ба гуфтаи ӯ бояд, озодиҳоро таъмин кард.

Вай гуфт: "Агар шумо мехоҳед, сармояи хориҷӣ ҷалб кунед, пас ҳуқуқи мардумро риоят кунед. Шароите фароҳам биёред, ки соҳибкор ба мустақилияти додгоҳҳо бовар доштанд ва шаҳрвандон озодона зиндагӣ кунанд ва аз ҳуқуқи озодии эътиқоду баён баҳраманд ва аз боздоштҳои худсарона эмин бошанд."

СММ: "Мавзеъгирии Тоҷикистон нисбат ба лӯлиён боиси таассуф аст"

Пудина духтараки ҷӯгӣ аз Тоҷикистон

Созмони Милали Муттаҳид аз он изҳори таассуф кардааст, ки Тоҷикистон қабули барномаи махсус барои беҳбуд бахшидан ба вазъи ҳуқуқӣ ва иҷтимоии ҷӯгӣ ва ё лӯлиёнро зарур намешуморад ва аз ҳукумат хостааст, ки ин мавқеашро бознигарӣ кунад.

Нуриддин Амир, раиси Кумитаи маҳви табъизи нажодии Созмони Милал бо ирсоли номае ба унвони Ҷамшед Ҳамидов, намояндаи доимии Тоҷикистон дар идораҳои ин созмон дар Женева гуфтааст, “Боиси таассуф аст, ки давлат, қабули барномаи мушаххас ва ё стратегия барои мубориза бо табъизи мустақим ва ғайримустақим ва бадномкунии ҷӯгиҳоро зарур намешуморад.”

Мақомоти Тоҷикистон ду сол пештар зимни гузориш ба Кумитаи маҳви табъизи шиканҷаи Созмони Милал гуфтанд, азбаски дар кишвар “ҳуқуқи ҷӯгиҳо зери по намешавад ва онҳо мисли дигар қишрҳои ҷомеа ҳаққу ҳуқуқи баробар доранд” барои ҳамин қабули барномаи хосе барои онҳоро зарур намешуморанд.

Раиси кумита дар ин нома аз рӯзи 14-уми декабри соли 2018 аз ҳукумати Тоҷикистон хостааст, шароит фароҳам оварад, то ки духтарони ҷӯгӣ ба таҳсили муносиб дастрасӣ дошта бошанд, аз мактаб берун намонанд. Гузашта аз ин имкон фароҳам оварад, ки онҳо дар омӯзишгоҳу донишгоҳҳои олӣ таҳсил кунанд. Нусхаи ин нома рӯзи 16-уми январ ба дасти Радиои Озодӣ ҳам расид.

Шароит барои ҷӯгиҳо ҳам яксон бошад

Дар ин нома омадааст: “Кумитаи маҳви табъизи нажодии Созмони Милал мехоҳад, ҳукумат шароитеро фароҳам оварад, ки мардуми ҷӯгӣ мисли дигар гуруҳҳои ҷомеа ҳаққу ҳуқуқи баробари дастрасӣ ба хона, хадамоти тиббӣ ва иҷтимоӣ дошта бошанд.“

Раиси ин кумитаи ҳомии ҳуқуқи Созмони Милал ҳамчунин аз давлати Тоҷикистон хостааст, ки мамониатҳо дар роҳи гирифтани санадҳои ҳуввият барои ҷӯгиҳоро аз байн бардорад.

Лӯлиён дар Тоҷикистон, ки аксаран бо талбандагӣ ва гадоӣ рӯз мегузаронанд, аз нақзи ҳуқуқи худ ва бахусус таҳқир аз тарафи сокинони бумӣ шикоят мекунанд.

Фарзандони онҳо, ки дар макотиби умумӣ таҳсил мекунанд, мегӯянд, бачаҳои дигар ба ҳолашон механданд ва онҳоро масхара мекунанд. Дар баъзе аз нашрияҳои кишвар ҳатто мақолаҳоеро метавон дид, ки дар онҳо ошкоро ҷӯгиёнро қавме номидаанд, ки “бо гадоӣ ва талбандагии худ“ мардумро ба дод овардаанд.

13 ҳазор ҷӯгӣ дар Тоҷикистон

Вазорати ҳифзи иҷтимоӣ мегӯяд, дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ 1329 нафар аз кӯдакони лӯлӣ таҳсил мекунанд, вале бисёре аз духтарони онҳо, баъди хатми синфи 9, мактабро тарк карда, бо волидонашон ба кор машғул мешаванд.

Бино ба омори расмӣ, дар Тоҷикистон 13 ҳазор нафар аз аққалиятҳои ҷӯгӣ зиндагӣ мекунанд. Бисёре аз онҳо дар ноҳияҳои Панҷакент, Ҳисор, Ваҳдат, Восеъ ва Ҷалолиддини Балхӣ дар рустоҳои алоҳида зиндагии муқимиро пеша кардаанд.

Монеае барои онҳо вуҷуд надорад

Як манбаъ дар ин вазорат рӯзи 16-уми январ ба Радиои Озодӣ гуфт, ки иддаоҳо дар бораи онки ҷӯгиҳо ҳангоми муроҷиат барои гирифтани шиноснома ва ё дигар санадҳои ҳуввият ба мушкилот дучор мешаванд, асос надорад. Ба гуфтаи ӯ, дар сурати муроҷиати саривақтӣ барои гирифтани шаҳодатномаи таваллуд, ё шиносномаи шаҳрванди Тоҷикистон, ҳеҷ мамониате барои онҳо вуҷуд надорад.

Мусоҳиби Радиои Озодӣ афзуд: “Агар ҷӯгиҳо мисли тамоми дигар мардуми Тоҷикистон вақте ба идораҳои шиносномадиҳӣ, ё ҷамоат барои гирифтани шаҳодатномаи таваллуд дер муроҷиат кунанд, расмиёти иловагӣ пеш меояд. Онҳо бояд ҷарима супоранд ва дигар санадҳои расмиро пешниҳод намоянд, ки ин ҳам вақт мегирад ва мушкилот месозад.”

Ба гуфтаи намояндаи вазорат, бо вуҷуди онки ҳуқуқи аққалиятҳои ҷӯгӣ дар Тоҷикистон мисли ҳуқуқи ҳама гуруҳҳо риоят мешавад, онҳо масъалаи қабули барномаи хос барои беҳбуд бахшидан ба вазъи ҷӯгиҳо дар кишварро баррасӣ мекунанд.

Тоҷикистон: Маҳдудсозии интернет дар пайи эътирозу хушунатҳо

International Partnership for Human Rights

Созмони “Ҳамкории байналмилалӣ оид ба ҳуқуқи инсон» (IPHR) дар чаҳорчӯби ҳамкорӣ бо созмони байнулмилалии CIVICUS гузоришеро дар робита ба ҷомеаи шаҳрвандӣ ва озодиҳои шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон таҳия кард. Ин гузориш давраи аз моҳи сентябр то моҳи ноябри соли 2018 -ро дарбар мегирад.

Ҳаводиси ахир дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва шаҳри Хуҷанд, маркази маъмурии вилояти Суғд, боис ба он шуданд, ки шаҳрвандон аз дастрасӣ ба интернет маҳрум бимонанд.

10 сентябри соли 2018 Мишел Бачелет, Комиссари олии ҳуқуқи башари Созмони милали муттаҳид, дар ифтитоҳи нишасти ин созмон ба муроот нашудани ҳуқуқи инсон ва таъқиби дигарандешон дар Тоҷикистон таъкид кард.

Ӯ афзуд, онҳое, ки мехоҳанд қонунӣ ва оромона назарҳои мухолифашонро бигуянд, мавриди таҳдид, таъқиб, боздошту ҳабси ғайриқонунӣ ва гоҳо табъиид қарор мегиранд. Ба гуфтаи хонум Бачелет, “дар ин вазъ талоши давлат барои ҷилавгирӣ аз ифротгароии хушунатомез муваффақ нахоҳад буд ва мо хостори онем, ки мақомот рӯи дифоъ аз ҳуқуқи башар тамаркуз кунанд”.

Маҳдудиятҳо дар мухобирот

Моҳҳои август ва сентябри соли 2018 дар Тоҷикистон дастрасӣ ба чанд шабакаи иҷтимоӣ, аз ҷумла, Facebook, Instagram и YouTube номумкин шуд. Маҳдудиятҳои интернетӣ баъди он ҷорй шуданд, ки намояндаи Кумитаи давлатии амнияти миллии Тоҷикистон (КДАМ) Махмадалӣ Расулов дар Facebook навори видеоиеро нашр кард, ки бар пояи он моҳи феврали соли 2018 раиси КДАМ Саймуъмин Ятимов хостори сӯиқасд ба ҷони сиёсатмадори фирорӣ Муҳиддин Кабирӣ шудааст.

Эътирозҳо дар гӯшаҳои гуногуни Тоҷикистон ҳам боиси маҳдудсозиҳо дар интернет шуданд. Ҳаводиси ахир дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва шаҳри Хуҷанд, маркази маъмурии вилояти Суғд, боис ба он шуданд, ки шаҳрвандон аз дастрасӣ ба интернет маҳрум бимонанд.

Ба дунболи намоиши эътирозие, ки 6 ноябр дар шаҳри Хоруғ, маркази ВМКБ баргузор гардид, интернет дар сартосари вилоят аз кор монд. Ҳамчунин, бар пояи хабарҳо, дастрасй ба шабакаҳои иҷтимоӣ ва сомонаҳои хабарие чун Азия плюс ва Радиои Озодӣ дар сартосари кишвар қатъ шуд. Гузоришҳо ҳокист, ки интернет дар Бадахшон фақат 24 ноябри соли 2018 дубора фаъол гардид. Аммо мақомот далел пеш оварданд, ки қатъ шудани интернет як мушкили фаннӣ буду халос.

Нигарониҳо аз вазъи ноороми шаҳри Хоруғ

Раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми сафар ба Вилояти Мухтори Бадахшони Тоҷикистон аз сатҳи ҷурму ҷиноят дар минтақа изҳори ноқаноатмандӣ кард ва ба Вазорати умури дохила ва Кумитаи давлатии амнияти миллӣ амр намуд, ки таваҷҷуҳи асосиро ба вазъи ҷиноӣ дар маркази вилоят - шаҳри Хоруғ равона созанд.

Раисиҷумҳур рӯзи 15 сентябр дар мулоқот бо фаъолони Бадахшон дар шаҳри Хоруғ аз вазъи тартибот дар шаҳри Хоруғ интиқод кард ма гила кард, ки мақомот панҷ – шаш ҷинояткорро ба тартиб дароварда наметавонанд. Ӯ ба ниҳодҳои маҳаллӣ як моҳ мӯҳлат дод, то, ба гуфтааш, тартибу интизомро барқарор кунанд. Эмомалӣ Раҳмон дастур дод, ки дар сурати зарурат барои мубориза бо гурӯҳҳои ҷиноӣ артиш сафарбар шавад. Баъд аз ин сафар раисиҷумҳур Раҳмон чанд тан аз раҳбарони сохторҳои қудратии минтақа ва ҳукумати вилояту шаҳри Хоруғро аз мақом барканор кард.

16 октябри соли 2016 дар нишасти намояндагони ҳукумати вилоят, кумитаи амнияти миллӣ ва умури дохила кори якмоҳа натиҷагирӣ шуд. 20 октябри соли 2018 хабаргузории давлатии Ховар иттилоъ дод, ки нерӯҳои амниятӣ тайи як моҳ тақрибан 186 мил силоҳ, аз ҷумла, 72 автомат, ду гулулаандозро аз гурӯҳи низомии иборат аз панҷ-шаш ҷинояткор мусодира карданд. Аммо ному насаби он афрод гуфта нашуд.

20 октябри соли 2018 Ситоди байниидоравии таъмини амният дар Хоруғ (ба ситод намояндагони сохторҳои қудратӣ ва ҳифҳи ҳуқуқ шомиланд) эълом дошт, ки "сходка" ё "нишасти ҷинояткорон" дар маҳаллаву тарабхона, ошхона ва толорҳои варзишии минтақа расман манъ карда шудааст. Гуфта шуд, ки ширкат дар чунин "сходка"-ҳо чун узвият дар иттиҳодияи ҷиноӣ баҳогузорӣ гардида, тибқи талаботи моддаи 187-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон муҷозот мешавад. Ин банди Кодекси ҷиноӣ маҳрумият аз озодӣ ба мӯҳлати аз 8 то 20 солро дар назар дорад.

Бархурди кормандони милиса ҳам гоо боиси эътирозҳо дар минтақа мешавад. Бар пояи гузоришҳо, шаби 4 ноябри соли 2018 раиси дастаи махсуси милитсия - ОМОН аз силоҳи травматикӣ сӯи сокинон оташ кушод. Бар асари ин ду тан аз сокинони маҳаллӣ маҷрӯҳ шуданд. Бар пояи гузориши расмии Ситоди байниидоравӣ, раиси ОМОН баъди он оташ кушод, ки гурӯҳи ҷавонон ба мошини ӯ ҳамла карданд. Ба иттилои Ситод, ҳамла бо раҳнамоии яке аз раҳбарони ҷиноии минтақа Хурсанд Мазориев сурат гирифтааст.

Ин ҳодиса боиси эътирози сокинони маҳаллӣ шуд, ки рӯзи 6 ноябри соли 2018 ҷамъ омада хостори тафтиши мунсифона ва ба додгоҳ кашидани корманди милиса шуданд. Сокинони Хоруғ ҳамчунин хостаанд, ки дидбонгоҳҳои пулис аз маҳалли зисташон бардошта шавад.

Эътирозгарон фақат баъд аз он пароканда шуданд, ки раиси тозатаъсиси вилоят Ёдгор Файзов ваъдаи тафтиши одилонаи ҳодисаро дод.

Бо вуҷуди ин баъд аз намоиши эътирозӣ интернет ба таври муаммоомез маҳдуд шуд ва тамоми минтақа аз дастрасӣ ба мухобирот маҳрум монд. Бар пояи хабарҳо, интернет фақат рӯзи 24 ноябр дубора фаъол шуд.

Эътирозгарон қавл доданд, ки агар талабҳояшон иҷро наванд, аз нав даст ба эътироз хоҳанд зад.

Ошӯб дар зиндони Хуҷанди Тоҷикистон

Бар пояи гузоришҳо, шаби 8 ноябри соли 2018 дар маҳбаси низомаш шадиди шаҳри Хуҷанд ошӯб сар зад. Дар робита ба ин ҳодиса то рӯзи 23 ноябр ягон вокуниш ё шарҳи расмӣ нашр нашуд. Дар ин гуна вазъи норӯшан дар робита ба сабабҳои сар задани ошӯб хабарҳои зидуннақз пахш шуданд. Масъулияти нооромиҳо дар маҳбасро гурӯҳи «Давлати исломӣ» бар дӯш гирифт. Гуфта мешавад, дар ин маҳбас аз ҷумла онҳое нигаҳ дошта мешаванд, ки барои ҷиноятҳое амсоли ифротгароӣ ва узвият дар гурӯҳи «Давлати исломӣ» маҳкум шудаанд.

Дигар манбаъҳо гуфтанд, ки ошӯб аз сӯи маҳбусони норозӣ аз вазъи зиндон, аз ҷумла, шиканҷа ва табъиди пайваста ташкил шудааст. Баъзе хабаргузориҳо бо такя ба манобеи худ навиштанд, нооромиҳо баъди он шурӯъ шуданд, ки як нозири маҳбас нафаре аз зиндониёнро бо тани урён зери борон нигаҳ дошт – ин муҷозоти таҳқиромези онҳоест, ки талоши фирор аз маҳбасро мекунанд.

Манобеи гуногун гуфтанд, ки ошӯб тақрибан соати 22:00 шурӯъ шуд ва маҳбусон зиндонро таҳти назорат гирифта, ду афсарро куштанд. Рӯшан нест, ки дигар афсарони маҳбас гаравгон гирифта шуданд ё тавонистанд қабл аз шурӯи пахши ошӯб аз сӯи полиси махсус биноро тарк намоянд. Ба гуфтаи сокинони маҳаллӣ, кормандони полиси махсус тақрибан соати 22:30 ба зиндон расиданд ва ҳамон лаҳза тирандозӣ шурӯъ шуд. Дар гузоришҳо гуфта мешавад, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо зиндониён гуфтушуниде накарда, билофосила ба тирандозӣ пардохтанд, ки дар натиҷа чандин нафар куштаву захмӣ шуданд.

23 ноябри соли 2018 вазири умури хориҷаи Тоҷикистон дар ҳузури хабарнигорон дар Брюссел дар робита ба ин ҳодиса изҳороти расмӣ пахш кард. Ӯ гуфт, ки дар маҷмӯъ дар ошӯби зиндони Хуҷанд 21 нафар ба ҳалокат расид, аз ҷумла, ду зиндонӣ, ки мехостанд ба нозирон кӯмак кунанд, аз ҷониби ошӯбгарон кушта шуданд. Ошӯбгарон ду корманди маҳбасро кушта, панҷ нафари дигарро маҷрӯҳ карданд ва талоши тарки зиндонро намуданд. Вазири умури хориҷаи Тоҷикистон гуфт, гурӯҳи махсус, ки ба он намояндагони Додситонии кулл шомиланд, сабабҳои рӯй додвни ошӯбро таҳқиқ мекунад ва ахбори иловагӣ баъди аз анҷоми тафтишот ироа хоҳад шуд. Худи ҳамон рӯз хабар расид, ки раиси раёсати зиндонҳои Вазорати адлияи Тоҷикистон аз мақомаш барканор шудааст.

Бар пояи иттилои дигар манобеъ, дар ҷараёни пахши ошӯб дасти кам 47 маҳбус ва ду нозири зиндон ба ҳалокат расида, ҳадди аққал сад тани дигар маҷрӯҳ шуданд. Ин иттилоъро хабарнигори дигарандеш Темур Варқӣ, ки айни ҳол дар Аврупо ба сар мебарад, тасдиқ кард ва гуфт, ки ҷасади 47 нафар бидуни баргузории маросими динии ҷаноза дар ҳузури пайвандонашон ба хок супурда шуд.

Наимҷон Самиев дар Грозний боздошт шуда, сарнавишташ норӯшан боқӣ мондааст

Наимҷон Самиев

Пайвандони Наимҷон Самиев, раҳбари пешини дафтари Ҳизби мамнӯи наҳзати исломӣ дар вилояти Суғд мегӯянд, бо гузашти чаҳор рӯз аз боздошти ӯ дар шаҳри Грозний, пойтахти Чеченистон, дар бораи макони нигаҳдориаш маълумот надоранд. Созмоне бо номи Human Rights Vision Foundation иддао кард, ки Самиев рӯзи 4-уми декабр аз фурудгоҳи "Домодедово"-и Маскав ба Душанбе истирдод шуд. Вале мақомоти Тоҷикистон ин хабарро тасдиқ ё рад намекунанд.

Ӯ гуфтааст, ки падарамро дар Тоҷикистон ба қаллобӣ ва ё муфлис кардани як корхона муттаҳам мекунанд

Аҳмадулло Самиев, писари Наимҷон Самиев, рӯзи 4-уми декабр дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, пас аз боздошти падараш дар шаби 1-уми декабр ба шуъбаҳои умури дохилии Чеченистон муроҷиат карданд, вале дар бораи боздошт ва макони нигаҳдории ӯ ҳеҷ хабар надоранд. Писари Наимҷон Самиев ба Радиои Озодӣ гуфт, падарашро дар яке аз гузаргоҳҳои шаҳри Грозний дастгир карда гӯё ба идораи пулиси Ставропол бурдаанд. Ӯ гуфт, падараш баъди хориҷ шудан аз Тоҷикистон ҳудудан чаҳор соли пеш, дар қаламрави ҷумҳуриҳои мусалмоннишини Қафқози Шимолӣ зиндагӣ мекард.

"Худаш занг зад ва гуфт, ки дастгир шудааст"

Ба қавли Аҳмадулло Самиев, падараш рӯзи 1-уми декабр як дафъа ба онҳо занг зада ва гуфт, ки ӯро маъмурони амниятӣ дастгир кардаанд. Баъди ин иртибот қатъ шуд. “То ба ҳол ягон хабар нест, чизеро намедонем. Гуфтанд, ки дар паҳлӯяшон ронандае бо номи Аминҷон будааст. Ин бачаро як рӯз дар Грозний нигоҳ дошта, сипас ҷавоб додаанд. Ӯ ба мо хабар расонд, ки падарамро ба Ставропол бурданд”, – гуфт писари Наимҷон Самиев. Ставропол - маркази маъмурии вилояти Ставропол буда, ба ҳудудҳои маъмурии Қафқози Шимолӣ шомил аст.

Аҳмадулло Самиев мегӯяд, ки падари 56-солааш аз соли 2014 ба ин тараф бо хонаводааш дар Русия мезист. Ӯ аз соли 2008 то 2012 раиси дафтари ҳизби феълан мамнӯи наҳзати исломӣ дар вилояти Суғд буд ва сипас раёсати ин ҳизбро дар Исфара бар дӯш дошт. Ба қавли наздикон, Самиев бо нияти пешбурди тиҷорату даромади беҳтар соли 2014 тасмим гирифт ба Русия равад ва аз ҳамон замон дар ин кишвар буд.

Иттиҳоми зидди Самиев чист?

Мақомоти Тоҷикистон то кунун дар бораи иттиҳомоти зидди Наимҷон Самиев чизе нагуфтанд. Манобеъ дар умури дохилии шаҳри Исфара, зодгоҳи Наимҷон Самиев, рӯзи 4-уми декабр ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки ӯ дар ҷустуҷӯ набуд. Тасдиқи хабари боздошт ва эҳтимоли истирдод шудани Самиев ба Тоҷикистон феълан имкон надорад.

Номи Самиев дар феҳрасти афроди муттаҳам ба терроризм дар Тоҷикистон ҳам нест. Феҳрасти мазкурро Бонки Миллии Тоҷикистон нашр кардааст ва дар он омадааст, ки муомилоти молӣ бо афроди шомили рӯйхат мамнӯъ аст.

Аммо писари Наимҷон Самиев ба Радиои Озодӣ гуфт, падараш моҳи июли имсол барои гирифтани санади иқомат дар Русия маҷбур шуд, як дафъа аз кишвар хориҷ шуда ба Қазоқистон равад. “Дар онҷо одаме, ки дар таҳияи санадҳо кумак мекард, дар компютер дидааст, ки номи падари ман дар феҳрасти "сиёҳи" Русия аст. Ӯ гуфтааст, ки падарамро дар Тоҷикистон ба қаллобӣ ва ё муфлис кардани як корхона муттаҳам мекунанд”, - афзуд ӯ.

"Як бор ба Тоҷикистон баргард"

Ба қавли ӯ, падараш аз шунидани ин хабар ҳайрон шудааст, чун корхонае дар Исфара надошт ва ба кори ҳизбӣ машғул буд. Писари Наимҷон Самиев мегӯяд, дар хонаводаи онҳо тахмин мекунанд, ки боздошт ва нопадид шудани падар ангезаҳои сиёсӣ дошта марбут ба фаъолиятҳои гузаштааш дар ҲНИТ мебошад.

Ҳамсуҳбати Радиои Озодӣ афзуд, дар Исфара мақомот борҳо бо хешовандони онҳо, аз ҷумла бобои куҳансолаш суҳбат карда ва дар бораи падараш пурсидаанд. Дар як муроҷиати видеоӣ, ки падари Наимҷон Самиев ба унвони писараш ба Русия фиристодаааст, мегӯяд, “як бор ба Тоҷикистон баргард, баъд мебинӣ, баъд рафта омадан мегирӣ”.

Ин видео дар ихтиёри Радиои Озодӣ ҳаст ва ба гуфтаи писари Наимҷон Самиев, мақомоти интизомӣ дар гузашта ҳангоми суҳбат бо бобояш “ин видеоро сабт кардаанд”.

Баъди ошӯби Ҳоҷӣ Ҳалим

Мақомоти Тоҷикистон фаъолияти Ҳизби наҳзати исломиро соли 2015, баъди ошӯби Абдуҳалим Назарзода (Ҳоҷӣ Ҳалим), муовини собиқи вазири дифоъ, мамнӯъ карданд ва он бо дархости додситонӣ созмони террористӣ эълон шуд. Мақомот мегӯянд, ошӯби хунин бо роҳнамоии Ҳизби наҳзат сурат гирифтааст. Ин ҳизб иттиҳомро қотеона рад мекунад ва мегӯяд, ки таъқиби "наҳзатиҳо" ба хотири аз майдони сиёсӣ рондани онҳо анҷом шуд.

Баъди ошӯб даҳҳо раҳбари ҳизбро ба зиндон маҳкум карданд ва даҳҳо нафари дигарашон, ки ба хориҷ рафтаанд, дар пайгарди қонунӣ қарор доранд.

Писари Наимҷон Самиев мегӯяд, падараш қабл аз ошӯб, дар соли 2014, ба Русия омад ва дар Доғистону дигар минтақаҳои Русия зиндагӣ мекарду аз роҳи тиҷорат даромад ба даст меовард. Дар ин муддат, ки борҳо марзро убур кардааст, ягон дафъа ӯро боздошт накарда будаанд.

Озодии дин-2017. Тоҷикистон дар феҳристи "кишварҳои мавриди нигаронии хос"

Комиссияи озодиҳои мазҳабии Амрико дар гузориши имсолааш Тоҷикистонро дигарбора ба феҳристи "кишварҳои мавриди нигаронии хос" ворид кард.

Ин гузориш рӯзи 19-уми ноябр нашр шуд ва таъкид мекунад, ки соли 2017 дар Тоҷикистон таъқиби афрод бо иттиҳоми пайравӣ аз гурӯҳи "Салафия" идома ёфт ва як рӯҳонии калисои протестантӣ ва узви гурӯҳи "Шоҳидони Яҳво", пушти панҷара рафтанд.

Муаллифони гузориши озодиҳои динӣ ба ҳукумати ИМА машварат медиҳад, ки Тоҷикистонро ба анҷоми ислоҳоти ҷиддӣ дар заминаи беҳбуди вазъи озодиҳои мазҳабӣ водор кунад.

Соли 2017, ба таъкиди муаллифони гузориш, назорат аз фаъолиятҳои мазҳабӣ афзоиш ёфт ва мақомот ин навбат аломатҳои мазҳабӣ будани шахс, мисли доштани риш, пӯшидани ҳиҷоб, баргузории зиёфатҳои марбут ба арӯсиву маъракаи азоро зери назорат гирифтанд.

Инчунин, таълими олии динӣ маҳдуд шуда, талошҳо барои маҳдуд кардани таҷлили иди Рамазон мушоҳида шуд. Дар гузориш омадааст, ки хешовандони ҳуқуқшиноси зиндонӣ Бузургмеҳр Ёров ва аъзои ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ мавриди таъқиб қарор гирифтанд.

Вале мақомоти давлатӣ, аз ҷумла Кумитаи дини Тоҷикистон бо арзёбиҳои муаллифони ин гузориш розӣ нестанд ва мегӯянд, Комиссияи озодиҳои мазҳабӣ "бидуни таҳилили воқеӣ" гузориши худро нашр кардааст.

Салафиҳо, иди Рамазону Қурбон, аққалиятҳои масеҳӣ....

Гузориши 221-саҳифаӣ, ки нӯҳ саҳифааш ба Тоҷикистон бахшида шудааст, мегӯяд, соли 2017 на камтар аз 20 нафар бо иттиҳоми пайравӣ ё узвият дар равияи "Салафия" пушти панҷара рафтанд ва дар миёни онҳо як кардиохирурги касбӣ Абдумалик Саломов ва ду дӯсташ ҳам мебошанд, ки бо ҳамин ҷурм ба 5,5 соли зиндон маҳкум шуданд.

Табиби тоҷик Абдумалик Саломов ба иттиҳоми пайравӣ аз "Салафия" зиндонӣ шуд.
Табиби тоҷик Абдумалик Саломов ба иттиҳоми пайравӣ аз "Салафия" зиндонӣ шуд.

Гузориш бо такя ба вебсайти "Форум 18" мегӯяд, ки сабаби аслии пушти панҷара рафтани мутахассиси собиқадори тиб дар қасдгирии бархе афрод мебошад.

Гузориши Комиссияи озодиҳои мазҳабӣ инчунин аз таҳдиди мақомдоре ба намозгузорони масҷиди ғайрирасмие ҳам ёдовар шудааст, ки онҳоро дар салафигарӣ айбдор мекунад. Муаллифон мегӯянд, бо ин, ки ин мақомдор баъдан маҷбур шуд аз мардум узр пурсад, масҷид баста шуд.

Муаллифон мегӯянд, дар Тоҷикистон таҷлили Иди Рамазон ва Қурбон расман рӯзҳои таътил эълон шудаанд, аммо шогирдони мактабҳо ва донишҷӯёну кормандони сохторҳои давлатӣ соли 2017 натавонистанд ба "идгардак" бароянд ва бо талаби ғайрирасмӣ ҳама дар ин рӯзҳо ба дарс ва кор рафтанд. Муаллифон мегӯянд, ки асоси маҳдудкуниҳои шадид дар фаъолиятҳои динӣ соли 2009 гузошта шуд ва аз ҳамон замон ҳукумат чандин қонуни шадидкунандаи озодиҳои диниро қабул карданд.

"Масеҳиён ҳам ба маҳдудият рӯбарӯ ҳастанд"

Дар гузориш омадааст, ки маҳдудиятҳо инчунин ба намояндагони аққалиятҳои дигари динӣ, аз ҷумла масеҳиён рабт мегирад. Моҳи июл роҳиби калисои "Сонмин Сонбогим" дар Хуҷанд Баҳром Холматов ба се сол ва октябри порсол пайрави "Шоҳидони Яҳво" Даниил Исломов барои худдорӣ аз хидмат дар артиш бо андешаҳои мазҳабӣ, ба шаш моҳ маҳкум шуданд.

Ҳамон тавре, ки дар гузашта мақомот танқиди созмонҳои байналмилаливу давлатҳои хориҷиро аз маҳдуд шудани озодиҳо, аз ҷумла озодиҳои мазҳабӣ дар Тоҷикистон рад кардаанд, ин навбат низ масъулини Кумитаи дин бо интиқодҳои Вазорати умури хориҷии Амрико розӣ нестанд.

Мақомот гузоришро "бидуни таҳлили воқеӣ" гуфтанд

Афшини Муқим, сухангӯи Кумитаи дини Тоҷикистон.
Афшини Муқим, сухангӯи Кумитаи дини Тоҷикистон.

Масъулини тоҷик гузориши нави Комиссияи озодиҳои динии Амрикоро матлабе "бидуни таҳилили воқеӣ" гуфтанд, ки муаллифон барои таҳияи ин гузориш, матолиби "матбуоти зард"-ро сарчашмаи худ қарор додаанд.

Афшини Муқим, сухангӯи ин Кумита рӯзи 20-уми ноябр дар сӯҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, дар ин гузориш чанд "иттиҳомоти беасосе вуҷуд дорад, ки чун ҳарвақта бидуни ҳеҷ гуна таҳлили воқеӣ таҳия шудааст".

Ба таъкиди ин масъули Кумитаи дин, яке аз далелҳои дигаре, ки ноогоҳоии муаллифони гузориш аз вазъи воқеии Тоҷикистонро собит месозад, ин дар рӯйхати "маҳдудиятҳои динӣ" қарор додани маросимҳое чун "гаҳворабандон", тӯю азодорӣ, таваллуди кӯдак ва амсоли он мебошад.

"Сарчашмаи гузориш хабарҳои шабакаҳои иҷтимоӣ аст"

"Дин куҷою гаҳворабандон куҷо? Гаҳворабандон ва маросими дигари мазкур аслан динӣ набуда, дар муҳити Тоҷикистон чун маросимҳои оилавӣ шинохта шудаанд. Дигар ин, ки мардуми Тоҷикистон ҳоло зарурат ва нафъи қонуни асосии худро дарк кардаанд ва ҳеҷ эҳтиёҷе ба "ҳимоя"-и дигарон дар ин робита вуҷуд надорад". Афшини Муқим мегӯяд, муаллифони гузориши озодиҳои мазҳабӣ "хабарҳои шабакаҳои иҷтимоӣ"-ро сарчашмаи худ қарор доданд, ки асоси воқеӣ надорад.

Мақомоти тоҷик ҳамеша таъкид мекунанд, ки аз афзоиши ақоиди мазҳабии ифротӣ нигарон ҳастанд ва талошҳои онҳо барои таҳти назорат даровардани фаъолиятҳои мазҳабӣ бо ҳадафи ҷилавгирӣ аз бесуботии ҷомеа анҷом мешавад. Тоҷикистон як кишвари ҳаммарз бо Афғонистон аст ва солҳои охир мақомот аз хатари гурӯҳҳои ифротиву ҷангҷӯи мисли "Давлати исломӣ" ва Толибон изҳори нигаронӣ кардаанд.

Коршинос: "Озодиҳои мазҳабӣ маҳдудтар мешавад"

Коршиносони тоҷик, ки бо гузориши нави Комиссияи озодиҳои байналмилалии мазҳабӣ ошно шудаанд, дар бархе маворид арзёбиҳои муаллифонро воқеъбинона меноманд. Далер Шарифов, таҳлилгари тоҷик мегӯяд, шахсан худаш танҳо соли ҷорӣ барои доштани риши на он қадар дароз, чандин бор аз ҷониби пулис манъ шудааст.

Далер Шарифов, таҳлилгари тоҷик.
Далер Шарифов, таҳлилгари тоҷик.

Ӯ мегӯяд, чанд соли ахир марзи озодиҳои мазҳабӣ дар Тоҷикистон маҳдудтар мешавад, вале бо вуҷуди интиқодҳои созмонҳои байналмилалӣ, тавсияҳои ин ниҳодҳо аз сӯи мақомоти тоҷик ба инобат гирифта намешавад. Далер Шарифов мегӯяд, мақомот аз роҳи маҳдуд кардани озодиҳои мазҳабии шаҳрвандон, озодиҳои шахсии сокинонро ҳам поймол кардаанд.

Машваратҳо ба ҳукумати ИМА

Муаллифони гузориши озодиҳои динӣ ба ҳукумати ИМА машварат медиҳад, ки Тоҷикистонро ба анҷоми ислоҳоти ҷиддӣ дар заминаи беҳбуди вазъи озодиҳои мазҳабӣ водор кунад, ба озодии зиндониҳои мазҳабӣ ва хатми таъқибҳои пулис пойфишорӣ кунад. Бархе мақомоти гунаҳгор дар поймолшавии ҳуқуқи инсон таҳрим ва сафари гузоришгари вижаи СММ оид ба озодиҳои динӣ иҷозат дода шавад.

Гузориши пурра дар ин ҷо қобили дарёфт аст:

https://www.uscirf.gov/sites/default/files/Tajikistan%202018_Russian.pdf

Сафирони ғарбӣ: ошӯб дар зиндон аз рӯи қонун баррасӣ шавад

Акс аз саҳифаи фейсбукии Кевин Коверт гирифта шудааст

Рӯзи 19 ноябр дар Душанбе сафирони ИМА ва кишварҳои аврупоӣ бо аъзои Эътилофи зидди шиканҷа дар Тоҷикистон ошӯби зиндони рақами сеи шаҳри Хуҷандро баррасӣ карданд.

Сардори маҳбаси рақами 3-и шаҳри Хуҷанд Файзулло Сафарзод рӯзи 15 ноябр аз мақомаш барканор ва бар асоси моддаҳои "сӯистифода аз мақом" ва "хунукназарӣ" боздошт шуд

Ба иттилои манобеи Радиои Озодӣ, ин мулоқот шоми рӯзи душанбе дар сафоратхонаи Бритониё баргузор шуд. Кевин Коверт, иҷрокунандаи вазифаи сафири ИМА дар Душанбе дар як мукотиба бо Радиои Озодӣ гуфт, ки мулоқот бо фаъолони ҳуқуқ бо ҳадафи ҷамъоварии маълумот дар бораи ҳодисаи шаби 7 ба 8 ноябр баргузор шуд. Қаблан манобеи Радиои Озодӣ гуфтанд, ки дар ошӯби зиндон даҳҳо нафар кушта ва захмӣ шудаанд, вале мақомоти Тоҷикистон ҳанӯз ин ҳодисаро шарҳ намедиҳанд.

Кевин Коверт ба Радиои Озодӣ гуфт, ки қарор аст рӯзи 20 ноябр ҳайати дипломатҳои хориҷӣ бо мақомоти вазорати хориҷӣ ва додситонии кулли Тоҷикистон мулоқот карда аз онҳо охирин таҳаввулоти баъди пахши ошӯби зиндониҳоро суол кунанд ва “пойфирошӣ кунанд, ки дар нисбати омилони ин ҳодиса қонун риоя шавад ва масъулоне, ки даст ба нақзи ҳуқуқи инсон задаанд, ба ҷавобгарӣ кашида шаванд”.

Дар аксе, ки чанд сафири ғарбӣ дар саҳифаи фейсбукии худ нашр карданд, дида мешавад, ки дар ин нишаст сафири Бритониё Ҳю Филпотт, раҳбари дафтари намояндагии Иттиҳодияи Аврупо дар Душанбе Мерилин Йосефсон, иҷрокунандаи вазифаи сафири ИМА дар Душанбе Кевин Коверт ва ҳомиёни ҳуқуқ аз Тоҷикистон иштирок карданд.

Тафсилоти бештари ин мулоқот нашр намешавад.

"Ҷомеа бояд донад"

Талошҳои Радиои Озодӣ барои дарёфти назари фаъолони ҳуқуқи ширкатдори ин нишаст бенатиҷа буд. Вале дар як сӯҳбаташ дар ин мавзӯъ рӯзи 15 ноябр Наргис Зокирова, сарвари Идораи ҳуқуқи инсон ва риояи қонуният ба Радиои Озодӣ гуфт, ки бехабарӣ аз сарнавишти маҳбусон ва ташвиши волидони онҳо баъди ошуб, боиси нигаронии ҳомиёни ҳуқуқи башар ҳам шудааст.

Наргис Зокирова дар ин сӯҳбаташ, ки як ҳафта баъди ошӯб дар зиндон ҷараён гирифт, гуфт, бар асоси меъёрҳои байнумилалӣ бояд пайвандони маҳбусон ва ҳамин тавр тамоми ҷомеа дар чунин ҳолатҳо бояд аз сарнавишти зиндониён огаҳ карда шаванд. Ӯ гуфт:

“Дар сурате, ки волидони маҳбусон бо онҳо тамос надоранд ва аз масъулони маҳбас маълумоте гирифта наметавонанд, метавонанд бо аризаи хаттӣ мустақиман ба Вазорати адлия, чун як ниҳоди масъул, Додситонии кулл ва ҳамчунин ба созмонҳои ҳуқуқи инсон муроҷиат кунанд. Шояд мақомот, баъд анҷоми таҳқиқи ҳодиса маълумотро дар ин бора нашр ё барои хабарнигорон нишасти хабарӣ баргузор мекунанд”.

Парванда барои "куштори одамон"

Ба асоси иттилои додситонии вилояти Суғд, дар робита ба ҳодисаи ошӯби маҳбаси рақами 3-и Хуҷанд аз рӯи банди "куштори одамон" парванда боз гардидааст. Мақомот гуфтанд, ки гурӯҳи тафтишотӣ иборат аз кормандони Додситонии кулл таҳқиқи парвандаро пеш мебарад.

Сардори маҳбаси рақами 3-и шаҳри Хуҷанд рӯзи 15 ноябр аз мақомаш барканор ва муваққатан боздошт шуд. Манобеи Радиои Озодӣ гуфтанд, ки Файзулло Сафарзод бар асоси ду моддаи Кодекси ҷиноии Тоҷикистон - "сӯистифода аз мақом" ва "хунукназарӣ" боздошт шуд.

Яке аз ин манобеъ дар шарҳи сабаби барканории Файзулло Сафарзод гуфт, ӯ дар оғози ҳодисаи ошӯби зиндониён ба хотири ҳифзи эътибори худ кӯшиш кард, ки исёнро ором кунад ва сари вақт масъулони Сарраёсати иҷрои ҷазои ҷиноии Вазорати адлияро дар бораи ҳодиса огоҳ накард. Вале баъд аз кушта шудани ду зиндонбон, бо дастури ӯ ночор бонги изтироб зада шуд.

Модари зиндонии кушташуда: "Намонданд, писарамро бубинам"
лутфан мунтазир бошед

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:01:13 0:00

Ошӯб дар маҳбаси Хуҷанд чӣ гуна сар зад?

Як манбаъ дар Раёсати иҷрои ҷазои Вазорати адлия ба Радиои Озодӣ гуфт, бар асоси тафтишоте, ки дар нисбати ҳодисаи шаби 7-уми ноябр идома дорад, маълум шудааст, ки саркардаҳои асосии ошӯб ду маҳбуси ин зиндон бо номҳои Субҳиддинхӯҷа Хӯҷаев ва Умар Ризоев мебошанд.

Манбаъ мегӯяд, бо даъвати ин ду, зиндониҳои дигар ба по хеста, ба зиндонбонҳо дарафтодаанд, ки дар натиҷа ба куштори зиндонбонҳо анҷомид. Ба гуфтаи вай, барои фурӯ нишондани ин ошӯб, аз силоҳи оташфишон истифода шудаст.

Шаби 7 ба 8 ноябр дар зиндони рақами 3-и шаҳри Хуҷанд ошӯбе бархост, ки дар натиҷаи он даҳҳо зиндонӣ ва ҳадди аққал ду зиндонбон кушта шуд. Бо гузашти даҳ рӯз аз ҳодиса мақомоти тоҷик аз ҳама гуна шарҳ худдорӣ мекунанд.

Дар пайи ин ҳодиса, дасти кам шаш корманди зиндон, ки дар ошӯб маҷрӯҳ шуданд, ба бемористони вилоятии Суғд барои муолиҷа интиқол ёфтанд. Иттилоъ дар бораи маҷрӯҳон дар миёни зиндониҳо дар даст нест. То ҳол мақомоти расмӣ ин ҳодисаро шарҳ надодаанд.

Ошуби зиндони рақами 3 дар Хуҷанд пурқурбонитарин дар таърихи зиндонҳои Тоҷикистон номбар мешавад. Дар ҳоле, ки манбаъҳои мухталиф фишори нозирони зиндон ба маҳбусонро аз сабабҳои аслии ошӯб номбар кардаанд, мақомот то ҳол ҳодисаро шарҳ надодаанд.

RWB: Тоҷикистон дар сензураи Интернет аз Чин "ибрат" мегирад

Созмони Гузоришгарони бидуни марз (Reporters Without Borders) аз шеваи бархӯрди мақомоти Тоҷикистон ба ҳодисаҳои хабарсоз дар кишвар "шигифтзада" шудааст. Ин созмон рӯзи 15-уми ноябр дар изҳороте гуфт, мақомот ба ҳама гуна мушкилот аз роҳи маҳдуд кардани интернет ва бастани вебсайтҳо ҷавоб медиҳанд. Ин ҳолат, ба навиштаи Гузоришгарони бидуни марз, ҳуқуқи шаҳрвандони Тоҷикистонро барои дастрасӣ ба иттилоъ маҳдуд мекунад.

Тоҷикистон соли 2018 дар шохиси озодии матбуот аз миёни 180 кишвар дар мақоми 149-ум қарор гирифт.

На расонаҳои хабарӣ, на паёмрасонҳо

Дастрасӣ ба баъзе расонаҳои интернетии мустақил, шабакаҳои иҷтимоӣ, паёмрасонҳо ва барномаҳои интернетии садшикан (филтршикан) аз 6-уми ноябр боз дар Тоҷикистон маҳдуд аст. Дар миёни онҳо вебсайти хабаргузории Asia-Plus, Facebook, YouTube, шабакаҳои иҷтимоии русии VKontakte ва Odnoklassniki, паёмрасонҳои телефонии WhatsApp ва Telegram ном бурда мешаванд.

Бисёре аз корбарон гузориш доданд, ки барномаҳои маъруфи садшикан (VPN) низ дастрас шудаанд.

Йоҳанн Бир, раҳбари бахши Аврупои Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ дар созмони Гузоришгарони бидуни марз гуфт, "масдудшавии фарогири интернет ғайри қобили қабул аст". Ӯ мегӯяд, "мақомоти Тоҷикистон бояд дарк кунанд, ки посух додани онҳо ба ҳама гуна мушкилот бо сензура ва масдудкуниҳо боис ба эҷоди овозаҳо мешавад. Ҷомеаи байналмилалӣ набояд бо тавсеа ёфтани таҷрибаи маҳдудкуниҳои чинӣ розӣ шавад".

Рӯзи 17-уми ноябр вебсайти "Азия-Плюс" ва баъзе дигар аз расонаву паёмрасонҳо дар дохили Тоҷикистон баста аст. Масъулони Гузоришгарони бидуни марз мегӯянд, дастнорас шудани ин вебсайт ба чопи мақолае дар бораи тиҷорати доираҳои наздик ба ҳукумат ва ҳам ҳодисаҳои ахир дар чанд гӯшаи кишвар рабт дорад.

"Бастани пойгоҳҳои хабарӣ ҷойро барои овоза мегузорад"

Аз ҷумла, рӯзи 6-уми ноябр дар маркази шаҳри Хоруғ сокинон барои ибрози норизоият аз ҳузури пулис дар шаҳр гирди ҳам омада, дар Хуҷанд шаби 7 ба 8-уми ноябр дар натиҷаи ошӯб даҳҳо нафар кушта шуд. Мақомот то ҳол ин ду ҳодисаро расман шарҳ надодаанд.

Зебо Тоҷибоева
Зебо Тоҷибоева

Зебо Тоҷибоева, раиси иҷроияи медиаҳолдинги “Азия-Плюс” рӯзи 17-уми ноябр гуфт, "ҳеч вақт дақиқ нест, ки сомонаи моро бо кадом сабаб масдуд мекунанд. Ин худаш як нақзи ҳуқуқ, аз ҷумла нақзи ҳуқуқи сокинон барои дастрасӣ ба маълумот аст. Вақте манбаъҳои алтернативии хабарӣ вуҷуд надорад, ҳамеша ҷои онро овоза мегирад. Одамон дар бораи ҳодисаҳои мавриди назари худ хабар ёфта наметавонанд. Баста будани кори пойгоҳҳои хабаррасони фаъолияташон расмӣ ба манфиати ҳеч ҷонибе нест.”

"Феодализми маъмурӣ"

Нуриддин Қаршибоев, раиси Анҷумани миллии расонаҳои мустақили Тоҷикистон ва яке аз ҳамкорони созмони Гузоришгарони бидуни марз дар шарҳи чунин ҳолат аз истилоҳи “феодализми маъмурӣ” истифода кардааст. Ӯ гуфтааст, “борҳо таъкид кардаем, ки масдудкунии пойгоҳҳои интернетӣ ва манбаъҳои алтернативии хабарӣ ҳаққи конститутсионии шаҳрвандонро нақз мекунад”.

Нуриддин Қаршибоев
Нуриддин Қаршибоев

Мисли ҳамеша, мақомот шикоятҳо аз масдудкунии вебсайтҳоро рад карда, ҳамаро бори “мушкили фаннӣ” мекунанд.

Дастрасӣ ба Интернет шурӯъ аз соли 2008 тадриҷан ба "монополияи давлат" табдил шуд ва ин ба он маъност, ки мақомот метавонанд бидуни пурсидани назари провайдерҳо ё ширкатҳои фароҳамкунандаи Интернет дар ин маврид тасмим бигиранд.

Ин таҷриба тобистони имсол баъди дар ноҳияи Данғара мавриди ҳамла қарор гирифтани чаҳор сайёҳи хориҷӣ ҳам ба кор бурда шуд. Мақомот, ба қавли Гузоришгарони бидуни марз, талош карданд пӯшиши хабари куштори хориҷиҳоро маҳдуд кунанд.

Мақомот: "Амният ҳама вақт дар ҷои аввал аст"

Мақомоти тоҷик то ин вақт маҳдудияти дастрасӣ ба сомона ва шабакаҳои иҷтимоиро бештар ба “мушкили фаннӣ” рабт медиҳанд. Аммо ишораҳое ҳам аз сӯи мақомот садо додаанд, ки ин кор баъзан барои таъмини амният зарур аст.

Сайфулло Сафаров
Сайфулло Сафаров

Сайфулло Сафаров, муовини аввали раиси Маркази тадқиқоти стратегӣ низ ба ин назар аст, ки “ба хотири таъмини амният баъзан маҳдуд кардани дастрасӣ ба интернет амали ногузир аст”. Ба гуфти Сафаров, "амният ҳама вақт дар ҷойи аввал аст ва ин барои тамоми шаҳрвандон аст. Дар ҳолате ки масъалаи амният пеш меояд, инҷо ҳуқуқи мардум вайрон намешавад."

Дар солҳои охир масдуд шудани Интернет ва ҳам дастрасӣ ба вебсайту шабакаҳоро созмону кишварҳои дигари ҳамкори Тоҷикистон, аз ҷумла Иттиҳодияи Аврупо интиқод кардаанд. Тоҷикистон соли 2018 дар шохиси озодии матбуот аз миёни 180 кишвар дар мақоми 149-ум қарор гирифт.

СММ ба Тоҷикистон: "Ташхиси бакоратро аз байн баред"

Акс аз бойгонӣ

Кумитаи ҳимоят аз ҳуқуқи занон дар Созмони Милал ба ҳукумати Тоҷикистон тавсия додааст, ба таҷрибаи “ташхиси бакорат” қабл аз издивоҷ хотима бидиҳад, чунки он як навъи табъизи занон ба ҳисоб меравад.

Кумитаи маҳви табъиз ва хушунат ба зидди занон рӯзи 12-уми ноябр бо нашри хулосаҳои худ дар бораи тадбирҳои ҳукумати Тоҷикистон барои решакан кардани зӯроварӣ ба зидди занон гуфт, “Ислоҳи Кодекси оила дар соли 2016, ки ташхиси тиббии пеш аз издивоҷро ҳатмӣ кард, бино ба гузоришҳо барои анҷом додани ба истилоҳ “ташхиси бакорат” истифода мешавад, ки ин ба худкушӣ дар миёни занони ҷавон мусоидат мекунад.”

Хулоса ва тавсияҳои кумита чанд рӯз баъд аз он нашр шуд, ки ҳайати ҳукумати Тоҷикистон рӯзи 31-уми октябр дар ҳузури намояндагони ин кумита гузориш дод, ки дар 5 соли гузашта барои аз байн бурдани зӯроварӣ ба зан ва боло бурдани мақоми он дар ҷомеа чӣ корҳоеро анҷом додааст.

Кумита бо изҳори нигаронӣ аз мавҷудияти “ташхиси бакорат” гуфтааст, ки ҳукумати Тоҷикистон бояд бо ислоҳи Кодекси оила ин таҷрибаро решакан кунад.

Ташхиси пеш аз издивоҷ, ташхиси бакорат шуд?

Дар кишвар аз соли 2016 ташхиси тиббии пеш аз издивоҷро ҳатмӣ карданд, то ба гуфтаи мақомот, аз никоҳҳои хешутаборӣ ва густариши бемориҳои ҷинсӣ дар миёни ҷавонон пешгирӣ шавад.

Аммо теъдоде аз ҷавонон дар баробари ташхиси ҳатмии тиббӣ аз ҳамсарони ояндаи худ мехоҳанд, якбора “ташхиси бакорат” бигзаранд, то маълум шавад, ки пеш аз онҳо бо каси дигаре ҳамхоба нашудаанд.

Аммо бо гузашти ду сол аз ин таҷриба чанд ҳодисаи худкушии духтарони ҷавон мушоҳида шуд, ки як намунаи пурсарусадои он худкушии Раҷаббӣ Хуршеди 18-сола аз вилояти Хатлон буд.

Ин духтар баъди 40 рӯзи издивоҷ баъди таънаву маломати шавҳараш, ки бокира нест, сирко хурд ва даргузашт. Аз ин пештар Созмони Ҷаҳонии Тандурустӣ низ “ташхиси бакорат”- ро як таҷрибаи зиёноваре номид, ки ба қавли ин муассисаи ҷаҳонӣ бояд аз байн бардошта шавад.

Иҷрои тавсияҳои Кумитаи маҳви табъиз ва хушунат ба зидди занон дар Созмони Милал барои Тоҷикистон ҳатмӣ нест, вале кишвар бояд гузориш бидиҳад, ки дар ин самт чӣ корҳоеро ба анҷом расонидааст.

Дигар аз тавсияҳои кумита ба Тоҷикистон ин аст, ки боварҳои қадимӣ ва иртиҷоӣ нисбат ба занонро дар ҷомеа аз байн барад. Огаҳии мардумро боло барад, ки зану мард ҳуқуқи баробар доранд ва яке аз дигарӣ кам нест.

Назари 97 дар сади мардон. Зан ба зӯроварӣ тоб биёрад

Ба гуфтаи Созмони Милал, зӯроварӣ ба зан дар Тоҷикистон бисёр зиёд аст ва ба ҳадде ки 97 дар сади мардон ва 72 дар сади занон бовар доранд, ки бонувон бояд барои ҳифзи оила зулму ситами шавҳарро таҳаммул кунанд.

Кумитаи Созмони Милал гуфтааст, аз он нигарон аст, ки дар Тоҷикистон барои хушунат ба зидди зан аз ҷумла "таҷовузи заношӯӣ" ҷавобгарии ҷиноӣ пешбинӣ нашудааст. Ба гуфтаи созмон, мояи дигари нигаронӣ ин аст, ки ҳукумат стротегияи фарогири мубориза бо зӯроварӣ ба занону духтарон надорад. Дар ин замина коршиносони Созмони Милал ба ҳукумати Тоҷикистон тавсия додаанд, ки барои таҷовузи заношӯӣ ҷазои ҷиноӣ таъйин кунад.

Барои ислоҳ шудан, таҷовуз мекунанд

Намояндагони Созмони Милал ҳамчунин масъалаи зӯроварӣ ва хушунат ба зидди занони танфурӯш дар Тоҷикистонро бо мақомот дар миён гузошта ва гуфтааст, аз гузоришҳо дар бораи он нигарон аст, ки “маъмурони пулис бо ин гуруҳи занон бадрафторӣ мекунанд, аз онҳо пул меситонанд ва мезананду маҷбур мекунанд, ки аз ташхиси тиббӣ барои маълум кардани бемории норасоии масунияти бадан бигзаранд.”

Созмони Милал аз ҳукумат хостааст, он афсарони пулисро, ки чунин рафторро бо занони танфурӯш раво мебинанд, ба ҷавобгарӣ кашида ва ҷазои сазовор бидиҳад. Намояндагони созмон ҳамчунин ба ҳукумат тавсия додаанд, ки аз роҳи иҷрои барномаҳои гуногун ба занони танфурӯш имкон бидиҳад, аз ин корашон даст кашида, манбаи даромади дигар ёбанд.

Дар хулосаҳои Кумитаи маҳви табъиз ва зӯроварӣ ба зан дар Созмони Милал ҳамчунин масъалаи аққалиятҳои ҷинсӣ ба мисли ҳамҷинсгароён матраҳ шудааст. Созмон мегӯяд аз он бисёр нигарон аст, ки дар Тоҷикистон мақомоти пулис ба занони ҳамҷинсгаро таҳдид мекунанд аз онҳо пул меситонанд, худсарона дастгир ва бо онҳо бадрафторӣ мекунанд, аз ҷумла барои “ислоҳ шудан, таҷовуз мекунанд.

Гузашта аз ин феҳрасти ҳамҷинсгароёнро тартиб додаанд, ки барои таҳдид ба онҳо истифода мешавад. Коршиносони созмон гуфтаанд, ҳукумат бояд ба шикоятҳо дар бораи бадрафтории маъмурони пулис расидагӣ кунад ва феҳрасти расмиву ғайрирасмии ҳамҷинсгароёнро аз байн барад.

Тоҷикистон ҳама корро барои ҳимояти ҳуқуқи занон мекунад?

Аммо Абдуҷаббор Сатторзода, сардори Раёсати ҳуқуқи конститутсионии шаҳрвандон дар дастгоҳи раёсати ҷумҳурӣ дар нишасти Созмони Милал гуфт, ки ҳеҷ гуна мавриди хушунат ба зидди ҳамҷинсгароён ва хунсиву дигар аққалиятҳои ҷинсӣ дар Тоҷикистон сабт нашудааст ва ҳукумат ҳуқуқи онҳоро мисли ҳуқуқи тамоми мардуми дигар ҳимоят мекунад ва ҳар касе ки қонунро нақз кард ҷазо мегирад.

Мақомоти Тоҷикистон дар оғози нишасти кумита рӯзи 31-уми октябр дар ҳузури намояндагони Созмони Милал гуфтанд, ки ҳукумат аз соли 2014 ба ин тараф барои маҳви зӯроварӣ нисбат ба занон ва боло бурдани мақоми бонувон дар ҷомеа даҳҳо барномаҳо қабул кардааст, ки

Стратегияи миллии боло бурдани нақши зан то соли 2020 яке аз онҳост. Юсуф Раҳмон, додситони кулли Тоҷикистон гуфт, ки аз соли 2014 то 6 моҳи аввали соли 2018 дар кишвар барои зӯрварӣ ба занон аз ҷумла таҷовузи ҷинсӣ 927 парвандаи ҷиноӣ боз шудааст ва дар ин муддат 600 нафарро барои табъизу зӯроварӣ ва нақзи ҳуқуқи занон ба ҷавобгарии ҷиноӣ кашидаанд.

СММ аз Тоҷикистон хост, ҷазо барои танфурӯширо аз байн барад

Боздошти гурӯҳи фоҳишаҳо дар минтақаи Хатлон. Акс аз бойгонӣ

Коршиносони Кумитаи пешгирии хушунат алайҳи занони Созмони Милали Муттаҳид бори дигар аз Тоҷикистон хостанд, ки ҷазоро барои танфурӯшӣ комилан аз байн бибарад.

Тавре дар маърузаам низ гуфтам, дар Тоҷикистон барои танфурӯшӣ ҷавобгарии ҷиноӣ вуҷуд надорад. Барои ин кирдор танҳо ҷавобгарии маъмурӣ пешбинӣ шудааст

Мувофиқи Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ барои танфурӯшӣ дар Тоҷикистон аз 10 то 15 рӯз ҳабс ва ё аз панҷсад то ду ҳазор сомонӣ ҷарима пешбинӣ шудааст. Қаблан ҷаримаҳо барои танфурӯшӣ аз 400 то 800 сомонӣ буд ва се сол пеш Тоҷикистон андозаи ҷаримаро боло бурд.

Дархости коршиносони Кумитаи пешгирии хушунат алайҳи занони Созмони Милали Муттаҳид рӯзи 31-уми октябр садо дод. Замоне ки чанд мансабдори баландпояи Тоҷикистон дар ин кумита дар шаҳри Женева гузориши худро ироа мекарданд.

Юсуф Раҳмон, додситони кулли Тоҷикистон
Юсуф Раҳмон, додситони кулли Тоҷикистон

Ҳайати Тоҷикистонро Юсуф Раҳмон – додситони кулл – роҳбарӣ ва Идигул Қосимзода – раиси Кумитаи занон ва Гулнора Ҳасанова – раиси Оҷонси омор ҳамроҳӣ доштанд.

Коршиноосни Кумитаи пешгирии хушунат алайҳи занони СММ дар шаҳри Женева гуфтанд, ки дар тавсияҳои қаблӣ аз Тоҷикистон хоста буданд, ки ҷазо барои танфурӯширо аз байн бибаранд ва барои коҳиш додани талабот ба хадамоти шаҳвонӣ тадбир андешанд. Яке аз коршиносони ин кумита хонум Ҷаҳон аз мақомоти Тоҷикистон дар ин нишаст пурсид, Тоҷикистон барои аз байн бурдани ҷазо барои занони танфурӯш ва коҳиш додани талабот ба хадамоти шаҳвонӣ чӣ кор кардааст?

Дар посух ба ин суол Юсуф Раҳмон, додситони кулли Тоҷикистон, гуфт, “тавре дар маърузаам низ гуфтам, дар Тоҷикистон барои танфурӯшӣ ҷавобгарии ҷиноӣ вуҷуд надорад. Барои ин кирдор танҳо ҷавобгарии маъмурӣ пешбинӣ шудааст”.

Аммо ташкили фоҳишахона ва ё ҷалби духтарон ба фоҳишагӣ дар Тоҷикистон амали ҷиноӣ аст ва муҳлатҳои тӯлонии зиндонро дар пай дорад. Вале худи шахси танфурӯш маъмулан бо пардохти ҷарима озод мешавад. Дар аксар маврид занони танфурӯш боздошт ва ҷарима баста мешаванд.

Вале коршиносони СММ аз Тоҷикистон дархост доранд, ки ҷазои маъмуриро низ барои танфурӯшӣ аз байн бурда ва занони танфурӯшро барои ин амалашон умуман ҷазо надиҳад.

Амрико аз Тоҷикистон хост, ки парвандаи Бузургмеҳр Ёровро бозбинӣ кунад

Дар ҷараёни машваратҳои сиёсии миёни Тоҷикистону Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, як мақоми Департаменти давлатии ИМА аз Душанбе дархости бозбинии парвандаи Бузургмеҳр Ёровро кард, ки соли 2016 ба 28 соли зиндон маҳкум шудааст. Дархосте, ки қаблан аз ҷониби як қатор созмонҳои байналмилалии ҳомии ҳуқуқ ва кишварҳои аврупоиву ғарбӣ ҳам садо дода, вале то ҳол натиҷа надодааст.

Даъват ба бозбинии парвандаи Бузургмеҳр Ёров

Эмилия Пума, муовини ёвари котиби давлатии Амрико рӯзи гузашта дар шаҳри Душанбе машғули ширкат дар машваратҳои сиёсии миёни мақомоти кишвараш бо мақомоти тоҷик буд.

Эмилия Пума, муовини ёвари котиби давлатии Амрико.
Эмилия Пума, муовини ёвари котиби давлатии Амрико.

Вай 24-уми октябр дар нишасти матбуотӣ гуфт, ки дар канори баррасии мавзӯоти мухталифи ҳамкориҳои миёни Душанбе ва Вашингтон, ҳамчунин масоили риояи ҳуқуқи инсон ва озодиҳои сиёсиву шаҳрвандиро бо мақомоти баландпояи Тоҷикистон матраҳ кардааст.

Аз ҷумла, ба гуфтаи хонум Пума, вай аз мақомоти тоҷик дархост кардааст, ки парвандаи Бузургмеҳр Ёров, вакили дифои зиндонии тоҷик бозбинӣ шавад. Вай афзуд, ки "мақомоти тоҷик далелҳои худро пеш оварданд, вале мо ҳамчунон нигарон ҳастем". Ӯ кӯтоҳ гуфт, "мо аз ҳукумат даъват кардем, ки парвандаи ӯ бозбинӣ шавад".

Эмилия Пума дар сӯҳбат бо хабарнигорон гуфт, дар машваратҳояш бо мақомоти тоҷик дар маҷмӯъ мавзӯи зиндониҳои сиёсӣ дар Тоҷикистон низ матраҳ шудааст.

Бузургмеҳр Ёров, тирамоҳи соли 2015, чанд ҳафта баъди "ғайриқонунӣ" ва "террористӣ" эълон шудани ҳизби наҳзати исломӣ, боздошт ва дар ҷиноятҳои мухталиф, назири қаллобиву сохтакорӣ муттаҳам шуд.

То замони боздошт Бузургмеҳр Ёров талош дошт аз ҳуқуқи аъзои боздоштшудаи Ҳизби наҳзати исломӣ ҳимоят кунад. Аммо дар ниҳоят худаш нахуст ба 25 сол равонаи зиндон шуду, сипас додгоҳ боз ба ҳукмашро бар асоси моддаи "таҳқири президент" то 28 сол тамдид кард.

Хешовандони Бузургмеҳр Ёров ва ҷомеаи маданӣ бар ин назаранд, ки парвандаи вай сиёсӣ аст. Ҳарчанд, мақомоти тоҷик иддао доранд, ки дар Тоҷикистон зиндониёни сиёсӣ нест ва ҳар кас барои ҷинояти мушаххас равонаи зиндон мешавад.

Талошҳои нокоми бозбинии парвандаи Бузургмеҳр

Заррина Набиева, ҳамсари Бузургмеҳр Ёров рӯзи 24-уми октябр дар сӯҳбат бо Радиои Озодӣ аз матраҳ шудани мавзӯи шавҳараш дар сӯҳбатҳои мақомоти тоҷику амрикоӣ истиқбол кард ва гуфт, ки аз замони судури ҳукм, вакилони дифоъ чанд маротиба талош карданд аз тасмими додгоҳ шикоят баранд. Аммо, ҳеҷ яке аз ин шикоятҳо ҳатто қабул нашудааст.

Заррина Набиева, ҳамсари Бузургмеҳр Ёров.
Заррина Набиева, ҳамсари Бузургмеҳр Ёров.

Хонум Набиева афзуд: "Нахуст Ҷамшед Ёров вакили дифои бародараш буд, вале аризаҳои шикоятии ӯро додгоҳи кассатсионӣ қабул накард. Сипас, Муаззама Қодирова низ чунин талошҳои бенатиҷаро анҷом дод. Қаблан аризаи шикоятиро тавассути почта низ қабул мекарданд. Ҳоло ҳар шикоятгар бо шиноснома бояд худ назди мақомоти судӣ биравад. Онҳо даъворо гӯш медиҳанду тасмим мегиранд, ки онро баррасӣ мекунанд ё не. Ҳоло ҳарду вакилони дифои шавҳарам дар хориҷ аз Тоҷикистон ҳастанд. Ба ин далел, ман ҳатто дар ин масъала бо шикояте назди додгоҳ нарафтаам".

Зоиров: "Омодаам аз ҳуқуқҳои Бузургмеҳр ҳимоят кунам"

Дар ҳамин ҳол, Раҳматилло Зойиров, раҳбари Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон, ки ихтисосаш ҳуқуқшинос аст, гуфт, ки омода аст ба пайвандони Бузургмеҳр Ёров барои таҳияи аризаи шикоятӣ аз ҳукми ин вакили дифоъ кӯмак кунад.

Раҳматилло Зойиров.
Раҳматилло Зойиров.

Вай дар сӯҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, ки чунин шикоят дар ҳоле муассир хоҳад буд, ки созмонҳои байналмилалӣ расман ба Тоҷикистон муроҷиат карда бошанд.

Раҳматилло Зойиров афзуд, чунин вокуниши намояндаи Департаменти давлатии Амрико албатта хуб аст, аммо беҳтар мебуд, агар созмонҳои байналмиллалӣ дар ин робита дархости расмӣ мекарданд. "Дар ин сурат ҳукумати Тоҷикистон вазифадор мешуд, ки ин масъаларо баррасӣ кунад. Танҳо суханони намояндаи ҳукумати Амрико феълан ҷанбаи сиёсӣ дораду халос",-афзуд Раҳматилло Зоиров.

Вакили дифоъ ва зерҳимояҳояш дар зиндон

Аммо ҳомиёни ҳуқуқи башар мегӯянд, ки дар ниҳоят куллия вокунишҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ дар нисбати сарнавишти Бузургмеҳр Ёров ба суди кор аст. Бештаре аз фаъолони ҷомеаи шаҳрвандӣ ва созмонҳои ҳуқуқи инсон мӯътақиданд, ки боздошт ва зиндонӣ шудани ин вакили дифои тоҷик ангезаҳои сиёсӣ дорад, чунки ӯ баъди он боздошт шуд, ки тирамоҳи соли 2015 гуфт, омода аст дар додгоҳ аз ҳуқуқи боздоштшудаҳои узви раёсати ҳизби мамнӯъшудаи наҳзати исломӣ ҳимоят кунад.

Наздикони Бузургмеҳр Ёров.
Наздикони Бузургмеҳр Ёров.

Афроде, ки Ёров ба ҳимояи ҳуқуқи онҳо садо баланд кард, тобистони соли 2016 ба мӯҳлатҳои тӯлонӣ зиндонӣ шуданд. Додгоҳ гуфт, ки онҳо ошӯбии мусаллаҳонаи генерал Назарзодаро дар сентябри он сол ташкил карданд. Иттиҳоме, ки маҳкумшудаҳо ҳамеша рад кардаанд.

Дар гузашта ҳам мақомоти ИМА ва ҳам созмонҳои дифоъ аз ҳуқуқи инсон борҳо аз ҳукумати Тоҷикистон хоста буданд, ки парвандаи Бузургмеҳр Ёров бозбинӣ шавад. Аз ҷумла, Иттиҳоди Аврупо соли ҷорӣ озодии ин вакили дифои тоҷикро тақозо карда буд.

Зиндониҳои сиёсӣ, озодии матбуот, ҳуқуқи башар...

Эмилия Пума, муовини ёвари котиби давлатии Амрико дар сӯҳбат бо хабарнигорон гуфт, дар машваратҳояш бо мақомоти тоҷик дар маҷмӯъ мавзӯи зиндониҳои сиёсӣ дар Тоҷикистон низ матраҳ шудааст.

Ба гуфтаи вай, "мо ҷониби Тоҷикистонро ба баррасиҳои бозу ошкоро дар ин замина даъват мекунем. Мо ба тавсеаи майдони фаъолияти аъзои ҷомеаи шаҳрвандӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ, кормандони матбуот даъват меунем, то ки онҳо тавонанд озодона бо ҳам мулоқот карда, озодона назарҳои худро баён кунанд. Ин масълаҳоро мо бо чанд вазир матраҳ кардем ва аз онҳо хостем, ки фазои бозро барои сокинони Тоҷикистон таъмин кунанд".

Манзури дипломати амрикоӣ – фаъолияти озоди матбуот ва ҷомеаи шаҳрвандӣ аст, ки бино ба арзёбиҳои солҳои охир, хеле камранг ва маҳдуд шудаанд.

Тағйир ба қонуни "Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ" -- шаффофият ё маҳдудият?

"Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ" муваззаф шуданд, дороиҳои худ, аз ҷумла маблағҳоеро, ки ҳамчун грант аз дохил ва хориҷ дарёфт мекунанд, ба ниҳоде, ки дар онҷо сабт шуданд, ҳисобот диҳанд.

Сипас, ниҳоди масъули сабти ном, ин маълумотҳоро ба Бонки миллӣ пешниҳод мекунад. Ва ба хотири шаффоф сурат гирифтани ҷараёни дарёфти молӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятие, ки сомонаи интернетӣ надоранд, бояд сайти худро боз кунанд ва дар он ҳамасола маълумот пешкаш намоянд.

Ҳадаф - мубориза бо пулшӯӣ аст

Ҳамидулло Машрабзода, муовини раиси Бонки миллии Тоҷикистон, ки дар иҷлосияи порлумон рӯзи 10-уми октябр ин тарҳро муаррифӣ мекард, гуфт, ин иқдом бо пешниҳоди Созмони мубориза бо шустушӯи пулӣ (ФАТФ), рӯи даст гирифта шудааст. Муовини раиси Бонки миллии Тоҷикистон ҳадаф аз қабули ин қонунро мутобиқ намудани қонунҳои Тоҷикистон дар бахши мубориза бо пулшӯӣ ва силоҳи қатлӣ, ба тавсияҳои ФАТФ номид.

Бинои Бонки Миллии Тоҷикистон.
Бинои Бонки Миллии Тоҷикистон.

Ба гуфтаи ҷаноби Машрабзода, дар ин тарҳи тағйиру иловаҳо иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ муваззаф карда шуданд, ки ҳар сол ҳисоботи молияии худро, ки дар он оид ба даромад ва харҷу сарфи молии худ маълумоти муфассал дарҷ шудааст, дар сомонаи худ интишор диҳанд ва ба ниҳоде, ки дар он ба қайд гирифта шудаанд, пешниҳод кунанд. Баъдан ниҳоде, ки ин иттиҳоди ҷамъиятӣ дар он сабт шудааст, ба Бонки миллӣ ироа кунад."

Муовини раиси Бонки миллии Тоҷикистон афзуд, акнун иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ вазифадор карда шудаанд, ки амалиёти пулии дохилӣ ва байналмилалии худро, ки дар муддати панҷсоли гузашта анҷом додаанд ва маълумот дар бораи роҳбарони созмон ва шахсони боваринокро ба мақоме, ки сабти ном шудаанд ироа кунад.

"Ҳамчунин мақоми ба қайдгирии Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ӯҳдадор карда шуданд, ки дар сурати пайдо намудани шубҳа дар амалиёти пулии кадом созмон, Бонки миллӣ хабардор карда шавад ” меафзояд ҷаноби Машрабзода.

Зуҳуров ба иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ: "Маълумотҳоро ҳифз кунед"

Тарҳи мазкур ба баҳси вакилон кашида шуд ва чанд паҳлуи норӯшани он мавриди гуфтугуи вакилон қарор гирифт. Шукурҷон Зуҳуров, раиси Маҷлиси намояндагон ба ин баҳс ҳамроҳ шуд ва гуфт, масъалаи терроризм ва эктсремизм имрӯзҳо дар тамоми ҷаҳон аз доғ шудааст ва чунин пешниҳодоту тағйиру иловаҳо дар ҳамаи кишварҳо дида мешвад.

Шукурҷон Зуҳуров, раиси Маҷлиси намояндагон.
Шукурҷон Зуҳуров, раиси Маҷлиси намояндагон.

"Сухани аслӣ рӯи масъалаест, ки бархеҳо каналҳои ворид ва ё дарёфт кардани маблағро пинҳон медоранд. Инҷо ҳадафи аслӣ дар бораи шаффофияти фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ меравад ва ҳамчунин онҳо муваззаф карда шуданд, ки он проектҳое, ки дарёфт кардаанд ва аз куҷо бо чӣ роҳ ва чӣ гуна ба даст овардаанд, дар давоми 5 сол нест накунанд, ҳифз кунанд, ки шояд рӯзе суол карда шаванд."

Дар робита ба ин масъала вакил Ҷаббор Аҳмедов аз намояндаи Бонки миллӣ пурсид, ки манзур аз ҳифзи маълумоти панҷсола танҳо гузориши молӣ аст ва ё ҳамаи маълумот дар назар дошта шудааст?

Намояндаи Бонки миллӣ дар посух гуфт, ҳамаи маълумот фаро гирифта мешавад ва ҳадаф аз ҷилавгирии эҳтимолии иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ дар сурати кушишҳои пулшуӣ ва дарёфти маблағ аз террористҳоро дар назар доранд ва маҷмуан, ҳамаи масъалаҳоро дар бар хоҳад гирифт.

Шукурҷон Зуҳуров раиси Маҷлиси намояндагон аз вакилони порлумон даъват намуд, ки барои ба дурустӣ шарҳ додани банду фаслҳои тағйиру иловаҳо ба қонун дар бораи иттиҳодияҳо ҷамъиятӣ бо созмонҳову ташкилотҳо ҳамкорӣ кунанд.

"Ин дахолат ба кори иттиҳдияҳо нест"

Дилафрӯз Самадова, намояндаи Созмони озодиҳои шаҳрвандӣ дар иртибот ба тағйиру иловаҳо ба қонун дар бораи "Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ" гуфт, инро намешавад дахолат ба фаъолияти иттиҳодияҳо номид, зеро бар асоси ин дигаргуние, ки ворид карда шудааст, ба мақоме, ки созмон ё иттиҳодия сабти ном шудааст, оид ба даромаду хароҷот ҳар сол ҳисобот пешниҳод карда мешавад.

Дилафрӯз Самадова, намояндаи Созмони озодиҳои шаҳрвандӣ.
Дилафрӯз Самадова, намояндаи Созмони озодиҳои шаҳрвандӣ.

"Созмони мо дар бораи грант ва проектҳое, ки дарёфт мекунад, дар саҳифаи сомонаамон нашр мекунем ва маълумот медиҳем, ки аз куҷо ворид шудааст ва вз тарафи кадом созмон дастрас шудааст ва барои кадом барнома истифода мешавад. Мо ба Вазорати адлия ва Кумитаи андоз маълумот пешниҳод мекунем ва ин як фаъолити маъмулии мо ба ҳисоб меравад",-афзуд Дилафрӯз Самадова.

Шаффофият кори иттиҳодияҳо ё фишор ба онҳо?

Вазорати адлияи Тоҷикистон се сол қабл бо ворид намудани тағйиру иловаҳо ба банди 3-и моддаи 38-и қонун дар бораи "Иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ" амволи хориҷӣ, аъзоҳақии довталабона ва хайрияе, ки аз тарафи ҳаракатҳои ҷамъиятии байналмилалӣ, шахсони алоҳидаи хориҷӣ, шахсони ҳуқуқии хориҷӣ ва аз тарафи давлатҳои хориҷӣ ба иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ мерасанд, бояд тибқи маълумотномаи махсус ба мақомот пешниҳод шаванд.

Авохири моҳи майи соли 2015 пешниҳоди мазкур дар порлумони кишвар бо ширкати 20 намояндаи иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва вакилони Кумитаҳои порлумон мавриди баҳс қарор гирифт. Тарафи ҳукумат ин тағйирро шафофият ва танзими фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ унвон кард, вале созмонҳои ғайридавлатӣ ин иқдомро ҳамчун фишор ба фаъолияти ин созмонҳо маънидод намуда буданд.

С.Свердлов: "Умедворам, ҳукумат даъватҳои ҷомеаи ҷаҳониро мешунавад" ВИДЕО

Стив Свердлов
  • Стив Свердлов – пажуҳишгари созмони Ҳюман Райтс Вотч дар умури Осиёи Марказӣ – дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, ки Тоҷикистонро зарур аст дар баробари ҳифзи субот ҳуқуқи башарро низ ҷиддӣ риоя кунад. Суҳбати хабарнигорони мо бо Стив Свердлов рӯзи 13-уми сентябр дар Варшава сурат гирифт.

Радиои Озодӣ: Баъди ду сол ҷониби Тоҷикистон розӣ шуд, ки ба ҷаласаи ҳуқуқи башари САҲА ба Варшава биояд. Иштироки онҳоро чӣ гуна арзёбӣ мекунед?

Стив Свердлов: "Дарвоқеъ, ин рӯйдоди бузург аст, ки имсол ҳукумати Тоҷикистон қарор кард, ба нишаст ҳайати худро фиристад. Нишасти САҲА ягона платформаи байналмилалист, ки ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон метавонанд ҳамроҳ бо намояндагони ҳукумат ва дигар фаъолони созмонҳои байналмилалӣ ва мудофеони ҳуқуқ сари як миз нишаста, масъалаҳои муҳими кишварро баррасӣ кунанд. Медонем, ки чунин масъалаҳо дар Тоҷикистон кам нестанд. Ин бисёр муҳим аст, ки ҳукумат кӯшиш мекунад нишон диҳад, ки барои гуфтугӯ омода аст."

Навори видеоӣ дар инҷост:

Стив Свердлов: Ҳанӯз аз ҳайати Тоҷикистон ваъдаи хос нагирифтем
лутфан мунтазир бошед

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:04:16 0:00

Радиои Озодӣ: Дар маҷмуъ вазъи ҳуқуқи инсонро дар Тоҷикистон чӣ гуна арзёбӣ мекунед? Аз нигоҳи Шумо чӣ мушкил вуҷуд дорад ва барои ислоҳаш чӣ бояд кард?

Стив Свердлов: "Ман аз ончи ки мусбат аст, шуруъ мекунам. Мебинем, ки солҳои охир мубориза алайҳи хушунати хонаводагӣ дар Тоҷикистон тақвият ёфтааст. Панҷ сол пеш қонун дар бораи хушунат дар оила қабул шуд. Кумитаи занон ва Вазорати корҳои дохилӣ барои татбиқи ин қонуни муҳим кор мекунанд. "Эпидимия"-и хушуант дар хонавода, бахусус хушунат алайҳи занон як падидаи бисёр роиҷ ва тарснок дар Тоҷикистон аст. Ва хушҳолем, ки ҳукумати Тоҷикистон бо ин падида мубориза мекунад. Ин масъала, воқеан, дар авлавияти кори мо ва созмонҳои дигар аст, ки масъалаи ҳуқуқи башарро дар Тоҷикистон пайгирӣ мекунанд. Аммо дар дигар бахшҳо вазъият бисёр вахим аст. Имсол Кумитаи ҳуқуқи башар ва як кумитаи дигари Созмони Милали Муттаҳид нисбат ба ду маҳкумшуда, ки мо онҳоро зиндониҳои сиёсӣ

Зайд Саидов
Зайд Саидов

меномем – Зайд Саидов ва Маҳмадалӣ Ҳайит – хулосаи худро баровард. Созмони Милал хост, ки онҳо фаврӣ ва бе ягон шарт аз боздошт озод шаванд. Чунки ҷараёни мурофиаи онҳо бо қонуншиканиҳои зиёд сурат гирифтааст. Созмони мо чанд сол боз вазъиятро дар Тоҷикистон таҳқиқ мекунад. Мефаҳмем, ки ҳукумат мехоҳад амнияту суботро дар кишвар ҳифз кунад. Ва мо ба ин эҳтиром дорем. Ман ба ин фикрам, ки ҳеҷ кас бе далел ибораи "зиндонии сиёсӣ"-ро истифода намекунад. Ин ибора барои он истифода намешавад, ки ба обрӯи ягон кишвар латма зада шавад. Мудофеони ҳуқуқ ин ибораро замоне истифода мекунанд, ки муҳокимаҳои додгоҳӣ бо қонуншиканӣ ва нақзи ҳуқуқи инсон баргузор шавад. Ба мисли дастрасии озоди вакили мудофеъ ба зерҳимоя, тамоси муттаҳам бо наздикон ва инчунин бозу озод будани мурофиаи додгоҳӣ. Дар иурофиаи Зайд Саидов ва Маҳмадалӣ Ҳайит қонуншиканиҳои зиёд сурат гирифтааст. Барои ҳамин, бо як овоз Созмони Милали Муттаҳид ва намояндагони ҷомеаи шаҳрвандӣ мегӯянд, ки ин одамон бояд озод карда шаванд. Умед дорам, ки ҳукумат даъватҳои ҷомеаи ҷаҳониро мешунавад. Аммо медонед, ҳузури ҳайати расмии Тоҷикистон дар нишасти Варшава оғози кор аст. Ҳоло ҳукумат ҳеҷ аломате надодааст, ки даъватҳоро барои озод кардани афроде, ки бо ангезаҳои сиёсӣ маҳкум шудаанд,

шунидааст. Ва мо ба ин бисёр умед дорем. Гузоришҳо мерасанд, ки ҳукумат эҳтимоли афви тақрибан 200 нафарро барарсӣ дорад. Бино ба ин гузоришҳо, ба ин рӯйхат онҳое низ шомил хоҳанд шуд, ки солҳо боз дар бораашон мегӯем. Аз ҷумла, Мақсуд Иброҳимов, ки дар Русия рабуда шуд ва барои фаъолияти сулҳомези сиёсиаш ба 17 соли зиндон маҳкум гардид. Матбуот ҳамчунин аз эҳтимоли шомил шудани Бузургмеҳр Ёров, Зайд Саидов, Маҳмадалӣ Ҳайит ба ин рӯйхат хабар медиҳанд. Ин номҳо дар бисёре аз санадҳои байналмилалӣ ва варақаҳои иттилоотии созмонҳои ҳуқуқи башар зикр шудаанд. Мо ҳанӯз аз ҳайати Тоҷикистон ваъдаи хос нагирифтем, ки онҳо даъвати ҷомеаи ҷаҳониро мепазиранд. Мо умедворем. Ва як бори дигар такрор мекунам, ки ҳузури онҳо дар нишасти Варшава нишонаи нек аст. Онҳо бо намояндагони созмони Дидбони ҳуқуқи башар ва созмонҳои дигар мулоқот мекунанд. Мо ҳамаи корро мекунем, то ин мушкилҳо ҳал гарданд."

Радиои Озодӣ: Як муноқиша миёни ҳайати расмӣ ва намояндагони мухолифон рух дод. Оё ин ҳодиса метавонад ба раванди гуфтугӯҳо таъсир расонад?

Стив Свердлов
Стив Свердлов

Стив Свердлов: "Бояд бигӯям, ки созмони Ҳюман Райтс Вотч аз фарзияи ҳеҷ тараф ҷонибдорӣ намекунад. Мо дар ҷараёни муноқиша ҳузур надоштем. Ман фақат гуфта метавонам, раҳбарияти БДИПЧ (ODIHR) ба яке аз намояндагони ҷомеаи шаҳрвандӣ, ки дар ин ҳодиса иштирок дошт, ҳаққи ҳузур дар ҷаласаҳоро дод. Ин муноқиша эҳсосоти гарм ва фишори баландро намоиш медиҳад. Бисёре аз одамон маҷбур буданд, ки кишварро тарк кунанд. Дар се соли охир ҳодисаҳоеро сабт кардем, ки наздикони онҳое, ки дар хориҷа дар тазоҳуроти осоишта иштирок кардаанд, таҳти фишор қарор гирифтаанд. Мо чанд мисол дорем. Дар моҳи июли соли 2017 намояндагони мақомот дар як вақт ба хонаи афроде рафтанд, ки наздиконашон дар хориҷа ҳастанд. Онҳоро тарс доданд. Ин, албатта, моро амиқан нигарон мекунад. Мо даъват мекунем тарафҳоро ба гуфтугӯ даъват мекунем. Ва хоҳиш мекунем аз ин миз истифода кунанд. Мо дар инҷо натанҳо муноқишаро дидем. Балки дидем, ки

аъзои ҳайати расмӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ чӣ гуна гарм бо якдигар ҳолпурсӣ карданд. Ин ҳам хурсандиовар аст. Ҳамаро зарур аст, ки оромиро нигоҳ доранд ва фишорҳоро поин биоранд. Чунин муноқишаҳо ба фоидаи касе нест. Ман бояд бигӯям, ки Ҳюман Райтс Вотч ҳамагуна хушунатро дар ҳама гуна вазъият маҳкум мекунад."

Ташкили Эътилофи нирӯҳои мухолифини тоҷик дар Варшава

Мухолифини тоҷик мегӯянд, дар шаҳри Варшава, пойтахти Лаҳистон, Эъломияи "Паймони миллӣ"-ро имзо кардаанд. Ин санад, ки 9-уми сентябр, дар рӯзи таҷлил аз 27-умин солгарди истиқлоли Тоҷикистон, тасвиб шуд, роҳро барои ташкили Эътилоф ё Иттиҳоди нирӯҳои мухолифин боз кард.

Санадро намояндагони чаҳор созмони мухолифин дар хориҷа - Анҷумани озодандешони тоҷик, Ҷунбиши ислоҳот ва рушд, Ассосиатсияи муҳоҷирини Осиёи Марказӣ ва Ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ - имзо гузоштанд.

Тоҷикистон Ҳизби наҳзати исломиро соли 2015 мамнуъ ва террористӣ эълон кард. Ва аз он замон то кунун раҳбарияти ҳизб дар хориҷа қарор дорад.

Раҳбарони се созмони дигар низ аз Тоҷикистон берун шуда, дар хориҷа ҳастанд ва дар бештари маврид аз мавқеи ҳизби наҳзати исломӣ ҷонибдорӣ мекунанд.

Бо ин ҳол, ташаббускорон гуфтанд, ки эътилоф марбут ба чаҳор созмони имзокунанда нест. Онҳо гуфтанд, дар ҳоли ҳозир онҳо барои ташкили эътилоф иқдоми амалӣ карданд ва дигарон метавонанд ба он бипайванданд.

Ҳадаф аз ташкили эътилоф сарҷамъии нирӯҳои мухолифин, рияои ҳуқуқи башар, рушди демократия ва интихоботҳои озоду шаффоф гуфта шудааст.

Масъалаи ташкили эътилоф ё иттиҳоди нирӯҳои мухолифини тоҷик беш аз як сол боз идома дошт. Қаблан дар нишасти Дортмунди Олмон низ ин масъала баррасӣ шуда буд.

Дар ҷараёни масъалаи ташкили эътилоф намоядагони “Гурӯҳи 24” ва Анҷумани нирӯҳои созандаи Тоҷикистон ҳам иштирок доштанд. Вале баъдан ин ду созмон гуфтанд, ки шомили эътилоф нахоҳанд шуд.

Оё шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд ба Тоҷикистон адолат биоваранд?

  • Ҳомиёни ҳуқуқи инсон мегӯянд, маъракаи талаби озодии Хайрулло Мирсаидов ва иҷозаи сафар ба Ҳамза Тиллозодаву Фотима Давлатова дар шабакаҳои иҷтимоӣ натиҷа додааст. Онҳо талаб доранд, ки бояд мақомоти Тоҷикистон вазъи ҳуқуқи башару озодии баёнро дар кишвар беҳтар карда, аз истифодаи наздикони мухолифин ба унвони қартаи асосӣ даст бардоранд.

Брюс Паннир

Стив Свердлов

Тоҷикистон имсол дар фасли тобистон таваҷҷуҳи зиёдро ба худ ҷалб кард, аммо на ба маънои мусбат. Моҳи июл нахустин ҳамлаи маргбор алайҳи ғарбиҳо дар минтақаи Осиёи Марказӣ дар Тоҷикистон рух дод ва масъулияти онро гуруҳи тундрави "Давлати исломӣ" бар уҳда гирифт.

Ин ҳодиса замоне иттифоқ афтод, ки мақомоти Тоҷикистон ба саркӯби чашмгири мухолифин, маҳдудияти дастрасӣ ба интернет, ҳабси садҳо мунтақиди ҳукумат, аз ҷумла вакилони мудофеъ, фаъолони сиёсӣ ва рӯзноманигорон идома медоданд.

Дар миёни бисёре аз таҳаввулоти нохушоянди вобаста ба ҳуқуқи башар дар тобистони имсол дар Тоҷикистон ду навъи саркӯб дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирифт ва боис ба сару садои бесобиқаи байналмилалӣ шуд. Ин сӯиистифода аз кӯдакони мухолифин ба ҳайси абзори фишор ва талош барои пахши озодии сухан буд.

Хайрулло Мирсаидов
Хайрулло Мирсаидов

"Иддаои ришватталабӣ тафтиш нашуд"

Тобистони имсол хабарнигори тоҷик Хайрулло Мирсаидов ба 12 соли зиндон маҳкум шуд. Ҳюман Райтс Вотч ва созмонҳои дигари ҳомии ҳуқуқ ҷурмҳои ӯро сохта номиданд. Онҳо гуфтанд, ки иддаои Мирсаидов дар мавриди ришватталабии як мақом боис ба маҳкумияташ шудааст. Баъди як маъракаи густарда дар интернет, ки бо номи "Озодӣ ба Хайрулло" идома кард ва вокунишҳои зиёди байналмилалӣ ба бор овард, Хайрулло Мирсаидовро аз зиндон озод карданд.

Хайрулло Мирсаидов солҳо дар нашрияи "Азия-Плюс", Пажӯҳишгоҳи инъикоси ҷанг ва сулҳ, "Ал-Ҷазира" ва "Мавҷи Олмон" кор кардааст. Солҳои охир мудирияти КВН ё маҳфили ҳозирҷавобони Тоҷикистонро бар уҳда дошт, ки дар чанд озмуни байналмилалӣ кишварро намояндагӣ кардааст.

Стив Свердлов
Стив Свердлов

Моҳи ноябри соли гузашта Мирсаидов ба Эмомалӣ Раҳмон, раиси ҷумҳури Тоҷикистон нома навишт, ки фаъолияти раиси бахши ҷавонони ҳукумати вилояти Суғдро тафтиш кунанд. Ба қавли Мирсаидов, ин мақом аз маблағе, ки ба фаъолияти КВН ҷудо шуд, 1000 доллар ришва хостааст. Иддаои ришватталабии як мақоми ҳукумати Суғд тафтиш нашуд, аммо худи Мирсаидов рӯзи 5-уми декабри соли гузашта дастгир гардид.

Аз Лос-Анҷелес то Ҷакарта

Ба маҳзи боздошти Хайрулло Мирсаидов, дӯсташ журналист ва филмсоз Майкл Андерсон ба “амалиёт”-и озодии Хайрулло дар “Твиттер” шуруъ кард. Ба ин маърака чанд вақт зарур шуд, то нирӯ бигирад. Моҳи июл, вақте хабарнигори тоҷик ба 12 соли зиндон маҳкум шуд, вокуниши намояндагиҳои дипломатӣ сареъ ва сахт буд.

Намояндаи Созмони Амният ва Ҳамкорӣ дар Аврупо дар умури озодии матбуот Ҳарлем Дезир гуфт, "аз ҳукми сангин ва ғайримунсифонаи рӯзноманигор шигифтзада шудааст". Кумиссариёи олии ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид гуфт, ҳукми Мирсаидов баёнгари он аст, ки ҳукумат гузоришҳоро дар бораи коррупсия аз байн мебарад, на худи коррупсияро.

Маъракаи талаби озодии Хайрулло Мирсаидов дар гӯшаҳои мухталифи дунё, аз Лос-Анҷелес сар карда, то Мехико, Копенгаген, Лондон, Киев ва Ҷакарта паҳн шуд. Яке аз муваффақиятҳо ин буд, ки сафири Бритониё дар Тоҷикистон Ҳю Филпотт ҳам ба ин маърака ҳамроҳ шуд ва аз мақомоти тоҷик хост, рӯзноманигорро озод кунанд.

Брюс Паннир
Брюс Паннир

Эҳтимол чунин фишори маҷозӣ сабаб шуд, ки Додгоҳи вилояти Суғд рӯзи 15-уми август ба бозбинии парвандаи Хайрулло Мирсаидов оғоз кард ва ӯ 22-юми август озод шуд.

Бархӯрд бо наздикони мухолифин

Аммо яке аз сиёсатҳои нигаронкунандаи Душанбе фишору бархӯрд бо наздикони мухолифини ҳукумат дар хориҷа аст. Ин фишорҳо аз хушунати гуруҳӣ гирифта, то таҳдиди таҷовуз ва манъи сафар ба хориҷро дар бар мегирад.

Ҳамин тобистон гуруҳҳои ҳомии ҳуқуқи башар ду дафъа бонги изтироб заданд, ки Тоҷикистон ба фарзандони фаъолони сиёсӣ дар хориҷа иҷозаи берун рафтан аз кишварро намедиҳад. Дар яке аз ин ҳолат кӯдаке, ки нагузоштанд аз кишвар биравад, ба табобати фаврии пизишкӣ ниёз пайдо кард. Ва ин хадамот дар Тоҷикистон дастрас нест.

Ин кӯдакон навъе аз “замонат” ваё василае дар дасти ҳукумат ҳастанд, ки пеш аз аз нашри танқид мухолифинро ба андеша водор мекунад.

Фотима Давлатова бо бибиаш Ҷамила Худойдодова
Фотима Давлатова бо бибиаш Ҷамила Худойдодова

Рӯзи 4-уми августи имсол мақомоти тоҷик Фотима Давлатоваи даҳсола ва бибии 65-солааш Ҷамила Худойдоваро аз ҳавопаймое дар фурудгоҳи Душанбе берун оварданд. Ин ду нафар дар қасди сафар ба назди модари Фотима – Шабнам Худойдодоваро доштанд. Ин узви собиқи "Гурӯҳи 24" ва ҳоло як фаъоли мустақил дар Аврупо зиндагӣ мекунад.

Нуқтаи авҷ кадом буд?

Мақомот Фотимаву бибиашро чанд соат бозпурсӣ карда ва ба онҳо гуфтаанд, ки номашон дар феҳристи афроди таҳти ҷустуҷӯст. Мамнӯияти сафари Фотима ва бибияш пас аз се рӯзи он рух дод, ки ҳукумати Тоҷикистон ба Иброҳим (Ҳамза) Тиллозодаи чаҳорсола иҷоза дод, кишварро тарк карда, дар хориҷ аз кишвар дармон бигирад.

Созмонҳои ҳомии ҳуқуқи инсон, ба мисли Ҳюман Райтс Вотч ва Кумитаи Ҳелсинкӣ моҳи июл, замоне ки Мижгона, модари Иброҳим талош дошт барои табобат писарашро аз Тоҷикистон берун барад, чанд дафъа изҳорот доданд.

Бобои Иброҳим – Муҳиддин Кабирӣ – раҳбари ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ аст. Ин ҳизб бахше аз иттиҳоде буд, ки дар ҷараёни даргириҳои дохилии солҳои 1992-97 бо ҳукумат ҷангид. Созишномаи сулҳи соли 1997 ба ин ҳизб мақомҳои давлатӣ дод ва он ба паймони сулҳ пойбанд буд.

Аммо дар Тоҷикистон тасмим гирифтанд, ки мухолифон, аз ҷумла ҳизби наҳзатро "хунсо" кунанд. Ин ҳизб тавонист дар интихоботи моҳи марти соли 2015 номзадҳои худро пешбарӣ кунад, вале моҳи октябри ҳамон сол террористӣ ва мамнуъ эълон шуд. Баъзе аз раҳбарияти ҳизб, ки дар кишвар буданд, соли 2016 ба муддатҳои тӯлонии зиндон маҳкум шуданд. Ду нафари онҳо ҳукми абад гирифт.

"Духтари террорист"

Манъи сафари Фотимаву бибиаш ва хонаводаи Кабирӣ нуқтаи авҷи фишори мақомот буд, ки ҳамзамон бо саркӯби мухолифон оғоз шуд. Таъқиби наздикони мухолифон дар Тоҷикистон моҳи сентябри соли 2016, як рӯз баъди он сар шуд, ки намояндагони "Гуруҳи 24" ва ҳизби мамнӯи наҳзат дар нишасти солонаи САҲА дар Лаҳистон суханронӣ карданд.

Он вақт созмони Ҳюман Райтс Вотч гуфта буд, гуруҳе аз донишҷӯёну муаллимон, мудирони мактабҳо ва мақомоти маҳаллии шаҳри Кӯлоб ба хонаи Шабнам Худойдодова рафта, духтараш Фотимаро таъна задаанд, ки “духтари террорист” ва “душмани халқ” аст. Рӯзи дигар “муҳоҷимон” ҷияни даҳсолаи Шабнамро ба ҷои духтараш Фотима гирифта, латту кӯб намуданд. Сипас ба хона даромада, ба камияш се хешованди Худойдодоваро зада, онҳоро “террорист” садо карданд.

Дар ҳамон рӯз ба камияш дар се хонаи дигари наздикони мухолифон чунин "ҳамла"-ҳои дастҷамъӣ рух дод. Ин ҳодисаҳо нишон дод, ки ҳамаашон барномарезишуда буданд ва ин оркестро ҳукумат раҳбарӣ мекард.

"Тактика"-и дигар

Бар иловаи хушунат, мақомот наздикони мухолифинро маҷбур кардаанд, ки дар наворҳои видеоӣ онҳоро маҳкум кунанд. Моҳи декабри соли 2015 вақте Муҳиддин Кабирӣ нақша дошт дар як нишасти Фридом Ҳауз дар Вашингтон маъруза кунад, мақомот ба хонаи падари 95-солааш рафта, аъзои хонаводаро маҷбур кардаанд, ки Кабириро маҳкум намоянд. Баъдан ин видео дар Ютуб гузошта шуд. Чунин "тактита" алайҳи наздикони аъзои "Гуруҳи 24" ҳам истифода шудааст.

Моҳи январи соли 2016 намояндагони мақомот падари Кабириро, ки он вақт 96 сол дошт, аз сафар ба Истанбул боздоштанд. Ӯ қасд дошт, дар Туркия табобат гирад. Маъмурони амниятӣ ӯро мисли Фотима Давлатова баъди гузаштан аз марз аз ҳавопаймо берун оварданд. Ӯ моҳи октябри соли 2016 даргузашт.

Умеди фаъолон аз чист?

Мумкин буд, мақомоти Тоҷикистон ба чунин рафтори худ идома бидиҳанд. Аммо пас аз эътирозҳои байналмилалии гуруҳҳои ҳуқуқи башар дар шабакаҳои иҷтимоӣ, билохира, ба фишорҳо "тоб" наоварданд. Рӯзи 2-юми август набераи чаҳорсолаи Кабирӣ ва модараш ба Истанбул рафтанд. Рӯзи 11-уми август ба Фотима ва бибияш ҳам иҷоза шуд, ки кишварро тарк кунанд.

  • Моҳи майи имсол ду ниҳоди Созмони Милали Муттаҳид хулоса доданд, ки ҳукми зиндони Зайд Саидов ва Маҳмадалӣ Ҳайит ҳуқуқи байналмилалиро нақз мекунад.

Муваффақияти #FreeHamza ва #FreeFatima баёнгари он аст, ки дар сахттарин ҳолат баъзе вақт фишор ҳам натиҷа медиҳад. Фаъолон умед доранд, ки чунин фишорҳои хусусӣ ва дастамъӣ, мумкин аст, ба беҳтар шудани вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон сабаб шавад.

Ҳидоят Бишчевич: Сафири ғарбӣ будан дар Тоҷикистон осон нест. ВИДЕО, САДО

Ҳидоят Бишчевич

Ҳидоят Бишчевич, раҳбари намояндагии дипломатии Иттиҳодияи Аврупо дар Тоҷикистон, баъди чаҳор соли маъмурият Душанберо тарк хоҳад кард. Дипломати 66-сола рӯзи 14-уми август дар суҳбат бо Радиои Озодӣ дар бораи таҷрибаи кораш дар Тоҷикистон, дидгоҳҳояш ба ояндаи ин кишвар ва нақшаҳои худ изҳори назар кард.

Мақомоти Тоҷикистон диди рушди иқтисодиро доранд, аммо дар мавриди ҳалли риёзии ин вазифа миқдори зарурии мутахассисонро дар ихтиёр надоранд.

Радиои Озодӣ: То ду ҳафтаи дигар маъмурияти Шумо дар Тоҷикистон поён меёбад. Бардоштатон аз кор дар Тоҷикистон чӣ аст? Агар аз рӯи ҷадвали даҳбаллӣ баҳо диҳед, рушди Тоҷикистон аз назари озодиҳои сиёсиву ҷамъиятӣ дар куҷост?

Ҳидоят Бишчевич: Чаҳор сол аст, ки дар Тоҷикистон фаъолият дорам. Рӯзҳои охир худам низ дар фикри он ҳастам, ки дар тӯли ин чаҳор сол ба чӣ дастовардҳое ноил шудаам. Агар Иттиҳодияи Аврупо дар тӯли чаҳор соли охир ба Тоҷикистон кумак кардааст, ин ёриҳо ба чӣ наҳва расидаанд? Фикр мекунам, Тоҷикистон дар ин муддат дар шароити ҷаҳони бӯҳронӣ тавонист сулҳу субот дар кишварро ҳифз кунад. Аз лиҳози таърихӣ ин дастоварди муҳимтарин мебошад. Зеро, ҷаҳон ба як марҳилаи муносиботи байналмилалие ворид шудааст, ки бархе кишварҳо дар давоми як ҳафта ҳам аз байн бурда мешаванд. На танҳо кишварҳо, балки минтақаҳо низ қурбонии чунин марҳилаи хушунатомези ҷаҳонӣ шудаанд. Дар чунин вазъият дастоварди мақомот ва мардуми Тоҷикистон ҳифзи сулҳу субот дар кишвар аст. Ҳарчанд, ба бовари ман, ҳаводиси рӯзҳои ахир аз вуҷуди нерӯҳое паём медиҳанд, ки мухолифи чунин раванди рушди Тоҷикистон мебошанд. Яъне, рушди Тоҷикистон ба гунаи як кишвари дунявии дорои иқтисоди мустақил. Метавонам ҳатто бигӯям, ки ин поёни як муҳориба барои ҳуввияти кишвар буд. Эҳтимол дорад, чунин наҳваи рушди Тоҷикистон ба касе хуш намеояд. Вале ба унвони намояндаи Иттиҳодияи Аврупо метавонам бигӯям, ки мо дар Тоҷикистон ҳастем ва аз чунин самти рушди Тоҷикистон пуштибонӣ мекунем. Ҳарчанд, масоиле дар ин кишвар вуҷуд дорад, ки ҳалли он ё

пешравӣ дар ин заминаро мо ҳамчунон интизорем. Ин масоил марбути риояи ҳуқуқи инсон, озодии сухан ва матбуот ва рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ мебошанд. Мо дарк мекунем, ки ҳалли ин масоил ба рушди таърихии кишвар низ вобаста аст. Ҳар яке аз ин мавзӯъро бояд дар пасманзари рушди кулли кишвар баррасӣ кард. Масъулияти ояндаи кишвар танҳо бар дӯши мақомот нест, балки ҳамаи ҷомеа бояд ба он ҷавобгар бошад. Агар дар ҷомеа якдигарфаҳмӣ набошад, мо дидем, ки бархе аз кишварҳо ба мисли Сурия, ба чӣ сарнавиште гирифтор шуданд. Ҳадафи асосии Иттиҳодияи Аврупо ба таъмини субот ва рушди иқтисодиву иҷтимоӣ вобаста аст. Вале ҳамзамон мо риояи арзишҳои умумбаширӣ ба монанди озодиҳои иқтисодиву сиёсӣ, гуногунандешӣ ва ҳуқуқи инсонро канор намегузорем.

Навори видеоро дар инҷо тамошо кунед:

Сафири Иттиҳоди Аврупо аз Тоҷикистон меравад - Гуфтугӯ бо Бишчевич
лутфан мунтазир бошед

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:06:13 0:00

Радиои Озодӣ: Ба саволи ман дар бораи арзёбӣ тибқи ҷадвали даҳдараҷаӣ посух надодед...

Ҳидоят Бишчевич

Дипломати хорват 66 сол дошта, зодаи шаҳри Сараевои Югославияи собиқ аст. Дар гузашта ба ҳайси журналист ва сардабири нашрияи "Vjesnik" ва таҳлилгари сиёсӣ ва масоили байналмилалӣ кор кардааст. Муаллифи китоб ва таҳқиқоти сиёсӣ роҷеъ ба сабабҳои пошхӯрии Югославия, инқилоби исломии Эрон ва ҷанги Эрону Ироқ аст. Дар соли 1992 ба фаъолияти дипломатӣ гузашт ва корро дар вазорати хориҷаи Хорватия аз мақоми раиси департаменти Осиё ва кишварҳои арабӣ шурӯъ кард. Баъди ин солҳои мухталиф дар вазифаҳои сафири Хорватия дар Туркия ва Русия кор кардааст. Аз соли 2014 то охири августи 2018 - раҳбарии намояндагии Иттиҳодияи Аврупо дар Тоҷикистонро ба ӯҳда доштааст.

Ҳидоят Бишчевич: Ҳмм, саволи душвор. Росташро мегӯям, посух ба ин савол бароям душвор аст. Агар шаш бигӯям, камтар мешавад. Агар баҳои ҳашт гузорам, сахт баланд аст... Дар арзёбии мавзӯи озодиҳои сиёсӣ бояд рушди сиёсии таърихии Тоҷикистон дар 25 соли охирро ба инобат бигирем. Намегӯям, ки аз озодиҳои сиёсӣ бояд сарфи назар кард, вале воқеиятҳоро набояд фаромӯш кард.

Радиои Озодӣ: Оё дар Тоҷикистон сафири як кишвари ғарбӣ будан осон аст?

Ҳидоят Бишчевич: Не. Росташро мегӯям, дар Тоҷикистон сафири як кишвари ғарбӣ будан душвор аст. Танҳо дар он вақт осон мебуд, ки ман ба унвони сафири ғарбӣ ба Тоҷикистон биёям ва бо дарназардошти ақибмонии кишвар дар ҳама арсаҳо назди вазире бидароям ва бигӯям, ки "ана ин камбудиҳо ҳаст ва бояд ислоҳ кунед". Яъне, агар вазифаи сафир танҳо аз интиқоди мақомот иборат бошад, он вақт осон мебуд. Вале ман ҳамеша мухолифи чунин тарзи корбарӣ будам. Чунин вазъиятро ман дар кишвари худам – Хорватия, минтақаи худ ва Украина низ вохӯрдаам. Бар ин хулоса расидаам, ки ҳар кишвар бояд аз ин марҳила убур карда, ба сатҳи баландтаре бирасад. Танҳо интиқод роҳи сарбастаест, ки дар ниҳоят самар намедиҳад. Аммо ҳаминро дастоварди худ медонам, ки дар ду соли ахир ҳамдигарфаҳмии миёни Брюссел ва Душанбе ва Тоҷикистону кишварҳои аврупоӣ ба сатҳи баланде расид. Ҳатто агар ҷонибҳо мавқеи гуногун дошта бошанд ҳам, метавонанд паси мизи музокирот мушкилеро баррасӣ кунанд. Ба унвони мисол, раҳбарияти мо дар Брюссел аз тасвиби қонуни танзим сахт нигарон буданд, зеро муқаррароти он ҳарими хусусиро нақз мекунад. Ман барояшон фаҳмонидам, ки агар мехоҳед ин мушкилро дарк кунед, пас, бояд ҳадди ақал 6 моҳ дар Тоҷикистон зиндагӣ карда, вазъи зиндагии тоҷиконро аз наздик бубинед. Онҳо маҷбур мешаванд барои баргузории як тӯи арӯсӣ аз хешовандону бонкҳо қарз бигиранд. Дар натиҷа, муваффақ шудем раванди муколама ва эҳтироми ҳамдигарро ҳифз кунем.

Радиои Озодӣ: Дар гузашта аз сангин будани сатҳи андоз дар Тоҷикистон танқид карда будед. Оё мақомоти тоҷик ба ин назари Шумо вокуниш нишон доданд?

Ҳидоят Бишчевич
Ҳидоят Бишчевич

Ҳидоят Бишчевич: Фикр мекунам бо мусоидати Иттиҳодияи Аврупо ва шарикони дигари рушд дар Тоҷикистон аҳамияти ин мушкил хеле рӯшан шуд. Мақомот дарк карданд, ки барои ҷалби бештари сармоягузорон ба иқтисоди Тоҷикистон бояд сиёсати андозбандиро шаффоф ва сабуктар кунанд. Зеро, бидуни ҷалби сармояи хориҷӣ иқтисоди Тоҷикистон рушд намекунад. Агар Тоҷикистон мехоҳад, ки сармоягузорони аврупоӣ вориди иқтисоди ин кишвар шаванд, бояд сиёсати андозбандиашро мушшахасу шаффоф карда, тоҷиронро аз санҷишҳои бешумор озод кунад.

Радиои Озодӣ: Ҷаноби сафир, мо иттилоъ дорем, ки Шумо бо президент Раҳмон дар бораи барномаи рушди иқтисодии Тоҷикистон то соли 2030 сӯҳбати тӯлоние доштед. Оё метавонед баъзе аз ҷузъиёти ин суҳбатро барои мо рӯшан созед?

Ҳидоят Бишчевич: Ҳанӯз дипломате вуҷуд надорад, ки ҷузъиёти суҳбатҳояш бо мақомоти кишвареро ифшо созад. Аз суҳбатҳо бо президент Раҳмон ва вазирони умури хориҷиву молия ва рушди иқтисод дарк кардам, ки Тоҷикистон чанд марҳилаи рушди иқтисодиро паси сар кардааст. Марҳилаи аввал – ҷустуҷӯи масири рушд, марҳилаи дувум – ҷанги шаҳрвандӣ ва севум - бозсозӣ. Аммо, марҳилаи чаҳорумро марҳилаи рукуд номидан мумкин аст, зеро Тоҷикистон рушд намекарду ҳар лаҳза метавонист ба коми яке аз кишварҳои наҳанги иқтисодӣ биравад. Мақомот дарк карданд, ки як барномаи воқеии рушди иқтисодӣ зарур аст. Иттиҳодияи Аврупо низ дар таҳияи ин барнома мусоидат кардааст. Ҳоло мақомоти Тоҷикистон Иттиҳодияи Аврупоро барои мусоидат дар иҷрои ин барномаи иқтисодӣ даъват кардааст. Коршиносони мо аллакай ним сол аст, ки дар Тоҷикистон фаъолият доранд. Мақомоти тоҷик диди рушди иқтисодиро доранд, аммо дар мавриди ҳалли риёзии ин вазифа миқдори зарурии мутахассисони ҳирфаиро дар ихтиёр надоранд.

Радиои Озодӣ: Иттиҳодияи Аврупо хостори бозбинии ҳукми хабарнигор Хайрулло Мирсаидов шуд. Шумо ӯро бегуноҳ меҳисобед?

Лаҳзае аз суҳбати Искандари Фирӯз бо Ҳидоят Бишчевич
Лаҳзае аз суҳбати Искандари Фирӯз бо Ҳидоят Бишчевич

Ҳидоят Бишчевич: Ман ҳақ надорам ҳукми додгоҳии кишвареро шарҳ бидиҳам. Аммо мо - се сафири аврупоӣ дар Тоҷикистон пешниҳод карда будем, ки ин ҳукм бозбинӣ шавад. На танҳо дар масъалаи Хайрулло Мирсаидов, балки нисбат ба масоили дигари ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон тасмимҳои дигаре гирифта шавад. Ин ҳама ба суди Тоҷикистон хоҳад шуд. Ба унвони мисол, ҳоло Тоҷикистон мехоҳад мақоми шарики тиҷоратии боимтиёзи Иттиҳодияи Аврупоро соҳиб шавад. Агар мо ин масъаларо ба вакилони аврупоӣ пешниҳод кунем, онҳо мегӯянд, ки Тоҷикистон ба унвони узви Созмони ҷаҳонии тиҷорат бояд 27 конвенсияро тасвиб кунад, ки яке аз онҳо ба озодии сухан марбут аст. Дар акси ҳол вакилон метавонанд мухолифи додани чунин имтиёз ба Тоҷикистон шаванд.

Радиои Озодӣ: Оё дар робита ба фоҷиаи рухдода бо сайёҳон дар ноҳияи Данғара иттилои тозае дар даст доред? Зеро, дар ин ҳодиса сайёҳони аврупоӣ низ кушта шудаанд.

Ҳидоят Бишчевич: Намояндагии Иттиҳодияи Аврупо ниҳоди тафтишотӣ нест ва ба ин далел иттилои наве дар ин замина надорем. Вале мо сипосгузорем аз ҳукумати Тоҷикистон ва бавижа Вазорати корҳои хориҷии ин кишвар, ки ба мо ҳар як ҳолати нави ошкоршуда дар ин қазияро ироа мекунанд. Фикр мекунам, ин ҳодиса танҳо ҳамла ба дучархасаворон набуд. Аз ин ҳама чанд паёмеро метавон дид. Нахуст, ҳамла дар ноҳияи Данғара сурат гирифт. Ҳамла ба сайёҳони хориҷӣ буд. Дар ҳоле ки ҳукумати Тоҷикистон дар соли рушди сайёҳӣ мехоҳад дар ин арса фоидаи бештареро ба даст оварад. Ҷавонон, ки ин ҷиноятро содир кардаанд, дар меҳвари асосии сиёсати ҳукумати Тоҷикистон қарор доранд. Чанд ҳафта қабл аз вуқӯи ин ҷиноят Тоҷикистон мизбони ҳамоиши байналмилалии мубориза бо терроризм буд. Дастандаркорони ин ҳамла мехостанд бо як иқдом тамоми авлавиятҳои сиёсати ҳукумати Тоҷикистонро зери савол гузоранд.

Радиои Озодӣ: Шумо ба маҳалли анҷоми ин ҷиноят ишора кардед. Манзуратон зодгоҳи раиси ҷумҳури Тоҷикистон аст?

Бо худ аз Тоҷикистон санг мебарам. Санги оддӣ, на гаронбаҳо. Тӯли чаҳор соле, ки дар Тоҷикистон будам, аз ҳар минтақа бо худ санге меовардам ва болояш исми ҳамон маҳаллро менавиштам. Чанд рӯз қабл ин сангҳоро бо почта ба Хорватия фиристодам ва вазнаш ҳудуди 150 кило шуд.

Ҳидоят Бишчевич: Бале. Тоҷикистон дар ҳоли пешравист, вале ин ҳама ба касе маъқул нест. Онҳо хостанд ба ҷаҳониён паём диҳанд, ки на ҳама дар кишвар бо чунин вазъ розӣ аст. Набояд фаромӯш кард, ки баъди як ё якуним соли дигар дар Тоҷикистон интихоботи навбатӣ бояд баргузор шавад. Ин ҳама омилҳо тасодуфӣ нестанд.

Радиои Озодӣ: Ҷаноби сафир, ҷойгузини Шумо дар курсии сафири Иттиҳодияи Аврупо дар Тоҷикистон кӣ мешавад?

Ҳидоят Бишчевич: Раҳбари сиёсии Иттиҳодияи Аврупо хонум Моғиринӣ аллакай номзадии сафири навро эълон кард ва Душанбе ин номзадро қабул дорад. Ин диплопат аз Шветсия хонум Мерлин Йозефсон аст. Аввали моҳи сентябр баъд аз рафтани ман ба Тоҷикистон хоҳад омад.

Радиои Озодӣ: Ба ҷойгузини худ барои тақвияти ҳамкориҳои миёни Тоҷикистон ва Иттиҳодияи Аврупо чӣ машварат медиҳед?

Ҳидоят Бишчевич: Бо Мерлин Йозефсон дар тамос ҳастам ва барояш машварат додам, ки барои ҳифзи сатҳи баланди муносибатҳои миёни Иттиҳодияи Аврупо ва Тоҷикистон талош бикунад. Танҳо дар ин сурат ҳарду ҷониб ба қуллаҳои баландтаре хоҳанд расид.

Сафири Иттиҳоди Аврупо аз Тоҷикистон меравад - Гуфтугӯ бо Ҳидоят Бишчевич
лутфан мунтазир бошед

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:15:00 0:00
Линки мустақим

Радиои Озодӣ: Аз Тоҷикистон ёдгорие бо худ мебаред?

Ҳидоят Бишчевич: Ман хеле сари ин мавзӯъ фикр кардам ва ба хулосае расидам, ки бо худ чизе намебарам, аммо аз худам дар ин ҷо ёдгорие мегузорам.

Радиои Озодӣ: Яъне, чӣ?

Ҳидоят Бишчевич: Дар Тоҷикистон ҳамзамон бо иҷрои вазифаам ман рассомӣ ҳам мекардам. Дар тӯли чаҳор сол ҳудуди 50 наққошӣ офаридаам. Дар як музояда ман ин наққошиҳоро ба фурӯш гузошта, ҳудуди 2 ҳазор евро ба даст овардам. Ин маблағро барои хайрия ба муассисаҳои томактибиву ятимхонаҳо дар Душанбеву Норак сарф кардам. Бо худ аз Тоҷикистон санг мебарам. Санги оддӣ, на гаронбаҳо. Тӯли чаҳор соле, ки дар Тоҷикистон будам, аз ҳар минтақа бо худ санге меовардам ва болояш исми ҳамон маҳаллро менавиштам. Чанд рӯз қабл ин сангҳоро бо почта ба Хорватия фиристодам ва вазнаш ҳудуди 150 кило шуд. Баъд аз бозгашт ба ватан бознишаста мешавам ва мехоҳам як Академияи хусусии дипломатӣ таъсис бидиҳам.

Намояндаи матбуоти САҲА: Аз ҳукми сангин ва номуносиби Мирсаидов нигарон шудам. ВИДЕО

Намояндаи САҲА дар умури озодии баён ва матбуот Ҳарлем Дезир дар изҳороти рӯзи 11 июлаш аз ҳукми 12 соли зиндони журналисти тоҷик Хайрулло Мирсаидов изҳори нигаронӣ кард.

Вай гуфт, “аз ҳукми сангин ва номуносибе, ки ба журналист, бахусус дар робита иттиҳоми азхудкунии 124 ҳазор сомонӣ (тахминан 11,521 евро) содир шуд, нигарон шудам”. Вай аз мақомоти Тоҷикистон тақозо кард, ки Хайрулло Мирсаидовро билофосила озод кунанд ва “озодии ӯро дар навиштани гузориш дар ҳама мавзӯъҳо ва бидуни тарси таъқиб шудан” таъмин кунанд.

Ин ҳукм рӯи ҷомеаи журналистӣ чунин таъсир мекунад, ки ҳар яке интизор аст, ки ҳар лаҳза метавонанд ба ҳар гуноҳе бошад ӯро беш аз 10 сол зиндонӣ кунанд. Эҳсоси худсонсуриро зиёд мекунад ва боварӣ ба мақомоти судию додситониро комилан коҳиш медиҳад

Намояндаи САҲА дар умури озодии баён дар муддати боздошти Мирсаидов ду дафъа – моҳҳои март ва апрели соли ҷорӣ бо пахши изҳорот аз боздошти журналист ба хотири иҷрои фаъолиятҳои касбиаш изҳори ташвиш карда буд.

Қаблан сафоратҳои ғарбии мустақар дар Тоҷикистон ҳам дар як изҳорот ҳукми 12 соли зиндони журналист Хайрулло Мирсаидов "сангин" ва "мояи нигаронӣ" номиданд ва аз ҳукумат бозбинии ҳукмро тақозо карданд.

Дар изҳороти муштараки сафоратҳои Британияи Кабир, Олмон, Фаронса, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ва Намояндагии Иттиҳоди Аврупо дар Тоҷикистон, ки рӯзи 11 июл пахш шуд, аз ҳукми 12 соли зиндони додгоҳи Хуҷанд нисбати журналист ва раҳбари гурӯҳи ҳаҷвнигорони КВН Хайрулло Мирсаидов нигаронии амиқ баён шудааст.

12 соли зиндони низомаш сангин

​Додгоҳ рӯзи 11 июл Мирсаидовро дар нақзи се моддаи Кодекси ҷиноии Тоҷикистон айбдор дониста, ӯро ба мӯҳлати 12 соли зиндони низомаш сангин айбдор кард. Додгоҳ қарор кард, ки гуноҳи Мирсаидов аз рӯи иттиҳоми "азонихудкунӣ ва исрофкории маблағҳои давлатӣ", "сохтакории ҳуҷҷатҳо", "пахш кардани маълумоти бардурӯғ" дар бораи Олим Зоҳидзода, собиқ раиси бахши ҷавонони ҳукумати Суғд исбот шудааст.

Вакили дифои журналист ин ҳукмро "ноодилона" хонда гуфт, ки барои бозбинӣ шудани парванда ба додгоҳи зинаи болоӣ шикоят мекунад.

Дар изҳороти сафоратҳои кишварҳои Аврупо ва ИМА шоми 11 июл гуфта мешавад, ки ҳукми Мирсаидов "хеле сангин" буда, "ба ҷинояте, ки ӯ айбдор шудааст, мувофиқат намекунад". Дар матн, аз ҷумла омадааст:

"Ин ҳукм ба озодии cухан ва баён дар Тоҷикистон таъсири манфӣ мерасонад ва мо даъват менамоем, ки мақомотҳои дахлдори Тоҷикистон ин ҳукмро аз нав дида бароянд". Сафоратҳои Аврупову ИМА дар идома навиштаанд, ки ҳукми додгоҳ "имконияти ҳамкориро бо Тоҷикистон дар амри беҳбуди идораи давлатӣ, ҳамчун шарики рушд, заиф хоҳад кард".

​Дар изҳорот гуфта мешавад, ки "мурофиаи одилонаи судӣ ба манфиати худи Тоҷикистон" аст ва "ба хотири кафолати пуштибонии кишварҳои шарик дар амри расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ ва нақшаҳои рушд муҳим мебошад".

Human Rights Watch: Ҳукми додгоҳ амиқии бӯҳрони ҳуқуқи башар дар Тоҷикистонро ба намоиш гузошт

Созмони байналмилалии ҳомии ҳуқуқи башар Human Rights Watch, ки шурӯъ аз боздошти Мирсаидов ин парвандаро интиқод кардааст, ҳукми додгоҳро шадидан интиқод кард. Стив Свердлов, пажӯҳишгари масоили Осиёи Марказӣ дар ин созмон дар як вокунишаш гуфт, дар сурати бетағйир мондани “ҳукми сангини журналист ва як шахси ошкоргӯ ин на танҳо шаппотие ба обрӯи касби журналистика дар Тоҷикистон, балки ба рӯи ҳар як шаҳрванди ин кишвар хоҳад буд”.

Свердлов мегӯяд, журналистон “бояд ҳақи иҷрои масъулиятҳои касбии худро дошта бошанд ва аз рӯи иттиҳомоти сиёсӣ ба зиндон маҳкум нашаванд”. Вай мегӯяд, ҳукми додгоҳи Хуҷанд баёнгари он аст, ки “дар Тоҷикистон ҳар шахс дар ҳар замон метавонад тамғаи ҷинояткорро бигирад ва танҳо ба хотири баёни озоди мавқеаш муҷозот шавад”.

Ин масъули Human Rights Watch аз ҷомеаи байналмилалӣ, ба вижа ИМА ва Иттиҳодияи Аврупо тақозо кард, ки озодии беқайдушарти Мирсаидовро талаб кунанд. “Ҳамкорони байналмилалии Тоҷикистон бояд масхараи адолатро маҳкум кунанд”, гуфтааст Свердлов.

Amnesty International: Тоҷикистон бояд Хайруллоро озод кунад

Қабл аз ин намояндаи дафтари Amnesty International дар шаҳри Маскав Александр Артемйев дар сӯҳбат бо Радиои Озодӣ рӯзи 11 июл ҳукми додгоҳи Тоҷикистон дар нисбати Хайрулло Мирсаидовро ба шиддат интиқод кард.

Александр Артемйев

Вай гуфт, “маҳкумияти Хайрулло як ҳамлаи ошкоро ба озодии баён дар Тоҷикистон аст. Мо аз оғоз ин парвандаро сиёсӣ арзёбӣ мекардем. Ҳазв шудани як модда аз парвандаи ӯ фикри моро тағйир надод. Мо аз ҳукумати Тоҷикистон тақозо мекунем, ки журналистро билофосила озод кунанд. Умедворем, ки Тоҷикистон ӯҳдадориҳои худро аз рӯи қавонини байналмилалӣ, аз ҷумла дар амри риояи озодии баён, иҷро хоҳад кард”.

Артемйев гуфт, ки созмони Amnesty International дар робита бо ин қазия дар фурсати наздик изҳори назари худро нашр мекунад.

Ҳукми Мирсаидов: “Ҷомеаи журналистӣ дар интизори адолат фиреб хӯрд”
лутфан мунтазир бошед

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:00:32 0:00

Додгоҳ гуфт....

Илова ба қарори 12 соли зиндон, додгоҳ гуфт, ки баъди анҷоми мӯҳлати зиндон Мирсаидов ҳақи дар давоми 2 соли дигар ҳақи ишғоли вазифа дар созмонҳои ҷамъиятиро надорад.

Ҷӯрахон Раҳмон, муовини раиси додгоҳи Хуҷанд ва масъули бозбинии ин парванда зимни қироати ҳукм гуфт, Мирсаидов ба ҳайси раҳбари КВН-и Тоҷикистон ба хазинаи давлат 123 ҳазор сомонӣ (тахминан 14 ҳазор доллар) зарар расонид ва он зарари молӣ ба манфиати давлат рӯёнида шавад. Ӯ гуфт, ба сабаби он ки Мирсаидов ин маблағи зарарро қаблан пардохт накард, нисбат ба ӯ мутобиқи моддаи 245 – “исроф ё азонихудкунӣ” ҷазои ҳабс татбиқ гардид.

Додгоҳ ҳамчунин ба Олим Зоҳидзода тавсия дод барои рӯёнидани ҷуброни зарҳои моддиву маънавии худ аз амали Мирсаидов ба додгоҳ бо даъвои нав муроҷиат кунад.

Мирсаидов дар вокуниш ба ҳукми додгоҳ чизе нагуфт, вале хеле рӯҳафтода шуд. Модари ӯ ин ҳукмро ногаҳонӣ ва ноодилона хонда гирист.

Умедвории наздикон

Хайрулло Мирсаидов 5 декабри соли 2017 боздошт шуд. То лаҳзаи эълони ҷазо Мирсаидов, вакили дифои ӯ, пайвандону дӯстонаш умедвор буданд додгоҳ далелҳои пешовардаи ӯро дар назар гирифта, ӯро раҳо ё ҳадди ақал ҷазои ғайриҳабсӣ медиҳад. Вале эълони ҷазои 12 соли ҳабс ҳамаро дар ҳоли шок гузошт.

Вақти эълони ҳукм аз 4 вакили дифои Мирсаидов танҳо яке аз онҳо - Дилафрӯз Самадова ҳузур дошт. Ӯ баъд аз анҷоми қироати ҳукм дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, ҷазои таъинкардаи додгоҳро хеле сангин меҳисобад ва аз зинаи болоии додгоҳ бозбинии парвандаро талаб хоҳанд кард.

“Ҷомеаи журналистӣ дар интизори ҷавоби одилона фиреб хӯрд”

Ба 12 сол маҳкум шудани Хайрулло Мирсаидов дар дохили ҷомеаи журналистии Тоҷикистон ба вокунишҳои тунд рубарӯ шуд. Хуршеди Атовулло, роҳбари Маркази тадқиқоти журналистӣ мегӯяд, ҷомеаи журналистӣ “дар интизории ҷавоби одилона фиреб хӯрд.”

Роҳбари Маркази тадқиқоти журналистӣ афзуд, баъд аз ҳазфи моддаи барангехтани кинаю адовати миллӣ ҳамагон умед доштанд, ки парванда баста ва Мирсаидов бо баргардондани маблағи баҳсӣ озод хоҳад шуд.

Хуршеди Атовулло

Хуршед Атовулло афзуд, ин ҳукм рӯи ҷомеаи журналистӣ таъсири манфӣ мегузорад.

“Ин ҳукм рӯи ҷомеаи журналистӣ чунин таъсир мекунад, ки ҳар яке интизор аст, ки ҳар лаҳза метавонанд ба ҳар гуноҳе бошад ӯро беш аз 10 сол зиндонӣ кунанд. Эҳсоси худсонсуриро зиёд мекунад ва боварӣ ба мақомоти судию додситониро комилан коҳиш медиҳад. Ҳар рӯзноманигоре, ки аз ақалан ҷониби додситонӣ ё касе ҳаст айбдор мешавад, ин маънои онро дорад, ки ӯ рост ба зиндон меравад,” - гуфт ӯ.

Намояндагони ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон низ аз ҳукми Мирсаидов изҳори норизоиятӣ карда мегӯянд, интизор доштанд ӯ аз толори мурофиа озод мешавад.

Шоира Давлатова, роҳбари ташкилоти ҷамиятии “Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон” мегӯяд, факту далелҳое, ки аз ҷониби ҳимоятгарон барои тасдиқи бегуноҳии ӯ пешниҳод шуда буд, асос барои озодии ӯ буд.

Бо ин ҳама хонум Давлатова афзуд, Хайрулло Мирсаидов ҳоло имкон дорад аз болои ҳукми додгоҳи Хуҷанд ба зинаҳои болоӣ шикоят барад.

Сухани охирини Мирсаидов: Обрӯи тоҷиконро боло бурдам

Мирсаидов дар сухани вопасинаш рӯз 10 июл дар додгоҳ гуфт, ӯ пулҳои аз буҷа барои КВН ҷудогардидаро ба манфиати худ масраф накардааст. Ӯ дар шарҳи 124 ҳазор маблағҳои ба қавли мақомоти тафтишотӣ, “ғайримақсаднок масрафгардида” гуфт, ки гоҳе аз рӯи зарурат маблағро барои пӯшонидани хароҷоти аз қабл пешбининашуда барои КВН дар Русия истифода кардааст. Вале мақомоти санҷиш баъзе чекҳои ӯро қабул накарданд.

Вай гуфт, барои баъзе хароҷот, масалан - либоси миллӣ аз бозор - натавонистанд чек пешниҳод кунанд. Ӯ афзуд, КВН-и Тоҷикистон таҳти раҳбариаш тавонист симои тоҷиконро, ки дар саҳнаҳои ҳаҷвии Маскав “Равшану Ҷамшуд” сохта буданд, то андозае ба самти мусбат тағйир диҳад ва заковату ҳозирҷавобӣ ва танзу шухиҳои тоҷиконро ба намоиш гузорад.

Ӯ гуфт, то то кунун барои ин кораш аз касе на пул, на унвону мансаб талаб накард ва ҳама душвориҳову мушкилоти молии КВН-ро, ки доимӣ рӯ ба рӯ буд, таҳаммул кард. Аммо дар пайи расонаӣ кардани танқиди собиқ сардори раёсати ҷавонон, ки аз ӯ бо роҳи харидани микрофону додани чек ба ӯ 1 ҳазор доллар ришват хост, мақомот алайҳи худи ӯ парвандаи ҷиноӣ боз карданд ва ҳоло ҳудуди 6.5 моҳ паси панҷара сипарӣ мекунад.

Мирсаидов аз ҳуқуқи танқиди озод истифода кард

Дилафрӯз Самадова, яке аз вакилони дифои Мирсаидов рӯзи сешанбе гуфт, дар ҳоле ки Тоҷикистон аз озодии сухан ҷонибдорӣ мекунад ва аз рӯи қонунҳои кишвар таъқиб барои танқид дар Тоҷикистон манъ аст, Мирсаидов маҳз баъди танқиди раҳбари собиқи раёсати ҷавонони Суғд, ки аз ӯ бо шевае 1 ҳазор доллар ришва талаб дорад, дар як муроҷиатномаи нашрнамудаи худ дар моҳи ноябри соли 2017 аз ҷониби мақомот дастгир гардид.

Хайрулло Мирсаидов бар асоси 4 банди Кодекси ҷиноии Тоҷикистон, аз ҷумла "барангехтани кинаю адовати миллию мазҳабӣ" муттаҳам эълон шуда буд. Вале 21-уми майи имсол додситонӣ гуфт, тафтишот ин моддаро бинобар сабаби исбот нашудан аз парвандаи Хайрулло Мирсаидов берун кард.

Инчунин, тафтиши додситонӣ маълум кардааст, ки ӯ на беш аз 300 ҳазор сомонӣ пули буҷет, балки тақрибан 100 ҳазор сомониро гӯё "барои харҷҳои хусусӣ ва ғайримақсаднок" истифода намудааст.

Мирсаидов рӯзи 5-уми декабри соли 2017, баъди он дастгир гардид, ки дар як изҳороти чопӣ дар интернет иддао кард, сардори собиқи раёсати ҷавонон, варзиш ва сайёҳии Суғд Олим Зоҳидзода барои қабули ҳисоботи хароҷоти дастаи КВН аз ӯ ҳазор доллар ришва талаб дорад. Зоҳидзода шаъну шарафи худро поймолшуда донист ва ба додситонӣ шикоят бурд.

Ӯ 6 моҳ боз дар боздошгоҳи муваққаттии шаҳри Хуҷанд дар ҳабс қарор дорад. Боздошти Мирсаидов боис ба интиқоди зиёди созмонҳои ҳомии ҳуқуқи башар ва ИМА, Иттиҳодияи Аврупо ва дигарон шуд. Онҳо озодшавии билофосилаи журналисти маъруф ва ташкили додгоҳи озоду мунсифонаро талаб доранд.

Тоҷикистон аз панҷ "муштарии" фаъоли Интерпол будааст. ВИДЕО

Як намояндаи баландпояи Интерпол гуфт, Тоҷикистон яке аз панҷ кишвари умдае аст, ки пайваста маълумот дар бораи ҷангҷӯёни хориҷиро дар ихтиёри ин ниҳоди байналмилалии амниятӣ мегузорад.

Саҳифаи "Интерпол" дар солҳои аввали пайдоиши ДИИШ ва пайвастани ҷавонони тоҷик ба сафи он аз аввалин манобеи бозе буд, ки акси “ҷиҳодиён”-и тоҷик ва маълумот дар бораи онҳоро нашр мекард.

Тоҷикистон аз панҷ "муштарии" фаъоли Интерпол будааст
лутфан мунтазир бошед
### Эмбед ###

### Феълан кор намекунад ###

0:00 0:00:24 0:00

Элизабет Нюгеубер, муовини намояндаи махсуси Интерпол дар Созмони Милали Муттаҳид, рӯзи 2-юми июл дар як нишасти Кумитаи мубориза бо терроризми Шӯрои Амният гуфт, айни замон дар махзани Интерпол маълумотномаи 43 000 ҷангҷӯи хориҷӣ вуҷуд дорад. "Тоҷикистон яке аз панҷ кишвари асосӣ аст, ки пайваста маълумот дар бораи террористони хориҷиро дар ихтиёри Интерпол мегузорад", - афзуд Нюгеубер.

Номи беш аз 2500 шаҳрванди Тоҷикистон дар рӯйхати Интерпол

Ӯ нагуфт, ҳоло чӣ маълумотнома дар бораи чанд шаҳрванди Тоҷикистон, ки дар ҷангҳои хориҷӣ ширкат мекунанд, дар феҳрасти Интерпол вуҷуд дорад.

Абдуғаффор Азизов
Абдуғаффор Азизов

Аммо охири соли гузашта Абдуғаффор Азизов, раиси идораи тоҷикистонии "Интерпол", гуфт, номи беш аз 2500 шаҳрванди кишварро барои пайгарду боздошт дар ихтиёри Интерпол гузоштаанд. Мақомоти Тоҷикистон мегӯянд, то кунун беш аз 1000 шаҳрванди кишвар ба Ироқу Сурия рафта ва ба сафи гурӯҳҳои ифротиву террористӣ, ба мисли “Давлати исломӣ” пайвастаанд.

Саҳифаи "Интерпол" дар солҳои аввали пайдоиши ДИИШ ва пайвастани ҷавонони тоҷик ба сафи он аз аввалин манобеи бозе буд, ки акси “ҷиҳодиён”-и тоҷик ва маълумот дар бораи онҳоро нашр мекард.

"Амалҳои харобкоронаи худро идома медиҳад"

Дар нишасти Кумитаи мубориза бо терроризми Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, хатари ифротгароӣ ва мубориза бо терроризм дар Осиёи Марказӣ ҳам баррасӣ шуд. Элизабет Нюгеубер гуфт, кишварҳои Осиёи Марказӣ ба хатарҳои гуногун, аз қочоқи маводи мухаддир гирифта, то ба тундгароии хушунатбор ва терроризм рӯ ба рӯянд ва "мо ҳамроҳ бо ин кишварҳо барои мубориза бо хатари ҷангҷӯёни хориҷӣ ҳамкорӣ мекунем".

Дар чанд соли охир бисёре аз кишварҳои Осиёи Марказӣ шоҳиди афзоиши тундгароии хушунатбор шуданд. Аз ҳар яке аз ин кишварҳо садҳо нафар ба Ироқу Сурия рафтаанд ва ба гурӯҳҳои террористӣ ҳамроҳ шудаанд. Тахмин меравад, ки шумораи ҷангҷӯёни хориҷӣ, аз ҷумла аз Тоҷикистону Қазоқистону Узбекистону Қирғизистон то 5 ҳазор нафарро ташкил медиҳад.

Созмони Милали Муттаҳид мегӯяд, баъзе аз ҷангҷӯён фармондеҳони баландпояи ДИИШ ва гурӯҳи террористии "Ан-Нусра" ҳастанд.

Дар нишасти Кумитаи мубориза бо терроризми Шӯрои Амният, Ҷонибек Ҳикматов, кордори намояндагии доимии Тоҷикистон дар Созмони Милал низ суханронӣ кард. Ӯ аз ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ ба ҳайси созмони террористӣ ном бурд, ки ба гуфтаи ӯ то имрӯз "амалҳои харобкоронаи худро бо ҳадафи ноамн кардани кишвар идома медиҳад".

Умеди Тоҷикистон аз ҷомеаи байналмилалӣ

Абдуҳалим Назарзода (Ҳоҷӣ Ҳалим)
Абдуҳалим Назарзода (Ҳоҷӣ Ҳалим)

Ӯ дигарбора аъзои ҳизби мазкурро ба ташкилу раҳандозии ошӯби нофарҷоми соли 2015 бо раҳбарии Абдуҳалим Назарзода, муовини собиқи вазири дифоъ муттаҳам кард ва гуфт, "Тоҷикистон талошҳояшро барои ба ҷавобгарӣ кашидани онҳо идома медиҳад ва бисёр умедвор аст, ки ҷомеаи байналмилалӣ дар ин ҷидду ҷаҳд ба мо кумак мекунад".

Ҳикматов афзуд, баъзе аз раҳбарони ин ҳизб дар як кишвари хориҷӣ “сарпаноҳи амн” ёфтаанд ва иқомат мекунанд. Раҳбарони ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ иддао дар бораи даст доштан дар ошӯби нофарҷоми соли 2015-ро рад карда мегӯянд, ин ошӯб баҳонае барои аз саҳна дур кардани ягона ҳизби мухолифи давлат буд.

Давлати Тоҷикистон дар гузашта номи Муҳиддин Кабирӣ, раиси ҳизбро барои пайгарди байналмилалӣ ба Интерпол дода буд. Аммо баъдан номи ӯро бо талаби ҳомиёни ҳуқуқ ва созмонҳои байналмилалӣ аз феҳраст хориҷ карданд.

Омилони шиканҷаи Комил Хоҷаназаров аз 12 то 13 сол зиндонӣ шуданд

Додгоҳи ҳарбии вилояти Суғд рӯзи 19-уми июн ду корманди мақомоти интизомии минтақаро бо ҷурми шиканҷаи Комил Хоҷаназаров, узви собиқи ҲНИТ дар ноҳияи Ашт, ба зиндон андохт. Бино ба ҳукми додгоҳ, Латифҷон Юлдошев – масъули собиқи Шуъбаи кофтукоби ҷиноии Раёсати корҳои дохилии Суғд ба 13 сол ва Муҳаммад Наимов – корманди пешини шуъбаи амният дар ноҳияи Ашт ба 12 соли ҳабс маҳкум шудааст.

Комил Хоҷаназаров соли 2017 баъд аз боздошту раҳоӣ аз ҷониби кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ худкушӣ кард ва дар наворе онҳоро дар азобу шиканҷа айбдор намуд.

"Шамсиддинов таҳти ҷустуҷӯ аст"

Муҳокимаи ин ду нафар паси дарҳои баста сурат гирифт ва ҷузъиёташ ба мо дастрас нест. Қаблан баъзе аз манобеъ гуфтанд, ки алайҳи Латифҷон Юлдошев ва Муҳаммад Наимов бар асоси се моддаи Кодекси ҷиноии Тоҷикистон - “шиканҷа”, “ғайриқонунӣ дастгир ё ҳабс намудан” ва “аз ҷониби таҳқиқбаранда, муфаттиш ё суд маҷбур сохтан ба додани нишондод” - айб эълон шуда буд.

Бахтиёр Насруллоев
Бахтиёр Насруллоев

Вале вакилони дифоъ зимни суханронии ниҳоии худ гуфтаанд, ки Латифҷон Юлдошев ва Муҳаммад Наимов дар боздошти ғайриқонунӣ ва азобу шиканҷаи Комил Хоҷаназаров даст надоранд ва додгоҳ онҳоро аз толор озод кунад.

Бахтиёр Насруллоев, вакили дифои Латифҷон Юлдошев, рӯзи 19-уми июн дар суҳбат бо Радиои Озодӣ ҳукми додгоҳро ғайримунсифона донист ва гуфт, "бозбинии парвандаро талаб хоҳанд кард". Ӯ афзуд, нафари таҳти ҳимояташ дар боздошт ва шиканҷаи Комил Хоҷаназаров даст надорад. "Юлдошев он замон барои адои кори хидматии дигаре дар ноҳияи Ашт қарор дошт ва Хоҷаназаров дар навори видеоии қабл аз худкушиаш низ аслан аз Юлдошев ном набурдааст", - афзуд ӯ.

​Таҳқиқи худкушии Хоҷаназаровро Додситонии ҳарбии Суғд баҳори имсол анҷом дода, ба додгоҳ фиристода буд. Бар асоси он, Шӯҳрат Шамсиддинов, корманди раёсати ВКД дар Суғд низ дар шиканҷа ва боздошти ғайриқонунии Комил Хоҷаназаров гумонбар дониста мешавад. Аммо мақомот гуфтанд, ӯ қабл аз боз шудани парванда фирор карда, ҳоло таҳти ҷустуҷӯи ҷиноӣ қарор гирифтааст.

Ин сокини ноҳияи Ашт дар навори пеш аз худкушиаш гуфтааст, маъмурони милиса ҳар дафъа ба бозпурсӣ даъват карда, таҳти фишору шиканҷа қарор медоданд

Худкушии Комил Хоҷаназаров

Латифҷон Юлдошев ва Муҳаммад Наимов моҳи марти ҳамин сол боздошт шуда, замони тафтиши парванда дар СИЗО-и рақами дуи Хуҷанд нигаҳдорӣ шуданд.

Ҳодисаи худкушии Комил Хоҷаназарови 31-сола, сокини шаҳраки Шайдон, маркази ноҳияи Ашт ва узви собиқи ҲНИТ баъд аз он ошкор гардид, ки навори пеш аз худкушии ӯ бо садояш дар шабакаҳои иҷтимоӣ пайдо шуд. Ӯро мақомоти милиса тобистони соли 2017 ҳамроҳи 15 узви собиқи ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ боздошт ва пас аз чанде озод карданд.

Комил Хоҷаназаров дар навори пеш аз худкушиаш нақл кард, ки замони дар боздошт будан шиканҷа шуд ва маъмурони милиса танҳо баъди гирифтани маблағ раҳояш карданд. Инчунин, ба нақли ӯ, маъмурони милиса баёноти ӯро, ки соли 2014, яъне дар замони фаъолияти қонунии ҲНИТ ба сафи ин ҳизб даъват шуда буд, бо зӯру шиканҷа ба соли 2016, яъне пас аз як соли баста будани ин ҳизб иваз кардаанд.

Баъзе барканорӣ дар пайи ин ҳодиса

Ин сокини ноҳияи Ашт дар навори пеш аз худкушиаш гуфтааст, бо ин ҳам азобаш поён наёфт ва маъмурони милиса ҳар дафъа ба бозпурсӣ даъват карда, таҳти фишору шиканҷа қарор медоданд. "Маҷбур мекарданд, ки бар зидди ҳамҳизбони собиқ баёноти дурӯғ диҳам", - гуфтааст ӯ.

Шаҳраки Шайдон, маркази ноҳияи Ашт
Шаҳраки Шайдон, маркази ноҳияи Ашт

Пас аз сайри ин навор аввали соли равон дар интернет мақомот ҷасади Комил Хоҷаназаровро аз қабр берун ва аз нав ташхис карданд ва баъди ошкор шудани изу аломатҳои шиканҷа, парвандаи ҷиноӣ ифтитоҳ гардид. Дар пайи ин ҳодиса Парвин Комилов, сардори шуъбаи амният дар ноҳияи Ашт аз кор сабукдӯш гардид. Ҳоло вазифаи ӯро муваққатан як корманди раёсати Кумитаи амнияти вилояти Суғд иҷро мекунад.

Даъвои ҲНИТ ва радди мақомот

Баррасии парвандаи боздошти ғайриқонунӣ ва "шиканҷа"-и як узви собиқи ҲНИТ дар ноҳияи Ашт дар ҳоле ниҳоӣ ва омилонаш ба зиндон маҳкум шуданд, ки ҳафтаи гузашта ин ҳизби дар Тоҷикистон фаъолияташ мамнӯъ бо пахши як баёния аз боздошту таъқиби аъзои собиқаш ва хонаводаҳои онҳо дар дохили кишвар нигаронӣ кард.

Дар баёнияи Ҳизби мамнӯи наҳзати исломӣ, ки рӯзи 11-уми июн дар шабакаҳои иҷтимоӣ ба нашр расид, аз ҷумла омадааст, аз нимаи дувуми соли 2017 ба ин тараф ҳудуди 100 нафар аз аъзои собиқи ин ҳизб ва хонаводаҳояшон дар Тоҷикистон мавриди боздошт ва таъқиб қарор гирифтаанд.

Аммо мақомоти расмӣ дар Тоҷикистон ин изҳороти ҲНИТ-ро "беасос" хонданд.

Закат таджикского исламского возрождения

OCCRP

Многими странами правит узкая прослойка людей, опирающаяся на авторитарные методы. Но мало где глава государства и его семейство занимают столь доминирующее положение, как в Таджикистане.

Центр по исследованию коррупции и организованной преступности (OCCRP) собрал данные о том, что всё представляющее хоть мало-мальскую ценность в этой стране — от лицензий на добычу сырья до автошкол и даже разведения лекарственных растений — быстро прибирает к рукам президент Эмомали Рахмон и его родственники.

Такой откровенно клептократический режим может существовать лишь при отсутствии организованной оппозиции.

Но по горькой иронии в Таджикистане — наименее развитой из всех постсоветских республик — в свое время действовала оппозиционная партия, отличавшаяся от большей части оппозиции в регионе совершенно особыми подходами и эффективностью. Много лет (хоть в это верится с трудом) Партия исламского возрождения Таджикистана представляла несомненную альтернативу президенту Рахмону с его клановым стилем правления.

Впрочем, реальной политической власти ПИВТ не имела никогда: госаппарат Таджикистана, демократический только на бумаге, имел слишком сильные рычаги противодействия. Но чем партия точно обладала, так это развитой сетью активистов по всей стране, подлинным влиянием на «низовом уровне» и легитимностью в глазах народа. Силой собственного примера партия доказывала, что даже в этой стране возможна политика иного рода.

Но в какой-то момент — за считаные месяцы — партии фактически не стало.

Летом 2015 года, используя как оружие аресты, запугивание и пропаганду, режим президента Рахмона разгромил ПИВТ, породив массу человеческих трагедий. Местные сторонники партии теперь вынуждены жить в страхе, а ее активисты либо томятся в тюрьмах, либо рассеяны по всему миру.

История крушения ПИВТ объясняет, как режим, подобный таджикскому, умудряется выживать, одновременно наживаясь за счет собственного народа. День, когда власть в Таджикистане призовут к ответу, кажется далеким как никогда, и республика все еще ждет своего исламского возрождения.

На фундаменте исламской веры

ПИВТ не была похожа на небольшие «элитарные» и обычно не имевшие силы либеральные оппозиционные партии, которые возникали в бывших советских республиках. Партия опиралась на накопленный десятилетиями опыт исламского подпольного религиозного движения, которое пыталось поколебать доминирующую советскую идеологию.

С конца 20-х годов в Таджикистане, как и в других республиках Средней Азии, советская власть стремилась форсированными темпами модернизировать хозяйство. Многие тысячи людей были насильно переселены из горной местности в долины южного Хатлонского региона. Их объединили в колхозы и заставили в промышленных масштабах выращивать хлопок.

«Вот среди этих перемещенных не по своей воле людей и возникло подпольное исламское движение», — поясняет Эдвард Лемон, ученый-исследователь из Колумбийского университета, специалист по Таджикистану.

Корни ПИВТ тянутся именно из этой среды. Основатель партии Саид Абдулло Нури был истово верующим мусульманином, которого большую часть жизни преследовал КГБ. Во второй половине 80-х годов, когда советский режим, казалось, ослабевал, становясь более либеральным, Нури арестовали и отправили в сибирскую колонию.

Впрочем, уже довольно скоро и он сам, и ПИВТ заняли влиятельное положение у себя на родине.

Распад Советского Союза, как не раз отмечалось, прошел по большей части бескровно. Трагическим исключением стал Таджикистан. Выступления в поддержку и против сохранения у власти правящей с советских времен элиты вскоре переросли в разрушительную гражданскую войну, бушевавшую с 1992 по 1997 год. Десятки тысяч людей погибли, а порядка миллиона (оценки очень разнятся) жителей Таджикистана стали беженцами.

Мирное соглашение 1997 года наконец прекратило братоубийственную войну и одновременно усилило власть президента Рахмона. По его условиям 30 процентов государственных должностей закреплялись за оппозицией, многие члены которой были связаны с ПИВТ. Начался менее чем 20-летний период, когда власти, регулярно притесняя и игнорируя партию, были вынуждены мириться с ее оппозиционной деятельностью. В первые мирные годы партией продолжал руководить Нури.

В 2001 году со ссылкой на «секретные отчеты разведки США» газета The New York Times написала, что Нури (издание назвало его «одним из лидеров исламистской военизированной группировки») был близок к Осаме бен Ладену и пытался обеспечить ему контакты с офицерами иранских спецслужб.

Однако на протяжении того десятилетия ПИВТ смогла позиционировать себя как умеренная партия исламского толка, призывающая к поступательным реформам в рамках существующей конституции Таджикистана. К примеру, устав 2003 года предусматривал существование партии, основанной на исламских ценностях, среди приоритетов которой при этом — социальное, экономическое и демократическое развитие, права человека, национальное единение и верховенство права.

«ПИВТ совсем не похожа, к примеру, на «Братьев-мусульман», — говорит Стив Свердлов, специалист по Центральной Азии в организации Human Rights Watch, хотя власти, по его словам, и пытаются выставить партию в таком свете. «Это гораздо более умеренная и демократически ориентированная структура».

«Даже в годы гражданской войны, — отмечает Свердлов, — лидеры партии однозначно заявляли, что не стремятся к созданию исламского государства по образу Ирана или Саудовской Аравии. Они видели Таджикистан светским государством, где исламской религии лишь отведена более значимая роль».

Подобный подход только укрепился при Мухиддине Кабири, который перенял бразды правления ПИВТ после смерти Нури в 2006 году. Кабири — рассудительный человек с безупречным английским, подчеркивающий приверженность либеральным ценностям, остается лидером партии и сегодня, находясь в изгнании.

С опорой на народ

ПИВТ пыталась участвовать в политических процессах на уровне государства. По итогам выборов в парламент 2000 года она получила два места и сохранила такое же представительство после выборов 2005 и 2010 годов. По официальным данным, ПИВТ получала от 10 до 15 процентов голосов. (Члены партии и независимые наблюдатели утверждают, что без подтасовок со стороны власти результат партии был бы гораздо выше.) На пике своего влияния в 2007 году в партии, по словам ее представителей, состояло 50 тысяч человек.

Однако истинная сила ПИВТ была в ее присутствии на «первичном уровне» — в народной среде. Здесь стоит привести мнение специалистов, которые призывают воспринимать ПИВТ не как политическую партию в традиционном западном смысле, а скорее как нечто среднее между организацией местного самоуправления и религиозно-социальным движением.

И сами члены партии, и сторонние наблюдатели связывают популярность партии с ее открытостью, которая резко контрастирует с недоступными для простых смертных, забюрократизированными институтами официальной таджикской власти.

В рукописи своей неопубликованной книги Эдвард Лемон вспоминает посещение штаб-квартиры партии в Душанбе в конце 2010 года. По его словам, там кипела «деятельность, как в улье, а люди выстраивались в очередь, чтобы пообщаться с лидерами партии». Он отмечает, что «единственная мечеть в стране, рассчитанная на посещение женщинами, находилась в соседнем комплексе зданий».

Партия активно присутствовала не только в столице. Ее офисы были в каждом регионе и даже во многих отдаленных деревнях. Эти отделения вели учебную деятельность, помогали пострадавшим от природных катастроф, собирали деньги для самых неимущих и брали на себя другие функции — те, которые не могли или не хотели выполнять госструктуры.

В поездке по центральному Нурабадскому району республики в 2013 году Лемон посетил горную деревню, где поговорил с молодым человеком по имени Абдулрахмон. Тот объяснил гостю популярность партии: «Многие здесь поддерживают ПИВТ. Государство здесь никак не ощущается. Мы много месяцев просили местные власти убрать мусор с улиц. В итоге нам самим пришлось это сделать. У моей соседки муж умер, находясь в России, и она обратилась к властям, чтобы те помогли, но никакой помощи не получила. Затем она пошла в отделение ПИВТ, и они собрали деньги и организовали доставку тела. Их отделения открыты для людей. Там людей слушают».

При всей популярности партии она не осмеливалась бросать слишком открытый вызов режиму, особенно президенту и его родственникам — по словам Свердлова, это «одно из главных правил в таджикской политике». Настроенные более непримиримо оппозиционеры, например из «Группы 24», критиковали ПИВТ за ее «излишнее молчание». «Группу 24» объявили вне закона в 2014 году после ее обвинений в коррупции в адрес высокопоставленных чиновников. (См. статью «Смерть в Стамбуле»).

В других сферах ПИВТ тоже старалась выбирать примирительную позицию. На президентские выборы 2013 года партия отказалась выдвигать своего лидера Кабири, а в союзе с гораздо меньшей по составу Социал-демократической партией предложила на высший пост правозащитницу Ойнихол Бобоназарову.

«Мы выдвинули в президенты женщину — женщину не в хиджабе, — объяснил Кабири. — Это демонстрировало обществу наше видение будущего [Таджикистана] как демократического светского государства».

Однако Бобоназарову исключили из президентской гонки из-за мелкой формальности, после чего обе оппозиционные партии решили бойкотировать выборы. В итоге Рахмон сумел без проблем переизбраться, получив 84 процента голосов.

Такой результат говорит о том, что заниматься политикой в формальном смысле в Таджикистане бессмысленно. Но что касается ПИВТ, то заслуженное влияние этой партии в другом — в стремлении продвигать нормы ответственного, демократического правления в стране, где они никогда не применялись.

«Мы жили под властью Бухарского эмирата, затем был коммунистический период, когда снова на корню уничтожалась любая свобода мысли. После советской власти пришел авторитаризм, поэтому люди считают такое положение абсолютно нормальным, — поясняет Кабири. — Это как в Северной Корее — население уверено, что живет в самой счастливой стране на земле».

Именно поэтому, говорит лидер ПИВТ, его партия «очень мягко и дипломатично пыталась показать людям, что есть альтернатива». «Мы в качестве примера говорили об опыте более прогрессивных мусульманских стран, в частности Малайзии, Индонезии и Турции. Мы объясняли, что значит, скажем, сменяемость власти и политическая конкуренция», — добавляет Кабири.

«[ПИВТ] не столько критиковала власть, — говорит Лемон, — сколько демонстрировала другие варианты, говорила, что преобразования возможны».

Как рассказывает Ильхомжон Якубов, известный политик ПИВТ и один из ее бывших региональных лидеров, партия организовывала практические семинары и приглашала специалистов из-за рубежа поделиться знаниями и опытом.

«У нас были конференции и семинары и еженедельные занятия по изучению языков, прав человека, экономики, Корана и ислама, — говорит Якубов. — [Люди приезжали] из Канады, Америки, Германии, и наши двери были открыты для всех, не только для членов партии. Удивительно, сколько женщин участвовало в наших мероприятиях».

По словам Якубова, в партии также велась конкретная работа, чтобы бороться с повсеместной коррупцией в республике. В газетах и в интернете сообщалось о горячей телефонной линии, по которой граждане могли пожаловаться на вымогательство со стороны чиновников. Особое внутреннее подразделение партии — «Народное сопротивление коррупции» — собирало документы и передавало их «наверх», в соответствующие инстанции, включая прокуратуру.

«Естественно, это было сдерживающим фактором для власть имущих, даже если такой контроль был чисто номинальным», — полагает в свою очередь Лемон.

Желание видеть подотчетность власти было большим, тем более что президент Рахмон уже переставал даже делать вид, что готов терпеть любую политическую конкуренцию.

политическую конкуренцию.

Президент Таджикистана Эмомали Рахмон выступает перед Генассамблеей ООН в сентябре 2017 года.Фото: Reuters / Shannon Stapleton

Деградация системы

Первые несколько лет после мирного соглашения 1997 года Рахмон зависел от полевых командиров, когда стремился укрепить свою власть в истощенной войной стране. Но довольно скоро он стал смотреть на них как на конкурентов и постепенно выдавливал оппозиционеров с постов, куда вынужденно назначил их по условиям соглашения.

Параллельно все более ответственные должности и в правительстве, и в важных секторах экономики занимали члены его обширного семейства. Его сын Рустам, ранее возглавлявший нтикоррупционное ведомство Таджикистана, в 29 лет стал мэром Душанбе, и его по всем признакам готовят в будущие президенты. Дочь Рахмона Озода — одновременно парламентарий и глава администрации своего отца. Брат жены Рахмона Хасан Асадуллозода возглавляет ведущий коммерческий банк республики. Зять президента Шамсулло Сохибов руководит одним из крупнейших в стране бизнес-конгломератов. (См. статью «Смерть в Стамбуле»)

Последствия персоналистического режима Рахмона для развития и гуманитарной ситуации в республике весьма плачевны. Это беднейшее государство Центральной Азии, оно остро зависит от денежных переводов значительной части населения, которая уехала в Россию, где занята неквалифицированным трудом. По разным оценкам, рабочие-мигранты составляют до 45 процентов электората республики, а примерно треть ее ВВП дают средства, которые они присылают на родину.

«Сфера образования крайне коррумпирована, — делится мнением Эдвард Лемон. — Наиболее талантливые и образованные, [те], кто больше всего заинтересованы в переменах, не могут заняться бизнесом, стать предпринимателями, потому что люди, представляющие государство, отнимут у них активы… Вы не можете разбогатеть в Таджикистане, не заключив определенной сделки с властями, которые действуют, как мафия».

«При этом вы не можете заявить о своих претензиях, и вам не позволяют добиться изменений, — продолжает эксперт. — Самые талантливые люди, которых я знал в Таджикистане, когда был там, уезжают в Россию, уезжают в Турцию, где могут успешно вести бизнес или заниматься более свободно тем, чем им хочется».

Ильхомжон Якубов рассказывает, как занимался поставками легковых автомобилей из Латвии до того, как пришел в ПИВТ и стал политиком. «На таможне без взятки просто не пропустят машины. Они брали как минимум 400-600 долларов за каждый автомобиль».

«По-другому не прожить, понимаете? — восклицает он в сердцах. — А почему? А потому что все бизнесы — это монополии. Семья президента держит монополию. Всё в Таджикистане — бизнес, торговля — это всё монополия».

«Это не наша культура»

По мере того как коррупция лишала жизненных сил экономику Таджикистана, местный режим решил ужесточить свои диктаторские методы, чтобы не упускать власть из рук.

Все чаще репрессии стали затрагивать и религиозную сферу.

«Экономическая ситуация ухудшалась, доходы резко снижались, — вспоминает лидер ПИВТ Кабири. — Власти поняли, что больше не справляются с социально-экономическими проблемами, поэтому им потребовалось устроить конфронтацию между светской и религиозной частями общества».

В то же самое время парламентские выборы 2011 года «показали по-настоящему серьезную и сильную ПИВТ, — говорит Свердлов. — [Эта партия], вероятно, стала самой популярной ячейкой оппозиции, и эта популярность всерьез обеспокоила Рахмона».

Поэтому неудивительно, что примерно тогда же власти приняли ряд еще более драконовских законов и норм, направленных против религии.

Гражданам Таджикистана запретили каким-либо образом демонстрировать свою принадлежность к исламу, в частности, вне закона оказались длинные бороды у мужчин и хиджабы у женщин. Специалист по Центральной Азии в Freedom House Тамара Григорьева так описывает эти насильственные меры: «Они выходят в рейды: если видят на улице человека с бородой, забирают его в отделение и принудительно бреют, [заявляя, что] “это не наша культура”. С женщин они снимают хиджабы».

Сотни религиозных мусульман оказались фигурантами, по словам Свердлова, «показательных судебных процессов по всему Таджикистану», основанных на «невнятных обвинениях в экстремизме и терроризме».

Президент своим указом запретил гражданам страны изучать ислам за границей, например, в Египте или Саудовской Аравии. А тем, кто уже уехал, было велено вернуться.

Помимо этого в 2011 году так называемый закон о родительской ответственности запретил лицам младше 18 лет посещать религиозные учреждения — даже в сопровождении родителей и даже по праздникам.

«Эти законы повлияли и на религиозные школы ПИВТ», которые в итоге тоже оказались запрещены, как объясняет Свердлов. «Это были первые школы, в которые попадали маленькие дети».

Связь ПИВТ с исламистами во время гражданской войны удобно дополняла картину. Несмотря на то что это был непростой и многослойный конфликт, режим представил его как борьбу «добра со злом» между светским государством и исламскими экстремистами. Таким образом, по словам Лемона, власти используют недавние трагические события, чтобы «узаконить авторитарный режим».

Для ослабления ПИВТ применялось и множество других методов. В 2014 году на государственном телевидении стали появляться репортажи о непристойном сексуальном поведении членов партии. Их попросту «выдавили». И, конечно же, не дали ничего объяснить.

«За десять лет работы в парламенте, — вспоминает Кабири, — я ни разу не попадал ни на телевидение, ни в государственные издания. Едва ли где-то в мире можно такое встретить — депутат парламента не имеет возможности высказаться на телевидении».

Но худшее было впереди. Финальная битва против ПИВТ началась в преддверии парламентских выборов, состоявшихся в марте 2015 года.

«Ты снимешь кандидатуру»

Непосредственно перед голосованием Комитет по делам религии — госорган, отвечающий за мечети в стране, — распространил текст проповеди для имамов, содержащий похвалы в адрес президента и критику политизированного ислама. Название ПИВТ в нем не упоминалось, но намек был прозрачен.

Пропаганда стала лишь началом. Кандидаты от этой партии столкнулись с прямым давлением со стороны полиции, которая самыми беспардонными способами пыталась заставить их снять свои кандидатуры.

Прекрасным примером стала история Джанатуло Комилова.

Ныне 36-летний Комилов уехал из страны в 90-х годах, после того как в ходе гражданской войны проправительственные силы убили его отца и двоих братьев. Он получил высшее образование в Пакистане, вернулся в Таджикистан, вступил в партию и к 2009 году начал работать в ее главном штабе в Душанбе.

На выборах в марте 2015 года он должен был представлять поселок Дангара, что примерно в 100 километрах от Душанбе. Известен он как малая родина президента Рахмона.

На Комилова давили все сильнее, пытаясь заставить его снять свою кандидатуру. Он вспоминает, что в феврале 2015 года его вызвали в прокуратуру и держали там до утра. Против него было заведено уголовное дело по обвинению в подделке диплома о высшем образовании.

Тем не менее он продолжил свою кампанию. Несколько дней спустя его снова вызвали и стали запугивать. «Ты снимешь кандидатуру, — говорили ему. — Мы аннулируем твой диплом, и у тебя ничего не останется. А если будешь с нами сотрудничать, мы оставим тебя в покое».

Комилов считает, что это давление было связано с интересами президентской семьи. «Рахмон родом из Дангары. Она находится под контролем его брата. Он бы не хотел, чтобы даже в этом регионе была оппозиция… Давление было очень мощным», — говорит он.

В итоге диплом Комилова действительно аннулировали, и он лишился права продолжать предвыборную кампанию. Но в покое его не оставили. Еще несколько раз его вызывали в прокуратуру и вновь держали там всю ночь. Становилось ясно, что ему может грозить долгий тюремный срок.

«У тех, кто учился в исламских странах, возникают серьезные проблемы, — говорит он. — Они могут заявить, что ты салафит или террорист… Так что коллеги посоветовали мне уехать из страны».

Недолго думая он тайно уехал из Таджикистана всего через несколько недель после голосования. Сейчас Комилов с женой и тремя детьми живет в Германии, которая предоставила им политическое убежище.

На родине же участь его партии уже была предрешена. ПИВТ не получила даже тех символических двух мест в парламенте.

Это, по мнению Свердлова, «свидетельствовало о близком конце. Власти больше не хотели даже поддерживать иллюзию того, что ПИВТ может принимать участие в политической жизни».

Страшный суд

Тем летом полиция начала целенаправленное преследование активистов ПИВТ.

«Арестовали всех, — вспоминает член ПИВТ Илхомджон Якубов, которого однажды возмутила взятка в таможенном терминале. — И меня тоже — 3 июня 2015 года».

По его словам, сотрудники спецслужбы отвели его в отделение и не стали размениваться на любезности. «Они угрожали, что я получу 10-15 лет [тюрьмы], — вспоминает он. — Сказали, что я член [исламской экстремистской группировки] “Хизб ут-Тахрир” и [оппозиционного движения] “Группы 24” и враг государства».

«Если хочешь, мы тебя освободим, — сказали ему, — но при условии, что ты напишешь заявление против партии».

«В первый день я не согласился, — сказал Якубов. — Но они пытали меня и угрожали. Держали в подвале. Было очень темно, ничего не видно. Непонятно, где ты и что делать. На второй день я согласился. Они написали текст и сказали: “Ты его прочитаешь, мы снимем это на камеру, и ты свободен”. Мне пришлось написать, что пыток и угроз не было, что меня задержали на два часа. Я все подписал, и меня отпустили».

Якубов был не единственным. В том же месяце в отставку ушло множество членов ПИВТ по всей стране. «Они явно под давлением читали написанные для них заявления о слабом выступлении партии на выборах и скандалах, — объясняет Лемон в своей рукописи. — Многих депутатов пытали сотрудники правоохранительных органов, требуя, чтобы они ушли… [Тем летом] ПИВТ закрыла отделения в 58 районах».

Ситуация усугублялась. На якобы законных основаниях сначала закрыли издательство партии, а затем — ее центральный штаб. Ее лидеру Кабири предъявили обвинения в нелегальном владении принадлежащим ему рынком. Он также бежал из страны.

В августе Министерство юстиции официально запретило ПИВТ на том основании, что она больше не может считаться политической партией, поскольку «партии должны работать в большинстве регионов, городов и районов». Другими словами, сначала власти силой вынудили ПИВТ прекратить работу на всей территории страны, а теперь решили закрыть партию из-за того, что она не работает.

Последний удар пришелся на осень того же года.

4 сентября Абдухалим Назарзода, один из лидеров оппозиции во время гражданской войны, работавший в правительстве, предположительно, попытался устроить переворот — и почти две недели спустя был убит правительственными военнослужащими.

Практически сразу после этого власти арестовали более десятка лидеров ПИВТ и обвинили их в поддержке переворота, хотя, по словам Свердлова, «у них не было решительно никаких доказательств». В течение следующего года на закрытых судебных процессах они получили тюремные сроки разной продолжительности, в том числе и пожизненные.

ПИВТ на скорую руку окрестили террористической организацией и запретили. Вскоре по всей стране арестовали еще несколько сотен членов партии. Те немногие юристы-правозащитники, которые осмелились их защищать, сами угодили за решетку.

За этим последовал массовый исход. Члены ПИВТ бежали кто куда мог. Некоторые оказались в России, некоторые — в Польше, Литве, Турции, Германии и других местах.

Почему власти повели себя так жестко?

По мнению Кабири, последней каплей стало то, что партия не поддержала запланированные ими поправки в конституцию.

«Власти хотели изменить конституцию и править страной, в которой не будет ни одного несогласного — ни в парламенте, ни где-либо еще. Они панически боятся критики», — говорит он.

Действительно, избавившись от единственной законной оппозиции, Рахмон решил заняться конституционными реформами. На референдуме в мае 2016 года, который Freedom House называет «проблемным», президента окрестили «Лидером нации»: с тех пор конституция ему не указ, а срок его президентства ничем не ограничен. Эти поправки получили 94,5 процента голосов.

Неразрывные узы

Для членов ПИВТ, которые приняли непростое решение покинуть страну, проблемы только начинались. В большинстве случаев их семьи, оставшиеся в Таджикистане, столкнулись с беспощадным преследованием.

Якубов — кандидат от ПИВТ, чей диплом аннулировали власти, — вспоминает, что после его отъезда гонениям подверглись даже те члены его семьи, которые поддерживали режим. «Моего брата долго не отпускали [сотрудники спецслужб]. Его сильно избивали, — говорит он. — [Он] меня не поддерживал, он был сторонником режима. Но прежде всего [он был моим] братом — так что его тоже пытали».

Членов их семей не только подвергали преследованиям — по заказу властей были организованы кампании по их посрамлению. «Иногда [членов семей] заставляли приходить на общие собрания в деревнях, где их публично унижали», — говорит Лемон.

Семья Кабири оказалась практически изолирована от внешнего мира. «Сейчас мои внуки, братья и сестры не имеют права выезжать из страны и даже навещать друг друга, хотя они живут на расстоянии нескольких километров, — говорит он. — По сути, они находятся под домашним арестом. Мы с ними не связывались уже больше двух лет. Им запрещено использовать интернет».

Особенно жестко власти обошлись с его пожилым отцом, который скончался в прошлом году.

«Моему отцу было 95 лет. Год назад мы хотели отвезти его в Стамбул на лечение, но в последний момент его, старика в инвалидной коляске, сняли с рейса Turkish Airlines сотрудники спецслужб».

«Ему не дали выехать из страны, заставили говорить на камеру и призвать меня прекратить делать то, что я делаю».

«Он дал это интервью в отделении полиции. И сказал: “Я хорошо тебя знаю, я тебя вырастил и уверен, что ты никогда не совершишь ошибку, так что делай то, что считаешь нужным”. Своим выбором слов он просил меня не поддаваться на провокации. Это было последнее сообщение, которое я от него получил».

Будущее в изгнании

Ныне ссыльный глава партии Кабири не теряет надежды на то, что ее 40-летняя история на этом не закончится.

«Мы открыли представительства в разных европейских странах и на других континентах, — говорит он. — Мы продолжаем работу даже в эмиграции. Не скажу, что бороться с диктатурой и авторитарным режимом просто, но мы будем надеяться.

Единственное, что у нас есть, — это интернет и соцсети. Возможно, в будущем мы наладим более эффективные каналы, например, теле- или видеопрограммы на YouTube.

Для меня тяжелее всего то, что мои коллеги сидят за решеткой, — говорит он. — Многие из них — уже пожилые люди, старше 70 лет, и им дали огромные сроки. Я боюсь, что, если ничего не изменится, они никогда оттуда не выйдут и не вернутся к своим близким».

По его мнению, частично проблема связана с пособничеством со стороны Запада.

«Эта страна — член ОБСЕ и партнер ЕС. Ситуация там почти как в Северной Корее. Но об этом особо не говорят, ведь Таджикистан — не Северная Корея, в нем видят партнера, хоть и диктатора. Вот тут-то и загвоздка: в западном понимании диктаторы делятся на “своих” и “чужих”».

«А для людей диктатор — он и есть диктатор».

Когда страна — это бизнес

OCCRP

Таджикистан — беднейшая страна в Центральной Азии — недавно получила очень современное оборудование. В 2017 году более 600 высокотехнологичных диагностических лабораторий, способных проводить ДНК-тесты, генетические анализы и другие процедуры, были установлены в медицинских центрах по всей стране. Лаборатории были представлены как часть партнерства между правительством и частной компанией «Фароз». Это был не первый и не последний раз, когда компания удостоилась такой привилегии.

По сути, граждане Таджикистана сталкивались с этой компанией во множестве других секторов, которые обычно ассоциируются с государственными услугами — доставкой нефти и газа, закупками, обучением вождению. «Фароз» также управляет заправками, спа-салонами, зимним спортивным комплексом, шахтами, банками и другим частным бизнесом.

В приглаженом рекламном ролике успешность компании отождествляется с успехом Таджикистана: «Фароз». Национальная компания на благо нации». Президент страны Эмомали Рахмон, который правит страной почти 30 лет, определенно гордится успехом компании. Где бы «Фароз» ни запускал новый проект, там Рахмон разрежет ленту, скажет теплые слова и замрет в фотогеничной позе.

Но почему бессменный лидер Таджикистана проявляет интерес к деятельности частной компании? Как выясняется, на то есть уважительная причина — семья.

Ключевая фигура здесь — Шамсулло Сахибов, который женился на одной из дочерей президента. 36-летний зять Рахмона занимает влиятельное положение в стране, которой правит небольшой круг элиты.

Научный сотрудник Института Гарримана в Колумбийском университете Эдвард Лемон объясняет, что в экономике страны доминируют предприниматели, которые связаны с семьей президента и могут использовать контроль над правительством «для искажения рынка в свою пользу». «Коррупция проникла в каждый уровень экономики и общества», — говорит он. И владелец «Фароза» Сахибов — не исключение.

«Если бы Сахибов не был частью системы благодаря родству с президентской семьей, компания «Фароз», вероятно, сама стала бы мишенью», — говорит Лемон.

Но Сахибов является частью системы. И это позволило ему достичь ошеломительного успеха. Расследование Центра по исследованию коррупции и организованной преступности (OCCRP) установило, что именно правительство создало условия для роста и процветания компании, устранив конкурентов, которые могли бы представлять для нее угрозу. Государство используется на благо компании, а не наоборот.

Репортеры OCCRP обратились за комментариями в «Фароз», администрацию президента и к Сахибову, но не получили ответа.

Создавая империю

По документам Шамсулло Сахибов является единоличным владельцем «Фароз» по состоянию на январь этого года. То есть он возглавил компанию вскоре после возвращения из Великобритании, где служил торговым представителем Таджикистана.

В отчетных документах до этого периода компания была зарегистрирована на его отца Махмадулло и брата Зайнулло. Однако журналисты выяснили, что, по сути, он управлял компанией с 2012 года, когда отнял ее у своего партнера. (Читайте: «Смерть в Стамбуле»)

Когда «Фароз» была создана в 2002 году, ее основной деятельностью был импорт сжиженного газа. Наравне с продажей нефти (у компании есть нефтепровод в Афганистан) газ все еще составляет важную часть бизнеса компании. «Фароз» управляет сетью из 50 точек сбыта газовых и нефтепродуктов на розничном рынке.

Но «Фароз» — не просто еще один игрок на рынке. Он занимает доминирующее положение. В 2013 году «Фароз» зарегистрировал собственную Ассоциацию импортеров нефти и сжиженного газа, которая, согласно реестру компаний, имела целью лоббирование «интересов импортеров». И хотя у ассоциации нет даже собственного сайта, ее влияние на рынок не стоит недооценивать. Два представителя отрасли рассказали на условиях анонимности, что одобрение ассоциации играет важную роль в получении лицензии на импорт топлива в страну или строительство топливного резервуара.

Нажмите здесь, чтобы загрузить полный список дочерних компаний «Фароза« в Таджикистане из реестра компаний страны.

Но сегодня амбиции «Фароза» простираются куда шире. Едва ли можно назвать отрасль, в которой она не присутствует. «Фароз», состоящий более чем из 40 компаний, занимается бизнесом в области грузоперевозок, фармацевтики, информационных технологий, горнодобывающей промышленности, банковского дела, индустрии развлечений и туризма.

Компания обязана успехом помощи извне. Исследование работы компании за последние годы показало, что правительство поддерживало компанию удобными ей законами, давлением на конкурентов и приватизацией по выгодным ценам. Порой власти заходили так далеко, что делали «Фароз» монополистом отрасли.

Смерть в Стамбуле

OCCRP

Умарали Кувватов был когда-то богатым бизнесменом, потом — изгнанником, заключенным и, наконец, ярым противником авторитарного режима в Таджикистане. Ранней весной в историческом центре Стамбула Кувватов встретил смерть, лежа на дороге и истекая кровью от огнестрельного ранения.

«Я почти лишилась разума, когда он умер у меня на руках, — вспоминает его вдова Кумриниссо Хафизова. — Было так много крови. Я в жизни не видела, как умирает человек. А ведь это был мой муж, мой любимый человек».

В тот день Кувватова с женой и двумя сыновьями пригласил к себе на ужин один приятель-экспат из Таджикистана. Во время ужина вся семья Кувватова внезапно почувствовала недомогание. По воспоминаниям Хафизовой, они едва могли говорить. Муж буквально выволок их на улицу, чтобы вызвать такси, хотя сам едва стоял на ногах. Именно в тот момент киллер выстрелил в него. Когда приехала полиция, Кувватов был уже мертв. Почему Умарали Кувватов встретил столь ужасающий конец так далеко от дома?

Его убийство ознаменовало конец выдающейся и многообразной жизни, по которой можно многое сказать о Таджикистане — беднейшей и наименее развитой из всех стран бывшего СССР.

Всего несколько лет назад Кувватов был успешным предпринимателем, зарабатывая миллионы на нефти, строительстве и торговле. Но решающую роль в его судьбе сыграло партнерство с Шамсулло Сахибовым. Вместе они расширили бизнес, начали продавать нефть силам НАТО в Афганистане и стали богатыми людьми.

Это сотрудничество было, в частности, выгодно более молодому Сахибову, для которого Кувватов изначально был своеобразным ментором. Его наставничество помогло Сахибову принять мудрые политические и финансовые решения, чтобы продвинуться, включая самое важное решение — породниться с правящей семьей. Сахибов женился на третьей из семи дочерей президента Эмомали Рахмона, Рухшоне Рахмоновой. Именно тогда их пути разошлись. Когда Сахибов стал достаточно влиятельной фигурой, он захватил бизнес Кувватова. Затем благодаря связям Сахибов превратил компанию Faroz во всепоглощающую империю с интересами во всех сферах — от школ вождения до металлургических заводов. (См. «Когда государство — это бизнес»)

Тем временем Кувватов, которому грозило заключение по нескольким обвинениям, был вынужден покинуть страну. В изгнании бизнесмен стал лидером оппозиции. Он указывал общественности на коррупцию, которая подпитывала авторитарную власть в Таджикистане, невзирая на то что агенты этой власти преследовали его, как утверждают родственники и друг погибшего.

После начала преследований на родине Кувватов бежал в Россию, затем дважды по требованию таджикских властей попал в тюрьму — в Дубае и Турции.

Тем временем проправительственные медиа запятнали его репутацию в Таджикистане, а его жена начала получать анонимные телефонные звонки с угрозами. В конечном счете он не смог убежать достаточно далеко и заплатил самую страшную цену за вызов, который бросил властям Таджикистана.

Его насильственная смерть — отравление, а затем выстрел в голову на глазах у жены и детей — показала, как далеко может зайти режим в Таджикистане в стремлении подавить своих врагов. История Кувватова также доказала, что предприниматель любого уровня влияния может в одночасье лишиться своего бизнеса.

Ни Сахибов, ни Администрация президента Таджикистана не ответили на просьбу о комментарии.

Директор, который исчез

После того как Сахибов возглавил компанию «Фароз», которую создал Кувватов, он превратил ее в гиганта. Между тем данных о том, что когда-то компанией управлял Кувватов, нигде нет, будто бы этого и не было вовсе. О том, что Кувватов был во главе компании, можно узнать из полузабытых сообщений СМИ. Еще в 2011 году информационные источники в Таджикистане и России называли его председателем «Фароз». А на видеозаписи пресс-конференции того времени его можно увидеть рядом с генеральным директором компании Азаматом Касымовым.

Но сегодня Кувватов едва ли упоминается в новостях и на сайте компании. По сути, «Фароз» официально отрицает, что бизнесмен вообще когда-либо имел к ней отношение.

«Он не занимает и никогда не занимал какой-либо должности в структурах компании и никогда не был в числе ее основателей», — говорится в официальном письме «Фароз» от 2012 года, которое ссылается на документы компании, а также юридических и налоговых министерств, которые «не содержат имени Умарали Кувватова».

Однако эти документы практически невозможно получить и подтвердить. Таджикистан — одна из самых закрытых стран для независимой журналистики. Обычно деловые бумаги в Таджикистане недоступны для сторонних лиц. Даже граждане Таджикистана, которые хотят ознакомиться с регистрационными данными компании, должны представить копии паспортов и быть готовыми к допросам служб безопасности.

Вот почему большая часть доступной информации о Кувватове, «Фароз» и Сахибове, который присвоил компанию, основана на личных воспоминаниях, а не правительственных или деловых документах.

Чтобы получить всю картину краха Кувватова, журналисты OCCRP поговорили с его женой, которая сейчас находится в изгнании, его адвокатом в России и племянником Шарофиддином Гадоевым, который скрывается от властей Таджикистана в Европе.

Они рассказали историю взлета Шамсулло Сахибова и объяснили, как молодой человек, начавший как ученик Кувватова, списал его со счетов.

(В компании «ФАРОЗ» неоднократные просьбы о комментарии оставили без ответа).

«Деревенский парень»

Шамсулло Сохибов с президентом Эмомали Рахмоном.Фото: Facebook

По словам Гадоева, основа успеха Сахибова была заложена еще в поздние 70-е годы. Тогда будущий президент Таджикистана Эмомали Рахмон работал в городе Курган-Тюбе (сейчас Бохтар. — Прим. ред.) в 100 километрах к югу от столицы. В те годы будущий лидер страны был частым гостем в доме деда Сахибова.

После того как в 1994 году Рахмон стал президентом, Сахибов-старший занял влиятельный пост. Поэтому, вспоминает Гадоев, когда Сахибов попросил Кувватова, который тогда занимался импортом топлива в регионе, взять под крыло внука, бизнесмен не мог отказаться. Вероятно, так и было положено начало карьеры Шамсулло Сахибова.

В интервью 2012 года Кувватов вспоминает первое впечатление от молодого человека. «Я в этом мальчике видел какое-то будущее. Я видел, что он откровенно говорит, старается работать», — говорит Кувватов.

Вдова бизнесмена вспоминает Сахибова как человека, который практически во всем зависел от ее мужа. «Шамсулло был просто деревенским парнем. Он ничего не знал. Он даже не умел по-русски говорить нормально. И всем, что он знает, он обязан моему мужу», — говорит она.

Она также помнит, что у мужчин были практически семейные отношения: «Они говорили, что их дружба навсегда. Сахибов хотел, чтобы его дочь вышла замуж за моего сына… Он был очень близок с Умарали. Когда он приезжал из Америки или Лондона, он даже не ужинал у себя дома. Он всегда был у нас».

По словам Гадоева, Сахибов поехал учиться в США при финансовой поддержке Кувватова. Там он встретил свою будущую жену, дочь президента Таджикистана, которая тоже училась в Штатах.

Поддержка Кувватова, вспоминает Гадоев, сыграла решающую роль в том, что президент Рахмон одобрил свадьбу, которая состоялась в 2005 году. Именно после нее отношения ученика Сахибова и учителя Кувватова развились в настоящее деловое партнерство.

ГАДОЕВ ТЕРЯЕТ ВСЁ

Шарофиддин Гадоев сам был активным оппозиционером, который присоединился к общественно-политическому движению «Группа 24», созданному его дядей перед отъездом из страны. Очевидно, он напуган: с журналистом OCCRP Гадоев согласился встретиться лишь раз, сменив контактную информацию после интервью. Он также заявил, что покинул Таджикистан после того, как появилась угроза ареста.

По словам Гадоева, он тоже лишился бизнеса из-за связи с Кувватовым. Он утверждает, что до 2012 года был единственным владельцем транспортной компании Gold Tour Trans с офисом в Душанбе. По его словам, властям понадобилось всего три дня, чтобы в январе 2012 года отнять его компанию.

Он говорит, что к нему приходили представители служб безопасности, которые требовали, чтобы Гадоев переоформил Gold Tour Trans на Махмадулло Сахибова — отца Шамсулло. Когда Гадоев отказался, ему пригрозили фальшивыми обвинениями. «Мы можем обвинить тебя хоть в смерти Ленина», — вспоминает он слова силовиков. Гадоева задержали на три дня. После этого он подписал все бумаги для переоформления компании на другого владельца. Он покинул Таджикистан в июне 2012 года. Согласно документам компании, которая уже ликвидирована, последним ее владельцем была «Фароз».

Переломная точка

«После свадьбы все изменилось, — говорил Кувватов позже в интервью. — Когда дело дошло до денег, власти и политики, я в этом мальчике просто разочаровался. Я увидел, что он изменился. Вся боль и проблемы моего народа его как бы уже не касались».

Очевидное противостояние между двумя мужчинами вышло наружу летом 2012 года, когда Кувватов публично обвинил Сахибова в захвате его бизнеса.

Большинство СМИ называют это противостояние «коммерческим спором». Но Таджикистан — классический пример клептократического государства — страны, где политическая элита может зарабатывать миллионы, отбирая привлекательные для нее компании.

Известно, что предприниматели намеренно не наращивают бизнес, чтобы избежать внимания какого-нибудь могущественного родственника, брата или зятя президента. И хотя это, может быть, никогда и не докажут, именно это произошло между Кувватовым и Сахибовым, который стал влиятельной фигурой после женитьбы на дочери Рахмона.

Тайно записанный телефонный разговор, который обнародовал Кувватов, лишь подтверждает это подозрение. Во время разговора Сахибов заставляет Кувватова взять некую сумму денег и уйти из компании.

РАЗГОВОР

Сахибов: «Это будут твои законные деньги, которые ты можешь забрать за один-два дня или оставить в компании. Это твои деньги, делай что хочешь!
Если ты берешь деньги, то, естественно, выходишь из компанию полностью. Между нами не будет никаких дел, и, естественно, мы больше не будем партнерами или компаньонами.
Мы больше не коллеги и не знаем друг друга. Но мои обещания в силе. Мы будем друзьями, будем смеяться, улыбаться, и как мужчина обещаю, что больше не причиню тебе вреда. До тех пор, пока наши пути не пересекутся в деловых вопросах»

Кувватов: «Договоренности, как насчет договоренностей?»

Сахибов: «Что до договоренностей, если ты возьмешь деньги и уйдешь из компании, все мои обещания будут в силе. Мы останемся друзьями, не врагами».

Сахибов: «Выгонять тебя — самое ужасное и последнее решение, которое я хотел бы принять… Я мог потерять миллионы, но для меня статус — самая важная вещь, потому что я больше не могу расти, понимаешь? Ты давишь на меня, и я не могу расти…»

Позднее в телевизионном интервью Кувватов объяснил, о чем был тот разговор.

«Мы сидели с Сахибовым, и я сказал ему: «Я создавал «Фароз» в течение 10 лет. Ты всегда был в Англии и США, всю работу делал я»… Он сказал: хочешь уйти с миром, — уходи. Но если нет, «мы подкинем тебе наркотики, и ты сгниешь в тюрьме», — вспоминал Кувватов.

Адвокат и консультант Кувватова в России Николай Николаев рассказал, что после первого отказа передать компанию Сахибову власти завели на Кувватова дело о незаконном приобретении недвижимости, незаконном заключении и финансовых операциях.

«Давление шло со всех сторон, — вспоминает Николаев. — От милиции до спецслужб. Кувватов говорил, что за ним следят и прослушивают. А родственникам поступали угрозы».

Вдова Кувватова подтверждает это, вспоминая уговоры, угрозы, обвинения и другие меры, с помощью которых на ее мужа давили, чтобы он отказался от долей в компаниях, которые сам же создал.

«Мы получали анонимные звонки отовсюду, — говорит она. — Я говорила со звонившими. Они говорили, что уничтожат меня и детей, если мой муж не уйдет. У меня даже есть аудиозапись, на которой Шамсулло предлагает мужу пять миллионов долларов за то, чтобы он ушел из компании».

Летом Кувватов покинул страну и обосновался в Москве.

Из бизнеса в политику

Теперь, живя в России и потеряв дружеские отношения с таджикским режимом, Кувватов решил, что пришло время говорить. Летом 2012 года он создал оппозиционное движение, которое назвал «Группа 24» в память о жертвах жестокого подавления службами безопасности Таджикистана в Горно-Бадахшанской области.

Движение так и не снискало славы уровня более старой и зарекомендовавшей себя Партии исламского возрождения Таджикистана (См. «Закат таджикского исламского возрождения»), но стало привлекать все большее внимание — в основном мигрантов из Таджикистана в России.

В августе того же года Кувватов впервые раскритиковал режим на телевидении. Во многих последующих интервью он призывал власти Таджикистана к ответу за авторитаризм и провалы в управлении страной. Он открыто призывал президента к отставке.

Специалист по Центральной Азии Human Rights Watch Стив Свердлов говорит, что состоятельный беглый владелец телеканала K+ Мухтар Аблязов позволил Кувватову купить серию программ на телеканале и что эти передачи даже просочились в Таджикистан.

Свердлов, который в тот момент был в Таджикистане, вспоминает, как одно из выступлений Кувватова повергло уборщицу в шок. «У нее челюсть отвисла. Она замерла, ее парализовало. Это был первый раз в ее жизни, когда кто-то критиковал Бога. Это было очень показательно в плане уровня культа личности президента Таджикистана».

Дубай и далее

В декабре 2012 года Кувватова, который путешествовал в Брюссель, задержали в аэропорту Дубая на основании красного уведомления Интерпола, которое инициировал Таджикистан. Пока продолжались спекуляции о том, экстрадируют ОАЭ Кувватова или нет, он провел под стражей девять месяцев. Время от времени он публиковал видео или заявления, включая тайно записанный разговор с Сахибовым. Иногда он исчезал из поля зрения. Таджикские активисты в Москве проводили акции у посольства Таджикистана, требуя от ОАЭ не выдавать Кувватова на родину, где ему грозили пытки и не только.

После того как в сентябре 2013 года Кувватова наконец отпустили, его семья переехала в Стамбул, где он занялся коммерцией.

В октябре 2014 года его «Группа 24» призвала граждан к массовой демонстрации против режима Душанбе. Правительство отреагировало резко и зашло так далеко, что блокировало мобильную связь, соцсети и расставило по всему городу военную технику. Протест так и не состоялся, а «Группу 24» тут же объявили экстремистской организацией, ее членов арестовали или выгнали из страны.

В декабре Кувватова арестовала турецкая полиция. Вновь власти Таджикистана потребовали экстрадиции, утверждая, что на родине его обвиняют в экстремизме и восемь его соратников по «Группе 24» также арестованы в России и ждут экстрадиции в Таджикистан.

Последний удар

Турецкая полиция отпустила Кувватова в начале 2015 года, так и не экстрадировав его. Но конец был уже близок. Через месяц Кувватова убили.

5 марта бизнесмена с женой и двумя сыновьями пригласил в гости эмигрант из Таджикистана по имени Сулаймон Каюмов. (История знакомства Кувватова и Каюмова неизвестна.) Тот вечер стал роковым для Кувватова. Его семью отравили, но дети и жена выжили. Однако на улице Кувватова застрелили.

Расследование его смерти показало, что Каюмов работал с несколькими таджикскими сообщниками, которые избежали ареста и вскоре покинули страну рейсом в Москву. Самого Каюмова удалось задержать, он был приговорен к пожизненному заключению за убийство. Журналисты не смогли удостовериться в том, отбывает ли он наказание.

Не остановятся ни перед чем

Доподлинно неизвестно, кто именно отдал приказ убить Кувватова. Однако ясно, что режим неустанно преследовал его с тех пор, как он покинул страну, и особенно после того, как он стал политическим активистом. Его жена уверена, что в убийстве виновен Шамсулло Сахибов и другие члены президентской семьи.

«Я могу со стопроцентной уверенностью сказать, что именно они убили моего мужа, — сказала она OCCRP. — Это на их руках. У меня осталось шестеро детей. Эта семья [Рахмона] не пощадит никого. Ни женщин, ни детей», — говорит вдова.

«По сей день таджикские власти звонят моей матери и сестре и спрашивают: «Где она? Когда она вернется?» Я не знаю, что им нужно от моей семьи. Они убили моего мужа, но этого им недостаточно», — рассказывает Хафизова.

По ее словам, режим давит на семью, чтобы та уговорила ее вернуться в Таджикистан и заключить мир с властями: «Мы договоримся — это будет публично, и я должна буду жить в Таджикистане тихо… Я никогда не пойду на эти переговоры». Мягкий голос Хафизовой становится жестче: «Даже если они убьют моих детей у меня на глазах, я никогда не попрошу прощения».

Ёфтҳои бештар

XS
SM
MD
LG